سقوط در تاریکی
ترجمه کاوه اکبری
کامچاتکا، اثر مارسلو فیگراس، ترجمه بیوك بوداغی
اندرسون تِپِر در wordswithoutborders.org
«وقتی کودتای 76 روی داد، فقط چند روز بعد از شروع مدرسه، فهمیدم اوضاع وخیم میشود. رئیسجمهور جدید مردی بود با کلاه کپی، سبیل آویزان و قیافهی اخمآلود». این پیشآگهیِ پسرکی است دهساله، راویِ رمانِ «کامچاتکا»، اثرِ مارسلو فیگراسِ آرژانتینی. بهراستی هم شرایط بدی برای خانواده پسرک پیش میآید. چند تن از عموها [دوستان پدرش] ناپدید میشوند؛ والدیناش نیز، که مخالف رژیم و احتمالاً چپگرا هستند، شغلهاشان را از دست میدهند و ناچار میشوند با دو پسرشان به خانه امنی در حوالی بوئنسآیرس پناه ببرند و مخفی شوند. اما اگر گمان کردهاید که با یکی از داستانهای آمریکایلاتینی درباره سرکوب و تبعید سروکار دارید، خُب، اینطور نیست - دستکم، همه داستان این نیست.
مانندِ «در انتظار برف در هاوانا»، خاطرات سرزندهای که کارلوس اِرا از کوبای دوران انقلاب بهدست داده، رمانِ فیگراس نیز کوشیده است تا آهنگِ پرضرب و هیاهوی تاریخ را در جزئیات ظریف و ملایمِ زندگیِ پسربچهای ثبت کند. خودِ عنوان کتاب، «کامچاتکا» - منطقهای یخزده در روسیه که در ضمن یکی از قلمروهای پراهمیت در بازیِ «ریسک» است، طنینِ غریب و رازآلودی دارد که از فضای پرتهدیدِ دهه ۱۹۷۰ در آرژانتین بسیار دور است. و این تازه آغاز اشارهها و ارجاعاتِ راوی است به بازیها، سریالهای تلویزیونی، ابرقهرمانها و داستانهای عامیانه؛ غوطهخوردنها در خیال و رؤیا، که همگی استعارههایی درخور و سنجیدهاند برای حس انزوا و تفاوتی که شخصیتها تجربه میکنند. برای نمونه، هویتهای مستعاری که این خانواده باید برای خود برگزینند: راوی، که الگویش هری هودینی است، نام «هری» را بر خود مینهد و قصد میکند تا مثل هودینی هنرمندِ فرار شود. مصداقِ بعدی خودِ «کامچاتکا» است. این نام دیگر گویای چیست؟ طیِ زندگیِ فارغ از زمان و چندینماهه در ویلای عاریتی، نبرد جانانهای در بازیِ «ریسک» میان پدر و پسر در میگیرد. بعدها، هنگام جدایی، کلام آخرِ پدر که با
پریشانی در گوش هری میگوید «کامچاتکا» است- پیمانی پنهانی، پناهگاهی نمادین، بدیلِ مهآلودِ هری برای آوالونِ شاه آرتور. «من مدتزمانی در مکانی زیستهام که ناماش را کامچاتکا میگذارم»، او در بزرگسالی به یاد میآورد، «مکانی که به کامچاتکای واقعی خیلی شبیه است (برای سرما و کوههای آتشفشاناش، برای انزوایش)، اما چنین مکانی در دنیای واقعیت وجود ندارد، چراکه بعضی مکانها روی هیچ نقشه جغرافیایی نیستند». حال میتوانید حس مالیخولیاییِ نهفته در زیر پیرنگِ
داستان-اشارات ژرف به ازجاکندگی و ترس، جدایی و فقدان- را درک کنید، حتا در گذار از اپیزودهایی که ماجراجوییهای دو برادر را، که از عادات و محیط آشنای خود دور افتادهاند، روایت میکند. حقه طناب هودینی و نقشههای پرشوروهیجان برای نجات قورباغهها از غرقشدن در استخرِ ویلا، رؤیاهای ملهم از سریالهایی تلویزیونی مانند «مهاجمان»، و پرداختنِ مکرر به سوپرمن و بتمن - اینها جملگی با پاکی بدشگونی میآمیزند که از خلال داستانِ پرجذبهی فیگراس رخ مینماید. کامچاتکا تصویری است تماشایی و بهیادماندنی از تلاشهای پسری - و ملّتی- برای درکِ سقوطِ در تاریکی و آشوب. همچنین، چنانکه هری سرانجام درمییابد، تلاشی است برای بازیافتنِ خاطره «ناپدیدشدگان» - چارهای مقدور برای دیدارِ دوباره عزیزان از طریقِ نوشتن درباره آنان.
