|

مهدی فیروزان* در مراسم سالگرد دکتر آئینه‌وند اعلام کرد

جایزه علمی دکتر صادق آئینه‌وند برگزار می‌شود

مدیرعامل مؤسسه شهرکتاب

جلسه امروز با دیگر جلسات بزرگداشت متفاوت است؛ این تفاوت هم از این روست که از آئینه‌وندی صحبت می‌شود که به کمک امروز ما می‌آید و ‌می‌تواند تا امروز توسعه پیدا کند. من فکر می‌کنم همه بزرگان عالم علم و اخلاق یک مفهوم وجودی دارند. اگر بزرگان بتوانند این مفهوم وجودی را پیدا کنند، قابل توسعه هستند. این مسئله با اخلاق و صفت فرق می‌کند. برای مثال حاتم طایی سخی است، فارابی استاد اول است و ابن‌سینا تلاشگر است. اینها یک مفاهیم وجودی دارند که اگر ما این مفهوم را استخراج کنیم، با تمام سخاوتمندان عالم متفاوت می‌شوند و امروز می‌توان از آنها یک سخاوتمند ایجاد کرد.
من مرحوم آئینه‌وند را یک عصاره یادگیری به معنای توسعه‌ای آن می‌شناسم. یادگیری مدام و دقیق؛ یادگیری که هر روز شما را متفاوت از دیروز می‌کند چون قدرت گمانه‌زنی شما را نسبت به تحولاتی که پیش می‌آید، بیشتر می‌کند.
به خاطر ندارم در گفت‌وگوهایی که با هم داشتیم یک‌ بار حرف من قطع شود و ایشان چیز دیگری گفته باشد. احساس می‌کردم تا آخرین جمله کسانی که با ایشان صحبت می‌کردند را گوش می‌دهند و خود این مسئله یکی از نمونه‌های اخلاق یادگیری بود.
من یک شب از حرم حضرت زینب(س) می‌آمدم کتابی را می‌خواندم و برای من بسیار جذاب بود؛ این کتاب چهل واژه قرآنی را که مفهومی غیر از عربی امروز دارد، بررسی کرده بود. مقدمه کتاب را خواندم؛ دیدم طبق گفته محقق معانی این چهل واژه براساس شأن نزول قبیله‌ای که پیغمبر(ص) در آن رفتند، با عربی حجاز متفاوت است؛ بنابراین مترجمان و مفسران باید به این معنا توجه کنند نه به معنای رایجی که در حجاز یا مدینه وجود دارد.
بعد هم نزد دکتر آئینه‌وند رفتم، گفتم این کتاب را خریدم و ایشان هم کتاب را گرفتند و ورق زدند. بحث ما از اینجا آغاز شد؛ آیا احکامی را که امروز ما باور داریم، می‌توانیم از طریق تاریخ زیر سؤال ببریم و دومرتبه فکر کنیم؟ ایشان پرسیدند مثل چی؟ گفتم مثل دست‌زدن به آیه قرآن و ادامه دادم که اغلب علما دست‌زدن به آیه قرآن بدون وضو را براساس روایت «لایمسه الا المطهرون» جایز نمی‌دانند.
