|

از نوذر پرنگ و اشعارش

«گزینه اشعار نوذر پرنگ» کتابی است که اخیرا به کوشش ولی‌الله دُرودیان در نشر مروارید منتشر شده است. زنده‌یاد نوذر پرنگ به آن گروه از شاعران معاصر تعلق داشت که هم در قالب‌های کلاسیک و هم در قالب نیمایی شعر می‌سرودند، اگرچه او در اواخر عمر بیشتر به جانب شعر کلاسیک و به‌ویژه غزل متمایل شد. از پرنگ آثار زیادی به صورت کتاب به‌جا نماند. از او در زمان حیات‌اش دو کتاب شعر به نام‌های «فرصت درویشان» و «آن‌سوی باد» منتشر شد که دومی، چنان‌که ولی‌الله درودیان در آغاز کتاب حاضر اشاره کرده، علاوه‌بر دیگر اشعار پرنگ شعرهای کتاب اول او را نیز دربر داشت. «گزینه اشعار نوذر پرنگ» به‌جز پیشگفتاری کوتاه از ولی‌الله درودیان، شامل سه بخش است. در بخش اول با عنوان «یادی از نوذر پرنگ» ولی‌الله درودیان ضمن اشاره به سابقه آشنایی‌اش با او، زندگی و شعر پرنگ را مروری کرده است. درودیان جایی از این نوشته اظهار تأسف کرده است از این‌که در این‌جا «نقد شعر را یا دوستان می‌نویسند یا دشمنان و آن‌که در این میانه سرش بی‌کلاه می‌ماند شاعر است و دوستدار جدی شعر وی». او خود در بررسی شعر پرنگ می‌کوشد از دوستانه و دشمنانه نوشتن پرهیز کند. درودیان در ارزیابی شعر پرنگ می‌نویسد: «به گمان من، بهترین شعرهای نوذر پرنگ شعرهای نیمایی اوست مانند: شبیخون، رهاورد، جنگل، باران، احساس و ادراک... بعد چهارپاره‌های به‌هم‌پیوسته‌ی اوست مانند: باغ، روح گم‌شدگان، یک لحظه‌‌ هزار سال، شهید، بازیچه، در قلمرو وحشت، زن بی‌سر و ... سپس مثنوی خواب چشمه، خودفراموشان و ساقی‌نامه. آن‌گاه چندین‌و‌چند غزل زیبا و بکر مثل پرنده، لولی و شب آینه‌ها که در اوج زیبایی و درخشش هستند. در این شعرها که برشمردیم و نام بردیم نوذر به ذات شعر دست یافته، بی‌شک این شعرها هستند که نام وی را در تاریخ ادب پارسی جاودانه خواهند کرد.» درودیان همچنین می‌نویسد: «پس از چاپ مجموعه‌ی فرصت درویشان (1365) و آن‌سوی باد (1381) نه دیدم و نه شنیدم که آن‌ها را کسی بجد نقد کرده باشند. اگر در این سال‌ها، منتقدی دلسوز و صادق و صمیمی، با نشان دادن فرازوفرود کار وی، او را یاری می‌داد و از وسوسه‌ی حافظی دیگر شدن برحذر می‌داشت و از تبدیل گردیدن به وجودی مکرر بازمی‌داشت؛ شاعری با آن مایه هوشیاری و دانش و بینش که با پیروی از آموزه‌های پیر یوش توانست بهترین شعرهای خود را در جوانی پدید آورد، در دوران کمال و پختگی، کارش به تقلید و تکرار نمی‌کشید تا آن‌جا که بسراید: ز بعد خواجه که این بنده از حواشی اوست!» به اعتقاد درودیان نوذر پرنگ از جمله شاعران معاصر است که «شاعر به دنیا آمدند، شاعرانه زیستند و شاعرانه جهان را بدرود گفتند.»
بخش بعدی کتاب به نقد و بررسی شعر نوذر پرنگ اختصاص دارد. در آغاز این بخش متنِ نشستی چاپ شده که در آن منوچهر آتشی، سیدعلی موسوی‌گرمارودی و کامیار عابدی از شعر نوذر پرنگ گفته‌اند. این نشست نخستین‌بار در خرداد 1384 در کتاب ماه ادبیات و فلسفه چاپ شده بوده است. بعد از این نشست بخشی از گفت‌وگوی صدرالدین الهی با نادر نادرپور به چاپ رسیده که در آن نادرپور درباره شعر نوذر پرنگ صحبت کرده است.
