|

یک شکست دیگر برای فیلم‌های پرفروش دولتی

سیدمحمدرضا فهمیزی

«وحید موساییان» متولد 1348خرم‌آباد و دانش‌آموخته تئاتر از دانشکده هنر و معماری است. «فرزند چهارم» هفتمین فیلم بلند سینمایی او در طی 12سال گذشته است. نقطه مشترک تمام کارهای موساییان این است که تاکنون باوجود تجربه و پیشینه نسبتا زیادش در سینما نه توانسته نظر منتقدان را جلب کند و نه راه فتح گیشه را (باوجود استفاده از ستاره‌ها در کارهایش) یافته است. فرزند چهارم تا اینجا باوجود هزینه تولید سنگینش کم فروش‌ترین فیلم گیشه در اکران کنونی بوده و کلا هم بین 24فیلمی که از آغاز سال اکران شده‌اند، بیستمین فیلم از نظر میزان فروش است.
مهم‌ترین نقطه ضعف فیلم نداشتن داستانی محوری و مشخص است. فیلم نمایش زندگی روزمره سه آدم مختلف در کشور جنگ‌زده و قحطی‌زده سومالی است که هرکدام به‌دلیلی خاص به آنجا آمده‌اند.
مظفر (مهدی هاشمی) مالک یک تولیدی کفش قدیمی است (که پدر در پدر به او به ارث رسیده) که به دلیل کلیشه‌ای و دم دستی اشباع بازار از کفش‌های چینی، ورشکسته شده است، بخشی از کفش‌هایش را به خیریه‌ای ویژه کودکان در داخل کشور می‌بخشد و بخشی دیگر را برای نیازمندان آفریقایی به سومالی می‌برد.
رویا (مهتاب کرامتی) ستاره سینمایی است که برای عکاسی از کودکان آفریقایی به سومالی می‌رود.
حامد بهداد هم تنها کاراکتری است که رفتنش به آفریقا، به‌عنوان کارمند هلال احمر دلیل منطقی دارد.
البته در کنار سرنوشت سه شخصیت اصلی داستان، خرده داستان‌های دیگری را هم در فیلم می‌بینیم مانند: عشق کارولین به شخصیت بهداد، بازرگانی فوق‌العاده ثروتمند به نام محب (در آن سونامی فقر و بدبختی) و برقراری رابطه‌اش با مهدی هاشمی برای استفاده تجاری از او، جا گذاشته شدن دختربچه نوزاد در صحرا توسط مادرش و یافتنش توسط رویا و... . مهم‌ترین عامل موفقیت هر فیلمی در هر جای دنیا فیلمنامه قوی و مهم‌ترین دلیل قوت یک فیلمنامه، داستان بی‌عیب و نقص و متکی بر اصول حرفه‌ای فیلمنامه‌نویسی است که این ویژگی در فرزند چهارم به بزرگ‌ترین نقطه ضعف آن تبدیل شده است چون از طرفی هیچ داستان محوری و واحدی در فیلم وجود ندارد و از طرف دیگر خرده داستان‌ها هم هرکدام بخشی از زمان فیلم را به خود اختصاص داده‌اند. البته در صورتی‌که قرار بود به‌جای فیلم یک سریال از این موضوع ساخته شود این خرده داستان‌ها نه‌تنها لازم بود بلکه (اگر در جای خود و به شکل درست مطرح می‌شد) می‌توانست نقش موثری در افزایش جذابیت و کشش داستان اصلی هم داشته باشد. اما در اینجا شاهدیم که ماجرای جا گذاشته شدن دختربچه در صحرا که اصلا نام فیلم برآمده از آن است و قاعدتا باید قصه محوری باشد تازه حدود یک ربع آخر فیلم آغاز می‌شود. اما صرف‌نظر از این مشکل، فیلمنامه به لحاظ فنی هم مشکلات و پرسش‌های بی‌پاسخ زیادی دارد از جمله: حضور غیرضروری برخی شخصیت‌ها در داستان. واقعا حضور نقش زن مهدی هاشمی یا پدر و مادر رویا چه تاثیری در فیلم دارد و به‌عبارت دیگر نبود آنها چه لطمه‌ای را به درام داستان می‌زند؟ رویا که اینقدر از سقط‌شدن (یا کردن) بچه‌اش ناراحت است و این بچه آفریقایی را به شکل معجزه‌آسایی و با فداکاری نجات داده چرا خودش از آن نگهداری نمی‌کند و آن را به زن مظفر می‌دهد؟ چگونه ممکن است مرد مسنی مثل مظفر با وجود نیش عقرب تا فردای آن شب زنده بماند و تازه برای رسیدن به هواپیما بدود؟ و...