اما من در تاریخ سکه مطالعه کردم؛ پیغمبر اولین سکه‌ای را که ضرب می‌کنند، به عرب ساسانی معروف است. دستور می‌دهند تا روی این سکه ‌بنویسند «محمد رسول‌الله و لا اله الاالله». آیا این سکه دست بی‌وضو به آن نمی‌خورده؟ آیا یک غیرمسلمان به این سکه دست نمی‌زده یا این سکه تنها از آن مسلمانان وضودار بوده است؟ آیا این سکه به بلاد دیگری نمی‌رفته که آنها مشرک بوده باشند؟
ایشان گفتند بگذارید ببینیم ‌سکه ولیعهدی
امام رضا(ع) چگونه است. رفتند و کتابی را آوردند و دیدیم سکه ولیعهدی امام رضا که اصلا آیه قرآن روی آن حک شده است و چگونه است كه امام رضا(ع) دستور به نوشتن آیاتی را بر سکه می‌دهند که شارع هستند و نمی‌توانند خلاف شرع بگویند. ایشان با همان روحیه‌ای که حرف‌های من را گوش می‌کردند، فکر کردند و ما از هم خداحافظی کردیم و آمدیم.
هفته بعد من از بیروت برگشتم و ایشان به من گفتند برای تو یک روایت پیدا کردم. عبدالعزیز از امام باقر(ع) می‌پرسد حکومت به دست ما افتاده و می‌خواهیم سکه ضرب کنیم و چه بزنیم؟ امام باقر(ع) می‌گوید یک روی آن را قل هوالله بنویس و روی دیگر را نام ملک خودت. این روایت برای تحقیق من بسیار شریف بود. در آنجا پرسیدم برای صدور حکم، ما تاریخ‌شناس نیاز نداریم؟ آیا زمین‌شناس و متخصص علوم دیگری را نیاز نداریم؟ این گفت‌وگوی ما تا تهران ادامه پیدا کرد و مجموعه‌ای از گفت‌و‌گوهایی بود که می‌دیدیم علم امروز می‌تواند به صدور احکامی کمک کند که شاید در طول تاریخ تغییر کردند. تاریخی که ما همیشه فکر می‌کردیم برای مطالعه گذشته است، چطور می‌تواند بسیاری از مسائل امروز را حل کند.
من یک خبر خوب هم دارم؛ تا امروز جوایزی را در شهر کتاب طراحی کردیم و بیشتر هم در راستای تحقیق است و نه در راستای تألیف؛ چون ما امروز به تحقیق عالمانه و پژوهش از صنف آقای دکتر آئینه‌وند بیشتر از تألیف نیاز داریم.
چندی‌پیش جلسه‌ای خدمت همسر آقای دکتر آئینه‌وند داشتیم و پس از بحث‌های فراوان قرار شد از امسال جایزه علمی استاد آئینه‌وند برای بهترین پایان‌نامه دکترای تاریخ اسلام را با همکاری بنیاد دکتر آئینه‌وند و مؤسسه شهر کتاب برگزار کنیم.

