|

تربیت اوان کودکی یا کُلاژ تربیتی؟!

فريبرز محمدي‌فارساني. پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکي مدرس

آدمی، موجودی دارای ابعاد رشدي چندگانه است؛ هر‌ بُعد رشدي انسان با اینکه موجودیتی مشخص دارد، در ارتباط پیچیده و تنگاتنگ با ابعاد دیگر است و به‌طور مستمر بر آنها تأثیر می‌گذارد و از آنها تأثیر می‌پذیرد؛ به‌عنوان‌مثال بُعد جسمانی انسان، بر بُعد اجتماعی و عاطفی او اثرگذار است و در‌عین‌حال متأثر از آنهاست و همین‌طور است در مورد ابعاد دیگر. اين تأثير و تأثر و تعامل است که در کل، رشد منسجم و متوازن انسان را به‌عنوان يک موجود واحد موجب مي‌شود. بر‌این‌اساس، هرگونه تربیتی نیز که بر آدمی مترتب می‌شود لازم است علاوه‌بر تمرکز بر هر بُعد وجودی، آن بُعد را درون یک شبکه نظام‌مند از ابعاد مختلف و روابط پیچیده بین آنها در نظر بگیرد؛ درواقع اگر عمل تربیت، بر چیزی غیر از رشد متوازن همه ابعاد وجودی کودک به‌مثابه یک موجود واحد و یگانه تمرکز کند به بیراهه رفته است و نتیجه آن، پرورش انسانی تک‌بُعدی و ناقص است که نه خود به کمال انسانی خواهد رسید و نه برای جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند سودی خواهد داشت.
امروز تربیت اوان کودکی در ایران به نظر می‌رسد مثالی از تربیت غیرنظام‌مند و نامتوازن است؛ هنوز برنامه يا سازوکار جامع و هدفمندي براي تربيت کودکان صفر تا شش‌ساله وجود ندارد و نهادهاي مختلف هر‌کدام به شکلي و از ديدگاه خود به حوزه تربيت کودک وارد شده‌اند. هرکدام از اين نهادها بدون هماهنگي با سياست‌ها و برنامه‌هاي نهاد‌هاي ديگر، بر بخشي از ابعاد رشدي کودک تمرکز مي‌کنند؛ به‌طور طبيعي بر اثر اين نوع تربيت، نه‌تنها ابعاد رشدي کودک به طور متوازن و هدفمند ارتقا نمي‌يابند، بلکه در برخي موارد، رشد در يک بُعد مانع رشد در بُعد ديگر مي‌شود.
آنچه امروز در ایران در حوزه تربیت اوان کودکی رخ مي‌دهد را شاید بتوان یک کُلاژ تربیتی نامید. با این تفاوت که در هنر کُلاژ، هنرمند با هدف و طرح خاصي که در ذهن دارد به شکل نظام‌مند قطعات و بافت‌های مختلف را به‌گونه‌ای در کنار هم قرار می‌دهد که اثری بدیع و زیبا خلق می‌شود؛ حال آنکه در کُلاژ تربیتی به سبک امروز ما، هدف یا طرح خاصی مد‌نظر نیست؛ بلکه قطعات تربیتی با منطق هرچه بادا‌باد از سوی چندین هنرمند! در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و در نهایت آنچه تولید می‌شود نه‌تنها انسان تربیت‌یافته نیست، بلکه انسانی است دچار هرج‌ومرج درونی که چنانچه شر مرساند، به خیر او امیدی نیست!
امروز تربيت اوان کودکي در ايران به‌شدت نيازمند تربيت يکپارچه و همه‌جانبه کودکان است. لازمه اين يکپارچگي، هم‌افزايي و همکاري همه نهادها با «مديريت يگانه» و تدوين و اجراي سياست‌ها و برنامه‌هاي ملي تربيت اوان کودکي با مشارکت همگان بر ‌اساس چارچوب اسناد بالادستي است و به نظر مي‌رسد تا زماني که اين يکپارچگي ايجاد نشود همچنان وضعيت نگران‌کننده موجود در اين حوزه ادامه خواهد داشت.