هیچ‌کدام از این سه قهرمان اصلی داستان شخصیت‌هایی باورپذیر و واقعی نیستند. مظفر معلوم نیست به کدام دلیل منطقی (و با یک لجبازی کودکانه) حاضر نیست شرط یک شرکت پولدار را (برداشتن مارک مظفر از کفش‌ها) برای خرید کل کفش‌ها و کارخانه بپذیرد و ترجیح می‌دهد کل کفش‌ها را در یک خیریه در داخل کشور و بین نیازمندان سومالیایی (که برادر زنش آنجاست) تقسیم کند. چنین فرد اصولگرا و سرسختی چگونه حاضر می‌شود با بازرگان بی‌رحمی مثل محب سر یک سفره بنشیند و پیشنهاد او را برای تاسیس یک کارخانه کفش در آفریقا بدون هیچ واکنشی بشنود؟
رویا (مهتاب کرامتی) که معلوم نیست به چه دلیلی بچه‌اش سقط شده و از شوهرش جدا زندگی می‌کند اگر واقعا کودکان برایش مهم است به مصداق«چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است»چرا از فقر و رنج کودکان سرزمین خودش عکاسی نمی‌کند؟ آیا این رفتار بیشتر به یک ژست روشنفکری نمی‌ماند تا حس دلسوزی و انسان‌دوستی واقعی؟
اینکه حامد بهداد به‌خاطر کشته‌شدن زنش در سومالی چندین سال در آنجا بماند تا چه حد منطقی به نظر می‌رسد؟ و اصلا با توجه به اینکه او کارمند هلال‌احمر است آیا می‌تواند صرفا به یک دلیل شخصی تا هر وقت می‌خواهد آنجا بماند؟
از این دست نقاط ضعف در فیلم فراوان است اما شاید مهم‌ترین پرسش درخصوص تهیه فیلمی همچون«فرزند چهارم» این باشد که هدف از ساخت چنین فیلمی چه بوده است؟ اگر منظور از کنار هم قراردادن سه آدم با دلایل مختلف در آفریقا نمایش روحیه و اقدامات انسان‌دوستانه ایرانیان باشد (که ظاهرا هم همین بوده است) با ساخت فیلمی مستند (البته توسط کارگردانی با اعتبار بین‌المللی مانند: اصغر فرهادی یا کیارستمی و...) بسیار بهتر می‌شد این کار را انجام داد چون قطعا هم فیلم هنرمندانه‌ای ساخته می‌شد و هم بسیار بیشتر در سطح دنیا مورد توجه قرار می‌گرفت. اما شوربختانه مسوولان دولتی باز هم راه اشتباه را در تولید فیلم‌های پر‌هزینه رفتند و فیلمی را تهیه کردند که با وجود استفاده از ستاره‌های سینمای ایران جزو قهرمانان فیلم‌های کم‌فروش بوده است!!
«وحید موساییان» متولد 1348خرم‌آباد و دانش‌آموخته تئاتر از دانشکده هنر و معماری است. «فرزند چهارم» هفتمین فیلم بلند سینمایی او در طی 12سال گذشته است. نقطه مشترک تمام کارهای موساییان این است که تاکنون باوجود تجربه و پیشینه نسبتا زیادش در سینما نه توانسته نظر منتقدان را جلب کند و نه راه فتح گیشه را (باوجود استفاده از ستاره‌ها در کارهایش) یافته است. فرزند چهارم تا اینجا باوجود هزینه تولید سنگینش کم فروش‌ترین فیلم گیشه در اکران کنونی بوده و کلا هم بین 24فیلمی که از آغاز سال اکران شده‌اند، بیستمین فیلم از نظر میزان فروش است.
مهم‌ترین نقطه ضعف فیلم نداشتن داستانی محوری و مشخص است. فیلم نمایش زندگی روزمره سه آدم مختلف در کشور جنگ‌زده و قحطی‌زده سومالی است که هرکدام به‌دلیلی خاص به آنجا آمده‌اند.
مظفر (مهدی هاشمی) مالک یک تولیدی کفش قدیمی است (که پدر در پدر به او به ارث رسیده) که به دلیل کلیشه‌ای و دم دستی اشباع بازار از کفش‌های چینی، ورشکسته شده است، بخشی از کفش‌هایش را به خیریه‌ای ویژه کودکان در داخل کشور می‌بخشد و بخشی دیگر را برای نیازمندان آفریقایی به سومالی می‌برد.
رویا (مهتاب کرامتی) ستاره سینمایی است که برای عکاسی از کودکان آفریقایی به سومالی می‌رود.
حامد بهداد هم تنها کاراکتری است که رفتنش به آفریقا، به‌عنوان کارمند هلال احمر دلیل منطقی دارد.
