|

سلاح نفت، صلاح نفت

احسان شمس . مدرس دانشگاه

دوره تازه اجلاس اوپک آغاز نشده، اختلافات بالا گرفته بود. از طرفی عربستان و امارات، بر طبل افزایش تولید می‌کوبیدند و از آن طرف زمزمه‌های همراهی روس‌ها، به‌‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت خارج از اوپک به گوش می‌رسید؛ از سویی ایران، عراق و ونزوئلا بر حفظ تولید فعلی تأکید داشتند. ترامپ نیز با توییت‌های خود، اوپک را مسئول گرانی‌های اخیر نفت می‌دانست و بر اوپک می‌تاخت. عربستان برای رقابت منطقه‌اي با ایران و کمک به ایالات‌ متحده در تحریم ایران، رؤیای افزایش تولید خود را داشت. روسیه نیز با توجه به تحریم‌های ناشی از قضیه اوکراین، به درآمد بیشتر محتاج است و از افزایش تولید حمایت می‌کند. اما بازی ترامپ زیرکانه‌تر از هر دو اینهاست. اگر تولید نفت بالا رود، تولید نفت شل در ایالات متحده دارای توجیه بیشتری است و بر آن افزوده شده و شرکت‌های نفتی بزرگ را پشت‌سر ترامپ بسیج می‌کند و اگر سقف تولید حفظ شود، او به‌راحتی گرانی نفت را نزد افکار عمومی ایالات متحده بر گردن اوپک می‌اندازد. در حالی‌که این خروج ترامپ از برجام بود که باعث افزایش شش‌دلاری قیمت نفت در هر بشکه شده است. بنابراین بازی با اوپک برای ترامپ، بازی دو سر برد است. اصولا غرب از اختلاف در اوپک نهایت بهره را برده و خواهد برد. به همین دلیل است که وزیر نفت ایران بالارفتن قیمت نفت را سیاسی می‌داند. در مقابل اما مواضع هوشمندانه زنگنه، وزیر نفت ایران، بسیار درخور توجه است. او به جای تاختن بر رقیب دیرینه در اوپک، سعی دارد خود را در قالب ناجی اوپک نشان دهد. علاوه‌بر این، با درک این نقطه کلیدی که حیات اقتصادی جهان به عرضه پایدار و تضمین‌شده نفت بستگی دارد، خودخواهی کشورهای تولیدکننده نفت را در بالابردن قیمت‌ها، درنهایت به ضرر کل اقتصاد جهان و در درجه اول خود کشورهای اوپک می‌داند. به این سخنان او در وین توجه کنید: «توازنی حساس میان سه عنصر بنیادین «تضمین سرمایه‌گذاری آینده در کشورهای تولیدکننده نفت»، «تضمین عرضه به‌موقع و کافی نفت برای تأمین تقاضا» و «تضمین رشد پایدار و مقبول برای اقتصاد جهانی» ایجاد شده. به‎طور علنی و در فرصت‎های گوناگون اعلام کرده‌ام که ایران مخالف قیمت بالای نفت است؛ اعتراض من به قیمت بالای نفت از این باور عمیق نشئت می‌گیرد که قیمت‌های بالا در میان‎مدت و بلندمدت، به تولیدکنندگان و مصرف‎کنندگان سودی نمی‌رساند. گویی ایران هم هرچند افزایش قیمت را ناشی از سیاسی بازی ترامپ می‌داند اما از او رودست نخورده و اعلام می‌کند اگر اعضا بخواهند، ایران به وظیفه خود به‌عنوان عضوی متعهد در جامعه جهانی عمل کرده و برای تعدیل بازار نفت، تولید را افزایش می‌دهد. این نتیجه در بخش دیگری از سخنان او آشکار است: «اوپک یک سازمان مستقل، جاافتاده و مسئولیت‌پذیر است که از آن انتظار می‌رود انسجام و اقتدار خود را طبق اساسنامه تقویت کند، از سیاست‌زدایی در بازار حمایت و چنین اقدامات یک‌جانبه‌ای را که روند طبیعی بازار نفت را مختل می‌کند، محکوم کند». از کسی چون زنگنه هم توقعی غیر از این نیست. ایران می‌داند که در بازار نفت چگونه صلاح خود و اوپک را حفظ کند و مغلوب نوخاسته‌اي مانند ترامپ نشود. اگر نفت برای ایالات‌متحده یک سلاح برای پیروزی در جنگ تجاری با اروپا و چین به‌نظر می‌رسد، برای ایران یک صلاح برای ایفای نقش بین‌المللی خود و تحکیم اقتصاد جهانی است که ایران خود نیز عضوی از آن محسوب می‌شود.خبری که در آخرین لحظه می‌رسد نیز گواهی بر تمام موارد بالاست. وزیران ایران و عربستان دیداری دوجانبه داشتند و متعاقب آن اوپک رأی به افزایش یک‌میلیونی سقف تولید داد. این رأی نشانگر اوج پختگی ایران در بازار نفت و دیپلماسی در اوپک است تا دست ایالات متحده را برای فشار بر ایران خالی کند.