آدمی، موجودی دارای ابعاد رشدي چندگانه است؛ هر‌ بُعد رشدي انسان با اینکه موجودیتی مشخص دارد، در ارتباط پیچیده و تنگاتنگ با ابعاد دیگر است و به‌طور مستمر بر آنها تأثیر می‌گذارد و از آنها تأثیر می‌پذیرد؛ به‌عنوان‌مثال بُعد جسمانی انسان، بر بُعد اجتماعی و عاطفی او اثرگذار است و در‌عین‌حال متأثر از آنهاست و همین‌طور است در مورد ابعاد دیگر. اين تأثير و تأثر و تعامل است که در کل، رشد منسجم و متوازن انسان را به‌عنوان يک موجود واحد موجب مي‌شود. بر‌این‌اساس، هرگونه تربیتی نیز که بر آدمی مترتب می‌شود لازم است علاوه‌بر تمرکز بر هر بُعد وجودی، آن بُعد را درون یک شبکه نظام‌مند از ابعاد مختلف و روابط پیچیده بین آنها در نظر بگیرد؛ درواقع اگر عمل تربیت، بر چیزی غیر از رشد متوازن همه ابعاد وجودی کودک به‌مثابه یک موجود واحد و یگانه تمرکز کند به بیراهه رفته است و نتیجه آن، پرورش انسانی تک‌بُعدی و ناقص است که نه خود به کمال انسانی خواهد رسید و نه برای جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کند سودی خواهد داشت.
امروز تربیت اوان کودکی در ایران به نظر می‌رسد مثالی از تربیت غیرنظام‌مند و نامتوازن است؛ هنوز برنامه يا سازوکار جامع و هدفمندي براي تربيت کودکان صفر تا شش‌ساله وجود ندارد و نهادهاي مختلف هر‌کدام به شکلي و از ديدگاه خود به حوزه تربيت کودک وارد شده‌اند. هرکدام از اين نهادها بدون هماهنگي با سياست‌ها و برنامه‌هاي نهاد‌هاي ديگر، بر بخشي از ابعاد رشدي کودک تمرکز مي‌کنند؛ به‌طور طبيعي بر اثر اين نوع تربيت، نه‌تنها ابعاد رشدي کودک به طور متوازن و هدفمند ارتقا نمي‌يابند، بلکه در برخي موارد، رشد در يک بُعد مانع رشد در بُعد ديگر مي‌شود.
آنچه امروز در ایران در حوزه تربیت اوان کودکی رخ مي‌دهد را شاید بتوان یک کُلاژ تربیتی نامید. با این تفاوت که در هنر کُلاژ، هنرمند با هدف و طرح خاصي که در ذهن دارد به شکل نظام‌مند قطعات و بافت‌های مختلف را به‌گونه‌ای در کنار هم قرار می‌دهد که اثری بدیع و زیبا خلق می‌شود؛ حال آنکه در کُلاژ تربیتی به سبک امروز ما، هدف یا طرح خاصی مد‌نظر نیست؛ بلکه قطعات تربیتی با منطق هرچه بادا‌باد از سوی چندین هنرمند! در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و در نهایت آنچه تولید می‌شود نه‌تنها انسان تربیت‌یافته نیست، بلکه انسانی است دچار هرج‌ومرج درونی که چنانچه شر مرساند، به خیر او امیدی نیست!
امروز تربيت اوان کودکي در ايران به‌شدت نيازمند تربيت يکپارچه و همه‌جانبه کودکان است. لازمه اين يکپارچگي، هم‌افزايي و همکاري همه نهادها با «مديريت يگانه» و تدوين و اجراي سياست‌ها و برنامه‌هاي ملي تربيت اوان کودکي با مشارکت همگان بر ‌اساس چارچوب اسناد بالادستي است و به نظر مي‌رسد تا زماني که اين يکپارچگي ايجاد نشود همچنان وضعيت نگران‌کننده موجود در اين حوزه ادامه خواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.