|

در بزرگداشت «آلن بین»، فضانورد عاشق

پرواز بر فراز رؤیای آبی

عبدالرضا ناصرمقدسی- متخصص مغز و اعصاب

«آلن بین» درگذشت. فضانوردی که با پرواز با آپولو-12 چهارمین انسانی بود که قدم بر کره ماه گذاشت. اما چشم‌هایی که او با خود برده بود، نه صرفا چشم‌های یک دانشمند بلکه چشم‌های یک هنرمند هم بود. رنگی که او از فضا در کره زمین یا خاک زمخت ماه می‌دید، با تمام رنگ‌های دیگر تفاوت داشت. خاکی که او در ماه مشاهده می‌کرد نمی‌توانست تا این اندازه بی‌روح باشد. این بود که وقتی در سال ١٩٨١ خود را از کار در ناسا بازنشسته کرد و تماما به نقاشی پرداخت، ماه را هم رنگی کرد. ماه حالا در چشم‌های او که پر از نگاه به جهان دیگرسو بود، نباید به همین شکل و رنگی باشد که سایر دانشمندان می‌دیدند، بلکه او در ترکیب این خاک ماهیتی را احساس می‌کرد که عمیقا رنگی بود. از این رو ماه او، ماهی که او در یک تجربه منحصربه‌فرد این فرصت را داشت که بر آن فرود آید، بیشتر به زمینی شباهت داشت که کودکان روی آن بازی می‌کنند. او ماه را به نگاه‌های کودکانه وصل کرده بود و این تنها از عهده یک هنرمند برمی‌آید. در نقاشی‌های او ما با فضانوردان بازیگوشی روبه‌رو هستیم که مانند کودکان جستان‌وخیزان روی ماه راه مي‌روند و عکس می‌گیرند و بازی می‌کنند. به عبارت دیگر آنچه آلن بین ارائه می‌دهد، نوعی دگردیسی معنایی از ماه است. اگر ماه را از درون تلسکوپ مشاهده کنیم، سرزمینی خشک و پر از دهانه‌هایی ناشی از برخورد شهاب‌سنگ‌هاست. کمی که بیشتر در مورد ماه تحقیق کنیم، متوجه می‌شویم که این همسایه همیشگی انسان هیچ‌گاه محل مناسبی برای شکل‌گیری حیات نبوده است. در آثار آلن بین اما همه اینها عوض می‌شود. ماه، رنگی و گاه سبز می‌شود. فضانوردان طوری روی ماه حرکت می‌کنند که انگار به یک پارک یا زمین چمن رفته‌اند. ماه به دلیل همسایگی همیشگی‌اش با زمین، درخشش شبانه‌اش و تغییر شکل آن در روزها همواره مورد توجه انسان بوده و نقش مهمی در اساطیر ملل مختلف بازی کرده است. اساطیر از دید خود ماه را زنده کردند. ماه با اساطیر حقیقتی یافت که خود را واجد خویشکاری‌هایی می‌دید. ماه دیگر آن ماهی نبود که بعدها دانشمندان از آن معنازدایی کرده و آن را بدل به سرزمینی خشک کردند. ماه یکی از ارکان هستی و جهان‌بینی انسان شده بود. این موضوع حاصل نحوه تجربه انسان بدوي از جهان بود. شکلی از تجربه که کم‌کم رنگ باخت. اما با ظهور افرادی مثل آلن بین که به قول خودش تنها هنرمندی است که به فضا سفر کرده و توانسته برای مدت‌های طولانی از زاویه‌ای دیگر جهان را نگاه کند، شکل جدیدی از تجربه جهان به‌وجود آمده است؛ شکلی که تنها ذهن‌هایی می‌توانند به آن راه یابند که این‌بار به ‌جای تفکر تحلیلی، اندیشه‌ای ترکیبی داشته باشند و به‌واسطه آن مرز علم و هنر را از میان بردارند. کسانی که سر در دنیای دیگر می‌کنند و آن را از دریچه‌ای می‌بینند که تا به حال کسی تجربه نکرده است. بی‌شک آلن بین یکی از این ذهن‌های بزرگ و پیشرو بشری بود.