نغمهی شبانه، کریس اَبانی، ترجمه امیر یدالهپور
دنیل تریلینگ، در: گاردین، ۷ سپتامبر ۲۰۰۸
داستان کریس اَبانی دربارهی یک کودکـ سرباز نیجریایی هم دلنشین است و هم دلآزار. میان سالهای ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۱، کریس اَبانی، نویسنده و شاعر زادهی نیجریه، بارهاوبارها به جرم نوشتن علیه دولت نظامی و دیکتاتوریِ کشورش به زندان افتاد و شکنجه دید. او، که نخستینبار در هجدهسالگی مزه حبس را چشید، در گذرانِ یکی از محکومیتهایش با «فلا کوتی» همبند شد، موسیقیدانی که با آثار هنریاش با نخبگانِ حاکم در نیجریه سرشاخ شده بود. زمانی که کوتی ماجرای بهزندانافتادن اَبانی را شنید، اندرزِ طعنآلودی به او داد: «حقیقت، دوست من، پرمخاطره است». اَبانی از سال ۱۹۹۱، پس از آنکه با خوشاقبالی از حکم اعدام گریخت، در لندن و سپس ایالات متحد آمریکا سکنا گزید. دیگر هرگز در نوشتههایش صراحتاً به مقاصد سیاسی نپرداخت و درعوض گامهای استواری در جستوجوی حقیقتِ روانشناختی برداشت. هارولد پینتر درباره «جمهوریِ کالاکوتا»، گزیدهای از اشعار اَبانی که از تجربههایش در زندان فوقامنیتیِ نیجریه برآمدهاند، چنین میگوید: «عریانترین... بیانی که میشود از زیست در زندان و از شکنجهی سیاسی به دست داد». آثار داستانیِ اَبانی نیز مضامین تیرهوتاری
دارند، اما همواره مملو از شفقت و سرشار از صداقتی شاعرانهاند. او در رمان «نغمهی شبانه» با «بختِ من» همسفر میشود؛ پسرکی پانزدهساله از قومِ ایگبو، درگیرِ جنگی داخلیِ در نیجریه. بختِ من سردسته جوخهای کودکـ سرباز است که بهخاطر جثه کوچک و سبکوزنشان به خنثاسازیِ مین گماشته شدهاند. او از پیِ انفجاری به گوشهای پرتاب شده و بیهوش گشته و اکنون از گروهاش جدا افتاده است. در تکاپوی یافتن یاراناش، افکارش آکنده از خاطرات زندگی خانوادگیِ پیش از جنگ و آلودهی شرارتهایی است که خود نیز در آن دستی داشته است. اوهام و تصورات چنان بختِ من را آشفتهاند که به زندهبودنِ خویش ظنین میشود. این فضای غیرواقعی بهموازات سیر و سلوک او در دل سرزمینِ زخمی از جنگ گسترش مییابد، تا آنجاکه جهان مادی دچارِ تغییری بنیادین میگردد. یکجا، او به قایقی سرگردان در میانِ رود برمیخورد که حامل اسکلتی است. اَبانی این صحنهی چندشآور را با تصویری ظریف و دلنشین تأویل میکند: «اسکلت با تکانهای قایق عقبوجلو میشود و مرا بهیاد تزیینات استادانه یک ساعت سوییسی میاندازد. بین بازوی استخوانی و سینه خالیاش تار عنکبوت بسته. زیباست و در
نور غروب میدرخشد». در دنیای غرب، تصاویر کودکـ سربازانِ آفریقا تأثیری عمیق اما مسئلهساز برجا میگذارند. این تصاویر به ابزاری عاطفی بدل شدهاند برای جلبتوجه به شرارت و تباهیِ جنگوستیزهایی که همچون طاعون این قاره را درنوردیده، اما درعینحال، حاکی از درکِ استعماریِ کودکوار از آفریقا هستند؛ قارهای آکنده از بیگناهانی که مسئولِ سرنوشت و مسیر زندگیشان نیستند. اَبانی این نگاه را با طرح پرسشی آزارنده درباره سرشت انسان به نقد میکشد: «اگر ما بیگناهان این جنگایم، پس اینهمه شرارت را از کجا یاد گرفتیم؟ چهکسی به من یاد داد تا از کشتن لذت ببرم، لذت یگانهای که برایم مانند اوج کامجویی است؟». این همان پرسشی است که نغمه شبانه در سینه نهان دارد، هرچند اَبانی این درونمایه سهمگین را شجاعانه با ملغمهای از وحشت و زیبایی میپوشاند و آن را به اثری غنی
و غریب بدل میکند.