البته در کنار سرنوشت سه شخصیت اصلی داستان، خرده داستان‌های دیگری را هم در فیلم می‌بینیم مانند: عشق کارولین به شخصیت بهداد، بازرگانی فوق‌العاده ثروتمند به نام محب (در آن سونامی فقر و بدبختی) و برقراری رابطه‌اش با مهدی هاشمی برای استفاده تجاری از او، جا گذاشته شدن دختربچه نوزاد در صحرا توسط مادرش و یافتنش توسط رویا و... . مهم‌ترین عامل موفقیت هر فیلمی در هر جای دنیا فیلمنامه قوی و مهم‌ترین دلیل قوت یک فیلمنامه، داستان بی‌عیب و نقص و متکی بر اصول حرفه‌ای فیلمنامه‌نویسی است که این ویژگی در فرزند چهارم به بزرگ‌ترین نقطه ضعف آن تبدیل شده است چون از طرفی هیچ داستان محوری و واحدی در فیلم وجود ندارد و از طرف دیگر خرده داستان‌ها هم هرکدام بخشی از زمان فیلم را به خود اختصاص داده‌اند. البته در صورتی‌که قرار بود به‌جای فیلم یک سریال از این موضوع ساخته شود این خرده داستان‌ها نه‌تنها لازم بود بلکه (اگر در جای خود و به شکل درست مطرح می‌شد) می‌توانست نقش موثری در افزایش جذابیت و کشش داستان اصلی هم داشته باشد. اما در اینجا شاهدیم که ماجرای جا گذاشته شدن دختربچه در صحرا که اصلا نام فیلم برآمده از آن است و قاعدتا باید قصه محوری باشد تازه حدود یک ربع آخر فیلم آغاز می‌شود. اما صرف‌نظر از این مشکل، فیلمنامه به لحاظ فنی هم مشکلات و پرسش‌های بی‌پاسخ زیادی دارد از جمله: حضور غیرضروری برخی شخصیت‌ها در داستان. واقعا حضور نقش زن مهدی هاشمی یا پدر و مادر رویا چه تاثیری در فیلم دارد و به‌عبارت دیگر نبود آنها چه لطمه‌ای را به درام داستان می‌زند؟ رویا که اینقدر از سقط‌شدن (یا کردن) بچه‌اش ناراحت است و این بچه آفریقایی را به شکل معجزه‌آسایی و با فداکاری نجات داده چرا خودش از آن نگهداری نمی‌کند و آن را به زن مظفر می‌دهد؟ چگونه ممکن است مرد مسنی مثل مظفر با وجود نیش عقرب تا فردای آن شب زنده بماند و تازه برای رسیدن به هواپیما بدود؟ و...
هیچ‌کدام از این سه قهرمان اصلی داستان شخصیت‌هایی باورپذیر و واقعی نیستند. مظفر معلوم نیست به کدام دلیل منطقی (و با یک لجبازی کودکانه) حاضر نیست شرط یک شرکت پولدار را (برداشتن مارک مظفر از کفش‌ها) برای خرید کل کفش‌ها و کارخانه بپذیرد و ترجیح می‌دهد کل کفش‌ها را در یک خیریه در داخل کشور و بین نیازمندان سومالیایی (که برادر زنش آنجاست) تقسیم کند. چنین فرد اصولگرا و سرسختی چگونه حاضر می‌شود با بازرگان بی‌رحمی مثل محب سر یک سفره بنشیند و پیشنهاد او را برای تاسیس یک کارخانه کفش در آفریقا بدون هیچ واکنشی بشنود؟
رویا (مهتاب کرامتی) که معلوم نیست به چه دلیلی بچه‌اش سقط شده و از شوهرش جدا زندگی می‌کند اگر واقعا کودکان برایش مهم است به مصداق«چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است»چرا از فقر و رنج کودکان سرزمین خودش عکاسی نمی‌کند؟ آیا این رفتار بیشتر به یک ژست روشنفکری نمی‌ماند تا حس دلسوزی و انسان‌دوستی واقعی؟
اینکه حامد بهداد به‌خاطر کشته‌شدن زنش در سومالی چندین سال در آنجا بماند تا چه حد منطقی به نظر می‌رسد؟ و اصلا با توجه به اینکه او کارمند هلال‌احمر است آیا می‌تواند صرفا به یک دلیل شخصی تا هر وقت می‌خواهد آنجا بماند؟
از این دست نقاط ضعف در فیلم فراوان است اما شاید مهم‌ترین پرسش درخصوص تهیه فیلمی همچون«فرزند چهارم» این باشد که هدف از ساخت چنین فیلمی چه بوده است؟ اگر منظور از کنار هم قراردادن سه آدم با دلایل مختلف در آفریقا نمایش روحیه و اقدامات انسان‌دوستانه ایرانیان باشد (که ظاهرا هم همین بوده است) با ساخت فیلمی مستند (البته توسط کارگردانی با اعتبار بین‌المللی مانند: اصغر فرهادی یا کیارستمی و...) بسیار بهتر می‌شد این کار را انجام داد چون قطعا هم فیلم هنرمندانه‌ای ساخته می‌شد و هم بسیار بیشتر در سطح دنیا مورد توجه قرار می‌گرفت. اما شوربختانه مسوولان دولتی باز هم راه اشتباه را در تولید فیلم‌های پر‌هزینه رفتند و فیلمی را تهیه کردند که با وجود استفاده از ستاره‌های سینمای ایران جزو قهرمانان فیلم‌های کم‌فروش بوده است!!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.