جلسه امروز با دیگر جلسات بزرگداشت متفاوت است؛ این تفاوت هم از این روست که از آئینه‌وندی صحبت می‌شود که به کمک امروز ما می‌آید و ‌می‌تواند تا امروز توسعه پیدا کند. من فکر می‌کنم همه بزرگان عالم علم و اخلاق یک مفهوم وجودی دارند. اگر بزرگان بتوانند این مفهوم وجودی را پیدا کنند، قابل توسعه هستند. این مسئله با اخلاق و صفت فرق می‌کند. برای مثال حاتم طایی سخی است، فارابی استاد اول است و ابن‌سینا تلاشگر است. اینها یک مفاهیم وجودی دارند که اگر ما این مفهوم را استخراج کنیم، با تمام سخاوتمندان عالم متفاوت می‌شوند و امروز می‌توان از آنها یک سخاوتمند ایجاد کرد.
من مرحوم آئینه‌وند را یک عصاره یادگیری به معنای توسعه‌ای آن می‌شناسم. یادگیری مدام و دقیق؛ یادگیری که هر روز شما را متفاوت از دیروز می‌کند چون قدرت گمانه‌زنی شما را نسبت به تحولاتی که پیش می‌آید، بیشتر می‌کند.
به خاطر ندارم در گفت‌وگوهایی که با هم داشتیم یک‌ بار حرف من قطع شود و ایشان چیز دیگری گفته باشد. احساس می‌کردم تا آخرین جمله کسانی که با ایشان صحبت می‌کردند را گوش می‌دهند و خود این مسئله یکی از نمونه‌های اخلاق یادگیری بود.
من یک شب از حرم حضرت زینب(س) می‌آمدم کتابی را می‌خواندم و برای من بسیار جذاب بود؛ این کتاب چهل واژه قرآنی را که مفهومی غیر از عربی امروز دارد، بررسی کرده بود. مقدمه کتاب را خواندم؛ دیدم طبق گفته محقق معانی این چهل واژه براساس شأن نزول قبیله‌ای که پیغمبر(ص) در آن رفتند، با عربی حجاز متفاوت است؛ بنابراین مترجمان و مفسران باید به این معنا توجه کنند نه به معنای رایجی که در حجاز یا مدینه وجود دارد.
بعد هم نزد دکتر آئینه‌وند رفتم، گفتم این کتاب را خریدم و ایشان هم کتاب را گرفتند و ورق زدند. بحث ما از اینجا آغاز شد؛ آیا احکامی را که امروز ما باور داریم، می‌توانیم از طریق تاریخ زیر سؤال ببریم و دومرتبه فکر کنیم؟ ایشان پرسیدند مثل چی؟ گفتم مثل دست‌زدن به آیه قرآن و ادامه دادم که اغلب علما دست‌زدن به آیه قرآن بدون وضو را براساس روایت «لایمسه الا المطهرون» جایز نمی‌دانند.
اما من در تاریخ سکه مطالعه کردم؛ پیغمبر اولین سکه‌ای را که ضرب می‌کنند، به عرب ساسانی معروف است. دستور می‌دهند تا روی این سکه ‌بنویسند «محمد رسول‌الله و لا اله الاالله». آیا این سکه دست بی‌وضو به آن نمی‌خورده؟ آیا یک غیرمسلمان به این سکه دست نمی‌زده یا این سکه تنها از آن مسلمانان وضودار بوده است؟ آیا این سکه به بلاد دیگری نمی‌رفته که آنها مشرک بوده باشند؟
ایشان گفتند بگذارید ببینیم ‌سکه ولیعهدی
امام رضا(ع) چگونه است. رفتند و کتابی را آوردند و دیدیم سکه ولیعهدی امام رضا که اصلا آیه قرآن روی آن حک شده است و چگونه است كه امام رضا(ع) دستور به نوشتن آیاتی را بر سکه می‌دهند که شارع هستند و نمی‌توانند خلاف شرع بگویند. ایشان با همان روحیه‌ای که حرف‌های من را گوش می‌کردند، فکر کردند و ما از هم خداحافظی کردیم و آمدیم.
هفته بعد من از بیروت برگشتم و ایشان به من گفتند برای تو یک روایت پیدا کردم. عبدالعزیز از امام باقر(ع) می‌پرسد حکومت به دست ما افتاده و می‌خواهیم سکه ضرب کنیم و چه بزنیم؟ امام باقر(ع) می‌گوید یک روی آن را قل هوالله بنویس و روی دیگر را نام ملک خودت. این روایت برای تحقیق من بسیار شریف بود. در آنجا پرسیدم برای صدور حکم، ما تاریخ‌شناس نیاز نداریم؟ آیا زمین‌شناس و متخصص علوم دیگری را نیاز نداریم؟ این گفت‌وگوی ما تا تهران ادامه پیدا کرد و مجموعه‌ای از گفت‌و‌گوهایی بود که می‌دیدیم علم امروز می‌تواند به صدور احکامی کمک کند که شاید در طول تاریخ تغییر کردند. تاریخی که ما همیشه فکر می‌کردیم برای مطالعه گذشته است، چطور می‌تواند بسیاری از مسائل امروز را حل کند.
من یک خبر خوب هم دارم؛ تا امروز جوایزی را در شهر کتاب طراحی کردیم و بیشتر هم در راستای تحقیق است و نه در راستای تألیف؛ چون ما امروز به تحقیق عالمانه و پژوهش از صنف آقای دکتر آئینه‌وند بیشتر از تألیف نیاز داریم.
چندی‌پیش جلسه‌ای خدمت همسر آقای دکتر آئینه‌وند داشتیم و پس از بحث‌های فراوان قرار شد از امسال جایزه علمی استاد آئینه‌وند برای بهترین پایان‌نامه دکترای تاریخ اسلام را با همکاری بنیاد دکتر آئینه‌وند و مؤسسه شهر کتاب برگزار کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.