پرورش خلاقیت در کودکان 5 تا 7 سال
آزاده سیدمیرزاییجهقی.پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکی مدرس
خلاقیت یعنی توانایی دیدن چیزها به شیوههای جدید، شکستن مرزها و فراتررفتن از چارچوبها، فکرکردن به شیوهای متفاوت، ابداع و اختراع چیزهای جدید، استفاده از چیزهای نامربوط و تبدیل آن به شکلهای جدید. برای رشد و پرورش خلاقیت، بهترین زمان، سنین کودکی است. خلاقیت در کودکان با روشهای مختلفی پرورش مییابد و قصهگویی یکی از بهترین روشهای آموزش کودکان خردسال است که به آنان فرصت کسب مهارتهای اجتماعی، حل مسئله، گوشدادن فعال، تمرکز، تقویت مهارتهای کلامی و پرورش خلاقیت را عرضه میکند. افلاطون میگوید: «پرورشی که روح کودکان از طریق قصه کسب میکند، بسیار بیشتر از تربیتی است که جسم آنها از طریق ورزشکردن کسب میکند». از طریق قصهگویی میتوان تغییرات زیادی در زمینه یادگیری و خلاقیت کودکان ایجاد کرد. قصهگویی خلاق مستلزم یک ارتباط دوجانبه و متقابل بین قصهگو و شنونده است. قصهگو با نقل شفاهی یک داستان، برای شنوندگان خود، امکان تصویرسازی ذهنی را فراهم میکند؛ همچنان که کودک قصه را میشنود و صحنهها، عمل داستان و شخصیتهای آن را خلق میکند، توانایی تجسم و خیالبافی که مبنای تصور خلاق است، در وجود
او شکوفا میشود. روشهای متعددی برای قصهگویی خلاق وجود دارد؛ روشهایی مانند نقل قصههای بدونپایان و تشویق کودکان به تکمیل آنها، نقل قصههای بدونعنوان و تقاضا از کودکان برای انتخاب عنوان، شرکتدادن کودکان در نمایشهای خلاق برای ساختن داستان، تصویرگری و نقاشی بر اساس داستان. همچنین، پیشنهاد میشود قسمتی از یک داستان کوتاه که کودکان با آن آشنایی ندارند، خوانده شود و پس از اینکه شخصیتی در داستان معرفی شد یا حادثهای رخ داد، از آنها خواسته شود مسائلی را که احتمالا در پاراگراف بعدی به وقوع خواهد پیوست، پیشگویی کنند. پس از اجرای این تمرین، کودکان باید در گروههای کوچکتر، به اظهارنظر در مورد نحوه پایانیافتن داستان بپردازند. ای. پال تورنس نیز که از محققان برجسته خلاقیت است، توصیه میکند که پس از نقل داستان، از کودکان بخواهید تا اصل مطلب را به شکل یک تصویر، یک شعر یا شعار، یک تم یا علامت انتزاعی خلاصه کنند. بسیاری از صاحبنظران، نقاشی همراه با قصهگویی را توصیه میکنند. جان لینکستر میگوید: «داستانگفتن نوعی سرگرمی است، ولی رسم داستان
همزمان با آنچه گفته میشود، هیجانانگیزتر است. دستور آن به شرح زیر است: ١. تمام مدتی که داستان گفته میشود، آن را رسم کنید. ٢. با یک یا چند وسیله رسم کنید. ٣. تا پایان داستان، کار رسمکردن را ادامه دهید». در روش دیگر، مربی داستانهایی را که کودک میگوید با جملات خودش، روی ورقههایی مینویسد و برای او میخواند. در این روش توصیه میشود که بگذارند بچهها آزادانه و بدون ترس و فشار صحبت کنند. تمام روشهایی که برای قصهگویی خلاق بیان شد، بهراحتی در خانه و مدرسه قابل اجراست. نکته مهم آنکه از انتقاد و ارزیابی کودکان پرهیز کنید و آنها را به رقابت وادار نکنید، به ایدههای نو و ابتکاری بها داده و داستانها را متناسب با سن آنها انتخاب کنید.