دوره تازه اجلاس اوپک آغاز نشده، اختلافات بالا گرفته بود. از طرفی عربستان و امارات، بر طبل افزایش تولید می‌کوبیدند و از آن طرف زمزمه‌های همراهی روس‌ها، به‌‌عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت خارج از اوپک به گوش می‌رسید؛ از سویی ایران، عراق و ونزوئلا بر حفظ تولید فعلی تأکید داشتند. ترامپ نیز با توییت‌های خود، اوپک را مسئول گرانی‌های اخیر نفت می‌دانست و بر اوپک می‌تاخت. عربستان برای رقابت منطقه‌اي با ایران و کمک به ایالات‌ متحده در تحریم ایران، رؤیای افزایش تولید خود را داشت. روسیه نیز با توجه به تحریم‌های ناشی از قضیه اوکراین، به درآمد بیشتر محتاج است و از افزایش تولید حمایت می‌کند. اما بازی ترامپ زیرکانه‌تر از هر دو اینهاست. اگر تولید نفت بالا رود، تولید نفت شل در ایالات متحده دارای توجیه بیشتری است و بر آن افزوده شده و شرکت‌های نفتی بزرگ را پشت‌سر ترامپ بسیج می‌کند و اگر سقف تولید حفظ شود، او به‌راحتی گرانی نفت را نزد افکار عمومی ایالات متحده بر گردن اوپک می‌اندازد. در حالی‌که این خروج ترامپ از برجام بود که باعث افزایش شش‌دلاری قیمت نفت در هر بشکه شده است. بنابراین بازی با اوپک برای ترامپ، بازی دو سر برد است. اصولا غرب از اختلاف در اوپک نهایت بهره را برده و خواهد برد. به همین دلیل است که وزیر نفت ایران بالارفتن قیمت نفت را سیاسی می‌داند. در مقابل اما مواضع هوشمندانه زنگنه، وزیر نفت ایران، بسیار درخور توجه است. او به جای تاختن بر رقیب دیرینه در اوپک، سعی دارد خود را در قالب ناجی اوپک نشان دهد. علاوه‌بر این، با درک این نقطه کلیدی که حیات اقتصادی جهان به عرضه پایدار و تضمین‌شده نفت بستگی دارد، خودخواهی کشورهای تولیدکننده نفت را در بالابردن قیمت‌ها، درنهایت به ضرر کل اقتصاد جهان و در درجه اول خود کشورهای اوپک می‌داند. به این سخنان او در وین توجه کنید: «توازنی حساس میان سه عنصر بنیادین «تضمین سرمایه‌گذاری آینده در کشورهای تولیدکننده نفت»، «تضمین عرضه به‌موقع و کافی نفت برای تأمین تقاضا» و «تضمین رشد پایدار و مقبول برای اقتصاد جهانی» ایجاد شده. به‎طور علنی و در فرصت‎های گوناگون اعلام کرده‌ام که ایران مخالف قیمت بالای نفت است؛ اعتراض من به قیمت بالای نفت از این باور عمیق نشئت می‌گیرد که قیمت‌های بالا در میان‎مدت و بلندمدت، به تولیدکنندگان و مصرف‎کنندگان سودی نمی‌رساند. گویی ایران هم هرچند افزایش قیمت را ناشی از سیاسی بازی ترامپ می‌داند اما از او رودست نخورده و اعلام می‌کند اگر اعضا بخواهند، ایران به وظیفه خود به‌عنوان عضوی متعهد در جامعه جهانی عمل کرده و برای تعدیل بازار نفت، تولید را افزایش می‌دهد. این نتیجه در بخش دیگری از سخنان او آشکار است: «اوپک یک سازمان مستقل، جاافتاده و مسئولیت‌پذیر است که از آن انتظار می‌رود انسجام و اقتدار خود را طبق اساسنامه تقویت کند، از سیاست‌زدایی در بازار حمایت و چنین اقدامات یک‌جانبه‌ای را که روند طبیعی بازار نفت را مختل می‌کند، محکوم کند». از کسی چون زنگنه هم توقعی غیر از این نیست. ایران می‌داند که در بازار نفت چگونه صلاح خود و اوپک را حفظ کند و مغلوب نوخاسته‌اي مانند ترامپ نشود. اگر نفت برای ایالات‌متحده یک سلاح برای پیروزی در جنگ تجاری با اروپا و چین به‌نظر می‌رسد، برای ایران یک صلاح برای ایفای نقش بین‌المللی خود و تحکیم اقتصاد جهانی است که ایران خود نیز عضوی از آن محسوب می‌شود.خبری که در آخرین لحظه می‌رسد نیز گواهی بر تمام موارد بالاست. وزیران ایران و عربستان دیداری دوجانبه داشتند و متعاقب آن اوپک رأی به افزایش یک‌میلیونی سقف تولید داد. این رأی نشانگر اوج پختگی ایران در بازار نفت و دیپلماسی در اوپک است تا دست ایالات متحده را برای فشار بر ایران خالی کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.