بازی جنگ روانی
کریم ارغندهپور
سیاست هیچگاه صفروصدی نیست. این یک قاعده مهم است. در روزهای گذشته بعد از خروج آمریکا از برجام انواع و اقسام پیشبینیها مطرح شده، اما نمیتوان بهطورقطع گفت کدامیک از آنها اتفاق میافتد. چرا؟ چون شرایط در تعیین رخدادهای آینده نقش محوری دارند. نه ترامپ و نه هیچکس دیگری تنها بازیگر صحنه نیستند. اگر چنین بود، همه زورگوهای تاریخ همیشه در جای خود باقی میماندند و پیروز بودند. مسئله برجام امروز فقط مربوط به ایران نیست. ترامپ در حال تغییر قطببندیهای جهانی به نحوی است که جایگاه آمریکا را برتر از مجامع بینالمللی و حتی مجموعهای از سایر قدرتها کند. این تهدیدکننده مستقیم منافع سایر قدرتهاست. اروپا به خوبی میداند و میبیند اگر در اینجا کوتاه بیاید، ترامپ روزبهروز جلوتر خواهد آمد. او نهتنها سازمان ملل و پیمانهای کلیدی بینالمللی را تضعیف میکند، بلکه حتی تلاش میکند اتحادیه اروپا را نیز از هم بپاشد. اعلام حمایت او از برگزیت دقیقا به همین خاطر بود. سایر اروپاییان ناراضی را هم به همین رویه تشویق میکند. در چین تلاش او برای کاستن از رشد اقتصادی با بالابردن تعرفههای واردات به همین دلیل است. در خاورمیانه دقیقا با بحرانآفرینی که در جهت منافع اسرائیل است جلو میرود. نتیجه چیست؟ تهدیدات بیشتر و احتمالا ناآرامیهای خشونتآفرین دنبالهدار. آشکار است که این التهابآفرینیها منافع بسیاری از کشورها - و از همه مهمتر قطبهای قدرت- را به خطر میاندازد. اگر از این زاویه به موضوع نگاه کنیم مسئله برجام را به سادگی یک بحرانآفرینی موضعی و مربوط به یک کشور خاص نمییابیم. البته برخی معتقدند قصد او از اینهمه، اثرگذاری بر موقعیت داخلیاش است. بحرانآفرینیهای خارجی در ایالات متحده گاهی یکی از راههای فرار از پاسخگویی به ضعفهای داخلی است. ترامپ هماکنون در برابر سؤالهای بیجواب شخصی قرار دارد. فقط بخشی از این سؤالات کافی است تا رئیسجمهوری را به زمین بزند، اما اگر او کمی دوز تبلیغاتی کارش را در سیاست خارجی بالا ببرد برای خودش زمان خریده و گذر زمان از شدت اثر منفی و قبح بسیاری از مشکلاتش میکاهد. او نه از دروغ ابایی دارد و نه دوراندیش است. هرآنچه موقعیت امروز او را تقویت کند همان را میکند، اگرچه اثر درازمدتش فاجعهآفرین باشد. به همین دلایل است که عرض میکنم یک دیپلماسی قوی، زورگوییهای او درباره ایران را به چالش میکشد. نباید گذاشت اجماعی که پیش از این علیه ایران ساخته شده بود مجددا شکل بگیرد. اینکه آمریکا اقدامی کند و نهتنها کشورهای زیادی از آن حمایت نکنند، بلکه علنا ناخرسندی خود از آن را اعلام کنند؛ نشانه مهمی است که میتواند محور حرکتهای بعدی باشد. چنانچه ایران خویشتندارانه به رفتار عقلانی خود ادامه دهد، این موضوع میتواند در آینده به چالشی در رقابتهای داخلی آمریکا علیه خود او به کار برود و موضعش را تضعیف کند. سیاست دقیقا در همینجا به یک بازی پیچیده تبدیل میشود؛ آنجا که احساسات کنترل میشود و تدبیر بهجای آن حکم میراند. سیاست فقط بازی جنگ روانی نیست، بیش و پیش از آن، بازی تدبیر و عقلانیت است که خوشبختانه ترامپ فاقد آن است و حداقل میتوان از این نقطهضعف او بهرهمند شد.