«تحلیل اسطوره‌ای شعر حماسه‌ی انسان» نوشته آرش رضویان از دیگر مقالاتی است که در «گزینه اشعار نوذر پرنگ» چاپ شده و به نقد شعری از او اختصاص دارد.
در بخشی دیگر هم خلاصه‌هایی از نوشته‌های بیژن ترقی، عزت‌الله فولادوند، عبدالعلی دستغیب، سهیل محمودی، علی‌رضا طبایی، یدالله عاطفی‌کرمانشاهی و محسن فرجی درباره نوذر پرنگ آمده است. درودیان در پیشگفتار کتاب اشاره می‌کند که این خلاصه‌‌ها مقالاتی بلندتر بوده‌اند که به ضرورتی که حجم کتاب ایجاب می‌کرده کوتاه شده‌اند.
بخش بعدی کتاب شامل برگزیده‌ای از اشعار نوذر پرنگ است. این قسمت خود به پنج بخش مجزا تقسیم شده است. بخش اول شعرهای نیمایی، بخش دوم چهارپاره‌ها، بخش سوم مثنوی‌ها، بخش چهارم غزل‌ها و بخش پنجم نیز تصنیف‌های نوذر پرنگ را شامل می‌شود. آن‌چه در ادامه می‌خوانید شعری است با عنوان «احساس و ادراک» که از اشعار نیمایی نوذر پرنگ است و به گواه تاریخی که پای آن آمده در سال 1337 سروده شده است: «شطی از آهنگ‌ها و گام‌ها جاری‌ست./ سایه‌روشن‌ها/ رهگذرها (مردها، زن‌ها)/ چترها و ریزش باران/ شب تهی، تا دوردست جاده‌ها، باران/ آگهی‌ها:/ سبز و/ زرد و/ قرمز و/ آبی./ انعکاس رنگ‌ها،/ آسفالت./ چشمک گنگ چراغ رهنما؛ خونین/ بوی خون، بوی رقیق گزمه‌ی دوشین./ - عبور سگ/ بوی خون و ریزش باران/ انفجار خنده‌های شوم مرد سنگی میدان.»

«گزینه اشعار نوذر پرنگ» کتابی است که اخیرا به کوشش ولی‌الله دُرودیان در نشر مروارید منتشر شده است. زنده‌یاد نوذر پرنگ به آن گروه از شاعران معاصر تعلق داشت که هم در قالب‌های کلاسیک و هم در قالب نیمایی شعر می‌سرودند، اگرچه او در اواخر عمر بیشتر به جانب شعر کلاسیک و به‌ویژه غزل متمایل شد. از پرنگ آثار زیادی به صورت کتاب به‌جا نماند. از او در زمان حیات‌اش دو کتاب شعر به نام‌های «فرصت درویشان» و «آن‌سوی باد» منتشر شد که دومی، چنان‌که ولی‌الله درودیان در آغاز کتاب حاضر اشاره کرده، علاوه‌بر دیگر اشعار پرنگ شعرهای کتاب اول او را نیز دربر داشت. «گزینه اشعار نوذر پرنگ» به‌جز پیشگفتاری کوتاه از ولی‌الله درودیان، شامل سه بخش است. در بخش اول با عنوان «یادی از نوذر پرنگ» ولی‌الله درودیان ضمن اشاره به سابقه آشنایی‌اش با او، زندگی و شعر پرنگ را مروری کرده است. درودیان جایی از این نوشته اظهار تأسف کرده است از این‌که در این‌جا «نقد شعر را یا دوستان می‌نویسند یا دشمنان و آن‌که در این میانه سرش بی‌کلاه می‌ماند شاعر است و دوستدار جدی شعر وی». او خود در بررسی شعر پرنگ می‌کوشد از دوستانه و دشمنانه نوشتن پرهیز کند. درودیان در ارزیابی شعر پرنگ می‌نویسد: «به گمان من، بهترین شعرهای نوذر پرنگ شعرهای نیمایی اوست مانند: شبیخون، رهاورد، جنگل، باران، احساس و ادراک... بعد چهارپاره‌های به‌هم‌پیوسته‌ی اوست مانند: باغ، روح گم‌شدگان، یک لحظه‌‌ هزار سال، شهید، بازیچه، در قلمرو وحشت، زن بی‌سر و ... سپس مثنوی خواب چشمه، خودفراموشان و ساقی‌نامه. آن‌گاه