کامچاتکا، اثر مارسلو فیگراس، ترجمه بیوك بوداغی
اندرسون تِپِر در wordswithoutborders.org
«وقتی کودتای 76 روی داد، فقط چند روز بعد از شروع مدرسه، فهمیدم اوضاع وخیم میشود. رئیسجمهور جدید مردی بود با کلاه کپی، سبیل آویزان و قیافهی اخمآلود». این پیشآگهیِ پسرکی است دهساله، راویِ رمانِ «کامچاتکا»، اثرِ مارسلو فیگراسِ آرژانتینی. بهراستی هم شرایط بدی برای خانواده پسرک پیش میآید. چند تن از عموها [دوستان پدرش] ناپدید میشوند؛ والدیناش نیز، که مخالف رژیم و احتمالاً چپگرا هستند، شغلهاشان را از دست میدهند و ناچار میشوند با دو پسرشان به خانه امنی در حوالی بوئنسآیرس پناه ببرند و مخفی شوند. اما اگر گمان کردهاید که با یکی از داستانهای آمریکایلاتینی درباره سرکوب و تبعید سروکار دارید، خُب، اینطور نیست - دستکم، همه داستان این نیست.
مانندِ «در انتظار برف در هاوانا»، خاطرات سرزندهای که کارلوس اِرا از کوبای دوران انقلاب بهدست داده، رمانِ فیگراس نیز کوشیده است تا آهنگِ پرضرب و هیاهوی تاریخ را در جزئیات ظریف و ملایمِ زندگیِ پسربچهای ثبت کند. خودِ عنوان کتاب، «کامچاتکا» - منطقهای یخزده در روسیه که در ضمن یکی از قلمروهای پراهمیت در بازیِ «ریسک» است، طنینِ غریب و رازآلودی دارد که از فضای پرتهدیدِ دهه ۱۹۷۰ در آرژانتین بسیار دور است. و این تازه آغاز اشارهها و ارجاعاتِ راوی است به بازیها، سریالهای تلویزیونی، ابرقهرمانها و داستانهای عامیانه؛ غوطهخوردنها در خیال و رؤیا، که همگی استعارههایی درخور و سنجیدهاند برای حس انزوا و تفاوتی که شخصیتها تجربه میکنند. برای نمونه، هویتهای مستعاری که این خانواده باید برای خود برگزینند: راوی، که الگویش هری هودینی است، نام «هری» را بر خود مینهد و قصد میکند تا مثل هودینی هنرمندِ فرار شود. مصداقِ بعدی خودِ «کامچاتکا» است. این نام دیگر گویای چیست؟ طیِ زندگیِ فارغ از زمان و چندینماهه در ویلای عاریتی، نبرد جانانهای در بازیِ «ریسک» میان پدر و پسر در میگیرد. بعدها، هنگام جدایی، کلام آخرِ پدر که با
پریشانی در گوش هری میگوید «کامچاتکا» است- پیمانی پنهانی، پناهگاهی نمادین، بدیلِ مهآلودِ هری برای آوالونِ شاه آرتور. «من مدتزمانی در مکانی زیستهام که ناماش را کامچاتکا میگذارم»، او در بزرگسالی به یاد میآورد، «مکانی که به کامچاتکای واقعی خیلی شبیه است (برای سرما و کوههای آتشفشاناش، برای انزوایش)، اما چنین مکانی در دنیای واقعیت وجود ندارد، چراکه بعضی مکانها روی هیچ نقشه جغرافیایی نیستند». حال میتوانید حس مالیخولیاییِ نهفته در زیر پیرنگِ
داستان-اشارات ژرف به ازجاکندگی و ترس، جدایی و فقدان- را درک کنید، حتا در گذار از اپیزودهایی که ماجراجوییهای دو برادر را، که از عادات و محیط آشنای خود دور افتادهاند، روایت میکند. حقه طناب هودینی و نقشههای پرشوروهیجان برای نجات قورباغهها از غرقشدن در استخرِ ویلا، رؤیاهای ملهم از سریالهایی تلویزیونی مانند «مهاجمان»، و پرداختنِ مکرر به سوپرمن و بتمن - اینها جملگی با پاکی بدشگونی میآمیزند که از خلال داستانِ پرجذبهی فیگراس رخ مینماید. کامچاتکا تصویری است تماشایی و بهیادماندنی از تلاشهای پسری - و ملّتی- برای درکِ سقوطِ در تاریکی و آشوب. همچنین، چنانکه هری سرانجام درمییابد، تلاشی است برای بازیافتنِ خاطره «ناپدیدشدگان» - چارهای مقدور برای دیدارِ دوباره عزیزان از طریقِ نوشتن درباره آنان.