سیاست هیچگاه صفروصدی نیست. این یک قاعده مهم است. در روزهای گذشته بعد از خروج آمریکا از برجام انواع و اقسام پیشبینیها مطرح شده، اما نمیتوان بهطورقطع گفت کدامیک از آنها اتفاق میافتد. چرا؟ چون شرایط در تعیین رخدادهای آینده نقش محوری دارند. نه ترامپ و نه هیچکس دیگری تنها بازیگر صحنه نیستند. اگر چنین بود، همه زورگوهای تاریخ همیشه در جای خود باقی میماندند و پیروز بودند. مسئله برجام امروز فقط مربوط به ایران نیست. ترامپ در حال تغییر قطببندیهای جهانی به نحوی است که جایگاه آمریکا را برتر از مجامع بینالمللی و حتی مجموعهای از سایر قدرتها کند. این تهدیدکننده مستقیم منافع سایر قدرتهاست. اروپا به خوبی میداند و میبیند اگر در اینجا کوتاه بیاید، ترامپ روزبهروز جلوتر خواهد آمد. او نهتنها سازمان ملل و پیمانهای کلیدی بینالمللی را تضعیف میکند، بلکه حتی تلاش میکند اتحادیه اروپا را نیز از هم بپاشد. اعلام حمایت او از برگزیت دقیقا به همین خاطر بود. سایر اروپاییان ناراضی را هم به همین رویه تشویق میکند. در چین تلاش او برای کاستن از رشد اقتصادی با بالابردن تعرفههای واردات به همین دلیل است. در خاورمیانه دقیقا با بحرانآفرینی که در جهت منافع اسرائیل است جلو میرود. نتیجه چیست؟ تهدیدات بیشتر و احتمالا ناآرامیهای خشونتآفرین دنبالهدار. آشکار است که این التهابآفرینیها منافع بسیاری از کشورها - و از همه مهمتر قطبهای قدرت- را به خطر میاندازد. اگر از این زاویه به موضوع نگاه کنیم مسئله برجام را به سادگی یک بحرانآفرینی موضعی و مربوط به یک کشور خاص نمییابیم. البته برخی معتقدند قصد او از اینهمه، اثرگذاری بر موقعیت داخلیاش است. بحرانآفرینیهای خارجی در ایالات متحده گاهی یکی از راههای فرار از پاسخگویی به ضعفهای داخلی است. ترامپ هماکنون در برابر سؤالهای بیجواب شخصی قرار دارد. فقط بخشی از این سؤالات کافی است تا رئیسجمهوری را به زمین بزند، اما اگر او کمی دوز تبلیغاتی کارش را در سیاست خارجی بالا ببرد برای خودش زمان خریده و گذر زمان از شدت اثر منفی و قبح بسیاری از مشکلاتش میکاهد. او نه از دروغ ابایی دارد و نه دوراندیش است. هرآنچه موقعیت امروز او را تقویت کند همان را میکند، اگرچه اثر درازمدتش فاجعهآفرین باشد. به همین دلایل است که عرض میکنم یک دیپلماسی قوی، زورگوییهای او درباره ایران را به چالش میکشد. نباید گذاشت اجماعی که پیش از این علیه ایران ساخته شده بود مجددا شکل بگیرد. اینکه آمریکا اقدامی کند و نهتنها کشورهای زیادی از آن حمایت نکنند، بلکه علنا ناخرسندی خود از آن را اعلام کنند؛ نشانه مهمی است که میتواند محور حرکتهای بعدی باشد. چنانچه ایران خویشتندارانه به رفتار عقلانی خود ادامه دهد، این موضوع میتواند در آینده به چالشی در رقابتهای داخلی آمریکا علیه خود او به کار برود و موضعش را تضعیف کند. سیاست دقیقا در همینجا به یک بازی پیچیده تبدیل میشود؛ آنجا که احساسات کنترل میشود و تدبیر بهجای آن حکم میراند. سیاست فقط بازی جنگ روانی نیست، بیش و پیش از آن، بازی تدبیر و عقلانیت است که خوشبختانه ترامپ فاقد آن است و حداقل میتوان از این نقطهضعف او بهرهمند شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.