«آلن بین» درگذشت. فضانوردی که با پرواز با آپولو-12 چهارمین انسانی بود که قدم بر کره ماه گذاشت. اما چشم‌هایی که او با خود برده بود، نه صرفا چشم‌های یک دانشمند بلکه چشم‌های یک هنرمند هم بود. رنگی که او از فضا در کره زمین یا خاک زمخت ماه می‌دید، با تمام رنگ‌های دیگر تفاوت داشت. خاکی که او در ماه مشاهده می‌کرد نمی‌توانست تا این اندازه بی‌روح باشد. این بود که وقتی در سال ١٩٨١ خود را از کار در ناسا بازنشسته کرد و تماما به نقاشی پرداخت، ماه را هم رنگی کرد. ماه حالا در چشم‌های او که پر از نگاه به جهان دیگرسو بود، نباید به همین شکل و رنگی باشد که سایر دانشمندان می‌دیدند، بلکه او در ترکیب این خاک ماهیتی را احساس می‌کرد که عمیقا رنگی بود. از این رو ماه او، ماهی که او در یک تجربه منحصربه‌فرد این فرصت را داشت که بر آن فرود آید، بیشتر به زمینی شباهت داشت که کودکان روی آن بازی می‌کنند. او ماه را به نگاه‌های کودکانه وصل کرده بود و این تنها از عهده یک هنرمند برمی‌آید. در نقاشی‌های او ما با فضانوردان بازیگوشی روبه‌رو هستیم که مانند کودکان جستان‌وخیزان روی ماه راه مي‌روند و عکس می‌گیرند و بازی می‌کنند. به عبارت دیگر آنچه آلن بین ارائه می‌دهد، نوعی دگردیسی معنایی از ماه است. اگر ماه را از درون تلسکوپ مشاهده کنیم، سرزمینی خشک و پر از دهانه‌هایی ناشی از برخورد شهاب‌سنگ‌هاست. کمی که بیشتر در مورد ماه تحقیق کنیم، متوجه می‌شویم که این همسایه همیشگی انسان هیچ‌گاه محل مناسبی برای شکل‌گیری حیات نبوده است. در آثار آلن بین اما همه اینها عوض می‌شود. ماه، رنگی و گاه سبز می‌شود. فضانوردان طوری روی ماه حرکت می‌کنند که انگار به یک پارک یا زمین چمن رفته‌اند. ماه به دلیل همسایگی همیشگی‌اش با زمین، درخشش شبانه‌اش و تغییر شکل آن در روزها همواره مورد توجه انسان بوده و نقش مهمی در اساطیر ملل مختلف بازی کرده است. اساطیر از دید خود ماه را زنده کردند. ماه با اساطیر حقیقتی یافت که خود را واجد خویشکاری‌هایی می‌دید. ماه دیگر آن ماهی نبود که بعدها دانشمندان از آن معنازدایی کرده و آن را بدل به سرزمینی خشک کردند. ماه یکی از ارکان هستی و جهان‌بینی انسان شده بود. این موضوع حاصل نحوه تجربه انسان بدوي از جهان بود. شکلی از تجربه که کم‌کم رنگ باخت. اما با ظهور افرادی مثل آلن بین که به قول خودش تنها هنرمندی است که به فضا سفر کرده و توانسته برای مدت‌های طولانی از زاویه‌ای دیگر جهان را نگاه کند، شکل جدیدی از تجربه جهان به‌وجود آمده است؛ شکلی که تنها ذهن‌هایی می‌توانند به آن راه یابند که این‌بار به ‌جای تفکر تحلیلی، اندیشه‌ای ترکیبی داشته باشند و به‌واسطه آن مرز علم و هنر را از میان بردارند. کسانی که سر در دنیای دیگر می‌کنند و آن را از دریچه‌ای می‌بینند که تا به حال کسی تجربه نکرده است. بی‌شک آلن بین یکی از این ذهن‌های بزرگ و پیشرو بشری بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.