خلاقیت یعنی توانایی دیدن چیزها به شیوههای جدید، شکستن مرزها و فراتررفتن از چارچوبها، فکرکردن به شیوهای متفاوت، ابداع و اختراع چیزهای جدید، استفاده از چیزهای نامربوط و تبدیل آن به شکلهای جدید. برای رشد و پرورش خلاقیت، بهترین زمان، سنین کودکی است. خلاقیت در کودکان با روشهای مختلفی پرورش مییابد و قصهگویی یکی از بهترین روشهای آموزش کودکان خردسال است که به آنان فرصت کسب مهارتهای اجتماعی، حل مسئله، گوشدادن فعال، تمرکز، تقویت مهارتهای کلامی و پرورش خلاقیت را عرضه میکند. افلاطون میگوید: «پرورشی که روح کودکان از طریق قصه کسب میکند، بسیار بیشتر از تربیتی است که جسم آنها از طریق ورزشکردن کسب میکند». از طریق قصهگویی میتوان تغییرات زیادی در زمینه یادگیری و خلاقیت کودکان ایجاد کرد. قصهگویی خلاق مستلزم یک ارتباط دوجانبه و متقابل بین قصهگو و شنونده است. قصهگو با نقل شفاهی یک داستان، برای شنوندگان خود، امکان تصویرسازی ذهنی را فراهم میکند؛ همچنان که کودک قصه را میشنود و صحنهها، عمل داستان و شخصیتهای آن را خلق میکند، توانایی تجسم و خیالبافی که مبنای تصور خلاق است، در وجود
او شکوفا میشود. روشهای متعددی برای قصهگویی خلاق وجود دارد؛ روشهایی مانند نقل قصههای بدونپایان و تشویق کودکان به تکمیل آنها، نقل قصههای بدونعنوان و تقاضا از کودکان برای انتخاب عنوان، شرکتدادن کودکان در نمایشهای خلاق برای ساختن داستان، تصویرگری و نقاشی بر اساس داستان. همچنین، پیشنهاد میشود قسمتی از یک داستان کوتاه که کودکان با آن آشنایی ندارند، خوانده شود و پس از اینکه شخصیتی در داستان معرفی شد یا حادثهای رخ داد، از آنها خواسته شود مسائلی را که احتمالا در پاراگراف بعدی به وقوع خواهد پیوست، پیشگویی کنند. پس از اجرای این تمرین، کودکان باید در گروههای کوچکتر، به اظهارنظر در مورد نحوه پایانیافتن داستان بپردازند. ای. پال تورنس نیز که از محققان برجسته خلاقیت است، توصیه میکند که پس از نقل داستان، از کودکان بخواهید تا اصل مطلب را به شکل یک تصویر، یک شعر یا شعار، یک تم یا علامت انتزاعی خلاصه کنند. بسیاری از صاحبنظران، نقاشی همراه با قصهگویی را توصیه میکنند. جان لینکستر میگوید: «داستانگفتن نوعی سرگرمی است، ولی رسم داستان
همزمان با آنچه گفته میشود، هیجانانگیزتر است. دستور آن به شرح زیر است: ١. تمام مدتی که داستان گفته میشود، آن را رسم کنید. ٢. با یک یا چند وسیله رسم کنید. ٣. تا پایان داستان، کار رسمکردن را ادامه دهید». در روش دیگر، مربی داستانهایی را که کودک میگوید با جملات خودش، روی ورقههایی مینویسد و برای او میخواند. در این روش توصیه میشود که بگذارند بچهها آزادانه و بدون ترس و فشار صحبت کنند. تمام روشهایی که برای قصهگویی خلاق بیان شد، بهراحتی در خانه و مدرسه قابل اجراست. نکته مهم آنکه از انتقاد و ارزیابی کودکان پرهیز کنید و آنها را به رقابت وادار نکنید، به ایدههای نو و ابتکاری بها داده و داستانها را متناسب با سن آنها انتخاب کنید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.