چندین‌و‌چند غزل زیبا و بکر مثل پرنده، لولی و شب آینه‌ها که در اوج زیبایی و درخشش هستند. در این شعرها که برشمردیم و نام بردیم نوذر به ذات شعر دست یافته، بی‌شک این شعرها هستند که نام وی را در تاریخ ادب پارسی جاودانه خواهند کرد.» درودیان همچنین می‌نویسد: «پس از چاپ مجموعه‌ی فرصت درویشان (1365) و آن‌سوی باد (1381) نه دیدم و نه شنیدم که آن‌ها را کسی بجد نقد کرده باشند. اگر در این سال‌ها، منتقدی دلسوز و صادق و صمیمی، با نشان دادن فرازوفرود کار وی، او را یاری می‌داد و از وسوسه‌ی حافظی دیگر شدن برحذر می‌داشت و از تبدیل گردیدن به وجودی مکرر بازمی‌داشت؛ شاعری با آن مایه هوشیاری و دانش و بینش که با پیروی از آموزه‌های پیر یوش توانست بهترین شعرهای خود را در جوانی پدید آورد، در دوران کمال و پختگی، کارش به تقلید و تکرار نمی‌کشید تا آن‌جا که بسراید: ز بعد خواجه که این بنده از حواشی اوست!» به اعتقاد درودیان نوذر پرنگ از جمله شاعران معاصر است که «شاعر به دنیا آمدند، شاعرانه زیستند و شاعرانه جهان را بدرود گفتند.»
بخش بعدی کتاب به نقد و بررسی شعر نوذر پرنگ اختصاص دارد. در آغاز این بخش متنِ نشستی چاپ شده که در آن منوچهر آتشی، سیدعلی موسوی‌گرمارودی و کامیار عابدی از شعر نوذر پرنگ گفته‌اند. این نشست نخستین‌بار در خرداد 1384 در کتاب ماه ادبیات و فلسفه چاپ شده بوده است. بعد از این نشست بخشی از گفت‌وگوی صدرالدین الهی با نادر نادرپور به چاپ رسیده که در آن نادرپور درباره شعر نوذر پرنگ صحبت کرده است.
«تحلیل اسطوره‌ای شعر حماسه‌ی انسان» نوشته آرش رضویان از دیگر مقالاتی است که در «گزینه اشعار نوذر پرنگ» چاپ شده و به نقد شعری از او اختصاص دارد.
در بخشی دیگر هم خلاصه‌هایی از نوشته‌های بیژن ترقی، عزت‌الله فولادوند، عبدالعلی دستغیب، سهیل محمودی، علی‌رضا طبایی، یدالله عاطفی‌کرمانشاهی و محسن فرجی درباره نوذر پرنگ آمده است. درودیان در پیشگفتار کتاب اشاره می‌کند که این خلاصه‌‌ها مقالاتی بلندتر بوده‌اند که به ضرورتی که حجم کتاب ایجاب می‌کرده کوتاه شده‌اند.
بخش بعدی کتاب شامل برگزیده‌ای از اشعار نوذر پرنگ است. این قسمت خود به پنج بخش مجزا تقسیم شده است. بخش اول شعرهای نیمایی، بخش دوم چهارپاره‌ها، بخش سوم مثنوی‌ها، بخش چهارم غزل‌ها و بخش پنجم نیز تصنیف‌های نوذر پرنگ را شامل می‌شود. آن‌چه در ادامه می‌خوانید شعری است با عنوان «احساس و ادراک» که از اشعار نیمایی نوذر پرنگ است و به گواه تاریخی که پای آن آمده در سال 1337 سروده شده است: «شطی از آهنگ‌ها و گام‌ها جاری‌ست./ سایه‌روشن‌ها/ رهگذرها (مردها، زن‌ها)/ چترها و ریزش باران/ شب تهی، تا دوردست جاده‌ها، باران/ آگهی‌ها:/ سبز و/ زرد و/ قرمز و/ آبی./ انعکاس رنگ‌ها،/ آسفالت./ چشمک گنگ چراغ رهنما؛ خونین/ بوی خون، بوی رقیق گزمه‌ی دوشین./ - عبور سگ/ بوی خون و ریزش باران/ انفجار خنده‌های شوم مرد سنگی میدان.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.