نغمهی شبانه، کریس اَبانی، ترجمه امیر یدالهپور
دنیل تریلینگ، در: گاردین، ۷ سپتامبر ۲۰۰۸
داستان کریس اَبانی دربارهی یک کودکـ سرباز نیجریایی هم دلنشین است و هم دلآزار. میان سالهای ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۱، کریس اَبانی، نویسنده و شاعر زادهی نیجریه، بارهاوبارها به جرم نوشتن علیه دولت نظامی و دیکتاتوریِ کشورش به زندان افتاد و شکنجه دید. او، که نخستینبار در هجدهسالگی مزه حبس را چشید، در گذرانِ یکی از محکومیتهایش با «فلا کوتی» همبند شد، موسیقیدانی که با آثار هنریاش با نخبگانِ حاکم در نیجریه سرشاخ شده بود. زمانی که کوتی ماجرای بهزندانافتادن اَبانی را شنید، اندرزِ طعنآلودی به او داد: «حقیقت، دوست من، پرمخاطره است». اَبانی از سال ۱۹۹۱، پس از آنکه با خوشاقبالی از حکم اعدام گریخت، در لندن و سپس ایالات متحد آمریکا سکنا گزید. دیگر هرگز در نوشتههایش صراحتاً به مقاصد سیاسی نپرداخت و درعوض گامهای استواری در جستوجوی حقیقتِ روانشناختی برداشت. هارولد پینتر درباره «جمهوریِ کالاکوتا»، گزیدهای از اشعار اَبانی که از تجربههایش در زندان فوقامنیتیِ نیجریه برآمدهاند، چنین میگوید: «عریانترین... بیانی که میشود از زیست در زندان و از شکنجهی سیاسی به دست داد». آثار داستانیِ اَبانی نیز مضامین تیرهوتاری
دارند، اما همواره مملو از شفقت و سرشار از صداقتی شاعرانهاند. او در رمان «نغمهی شبانه» با «بختِ من» همسفر میشود؛ پسرکی پانزدهساله از قومِ ایگبو، درگیرِ جنگی داخلیِ در نیجریه. بختِ من سردسته جوخهای کودکـ سرباز است که بهخاطر جثه کوچک و سبکوزنشان به خنثاسازیِ مین گماشته شدهاند. او از پیِ انفجاری به گوشهای پرتاب شده و بیهوش گشته و اکنون از گروهاش جدا افتاده است. در تکاپوی یافتن یاراناش، افکارش آکنده از خاطرات زندگی خانوادگیِ پیش از جنگ و آلودهی شرارتهایی است که خود نیز در آن دستی داشته است. اوهام و تصورات چنان بختِ من را آشفتهاند که به زندهبودنِ خویش ظنین میشود. این فضای غیرواقعی بهموازات سیر و سلوک او در دل سرزمینِ زخمی از جنگ گسترش مییابد، تا آنجاکه جهان مادی دچارِ تغییری بنیادین میگردد. یکجا، او به قایقی سرگردان در میانِ رود برمیخورد که حامل اسکلتی است. اَبانی این صحنهی چندشآور را با تصویری ظریف و دلنشین تأویل میکند: «اسکلت با تکانهای قایق عقبوجلو میشود و مرا بهیاد تزیینات استادانه یک ساعت سوییسی میاندازد. بین بازوی استخوانی و سینه خالیاش تار عنکبوت بسته. زیباست و در
نور غروب میدرخشد». در دنیای غرب، تصاویر کودکـ سربازانِ آفریقا تأثیری عمیق اما مسئلهساز برجا میگذارند. این تصاویر به ابزاری عاطفی بدل شدهاند برای جلبتوجه به شرارت و تباهیِ جنگوستیزهایی که همچون طاعون این قاره را درنوردیده، اما درعینحال، حاکی از درکِ استعماریِ کودکوار از آفریقا هستند؛ قارهای آکنده از بیگناهانی که مسئولِ سرنوشت و مسیر زندگیشان نیستند. اَبانی این نگاه را با طرح پرسشی آزارنده درباره سرشت انسان به نقد میکشد: «اگر ما بیگناهان این جنگایم، پس اینهمه شرارت را از کجا یاد گرفتیم؟ چهکسی به من یاد داد تا از کشتن لذت ببرم، لذت یگانهای که برایم مانند اوج کامجویی است؟». این همان پرسشی است که نغمه شبانه در سینه نهان دارد، هرچند اَبانی این درونمایه سهمگین را شجاعانه با ملغمهای از وحشت و زیبایی میپوشاند و آن را به اثری غنی
و غریب بدل میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.