معلم - یادگیری گروهی: انعطافپذیری و تحمل نظر دیگران
زهرا علیاکبری. معلم
همواره یکی از دغدغههای نظامهای آموزشی، میزان اثربخشی فرایند یاددهی- یادگیری بوده است. بسیاری از نظریهپردازان این حوزه، اثربخشی این فرایند را وابسته به روشهایی میدانند که بتوانند مشارکت و همراهی دانشآموزان را در فعالیتهای یادگیری باعث شوند و معلم با انتخاب صحیح شیوه تدریس خود، نقش بسزایی در این امر ایفا میکند. برای موفقیت در امر یاددهی - یادگیری معلم باید کلاسی فعال، فرحبخش و متنوع برای دانشآموزان ایجاد کند که در این صورت دانشآموزان در کلاس احساس خستگی نخواهند کرد و با علاقه و انگیزه در فرایند آموزش شرکت میکنند. معلم میتواند با کار گروهی در کلاس درس، ویژگیهای فردی دانشآموزان همچون خلاقیت، ابتکار، رهبری و مشارکت در گروه، پشتکار و دقت، انعطافپذیری و تحمل نظر دیگران را مورد بررسی قرار دهد و حین تدریس خود از آن بهره ببرد و با بهرهگیری از این شیوهها -شیوههای مشارکتی یادگیری فعال- و توجه به تفاوتهای فردی شاگردان از نگاه موجی به کلاس درس خودداری كند و با یاددهی عمیق و پایدار در ذهن دانشآموزان، به اهداف تدریس موفق دست پیدا کند. در یادگیری گروهی دانشآموزان میتوانند در اشتراکگذاری گروهی
بهعنوان یک تیم واحد بیندیشند، خلق کنند و بیاموزند. خلق دانش، مشارکت، حذف فردگرایی و استقبال از اختلاف، توجه به کیفیت و کمیت، افزایش اعتمادبهنفس، ارتقای مهارتها، دانشها و... از جمله نکات مثبت در این یادگیری است. متأسفانه با توجه به حجم زیاد کتب درسی که آنچنان محتوای کارآمدی ندارند و زمان نامناسب و کم برای تدریس مطالب، معلمان کمتر میتوانند از یادگیری گروهی بهره ببرند. در سال 1932 میلادی، نتیجه تحقیقی که در دانشگاه کلمبیا برای مقایسه میزان توانایی فرد و گروه در حل مشکلات به عمل آمده بود، منتشر شد. نتیجه حاصل از این تحقیق، چنین بود:
الف. راهحلهای درست، از جانب گروهها بود تا افراد.
ب. به نظر میرسید این امر به این علت است که رد پیشنهادات نادرست و توجه به اشتباهات، در گروهها زیادتر بود تا در افراد.
ج. در این گروهها نادرستی راههای پیشنهادی بیشتر توسط کسانی غیر از خود پیشنهاددهنده اظهار میشد.
د. اعضای گروه برای حل مشکلات به اندازه مساوی شرکت و همکاری نمیکردند؛ یعنی بعضی با انگیزه بیشتر و برخی با رغبت کمتری برای حل مشکل درگیر بحث میشدند.
ه. افراد سریعتر از گروه به راههای غلط میرسیدند.
وقت آن رسیده - که هرچند آموزش نوین 85 سال پیش به آن رسید - با بازنگری در آموزش مهارتها، محتوای کتب درسی و بهروزرسانی شیوههای تدریس معلمان به دانشآموزان اجازه بدهیم ضمن برخورداری از اندیشههای مختلف در معرض خطاها و راهحلهای گوناگون قرار گرفته و شیوههای گوناگون و صحیح برخورد و حل مسئله را بیاموزند. یادگیری گروهی سببساز انعطافپذیری و تحمل نظر دیگران میشود؛ همان حلقه گمشدهای که در کشور ما کمیاب شده است؛ تحمل نظر دیگران. از ظرفیت مدارس و آموزشهای آن برای رسیدن به جامعهای متعالی و توسعهیافته غافل نشویم.
همواره یکی از دغدغههای نظامهای آموزشی، میزان اثربخشی فرایند یاددهی- یادگیری بوده است. بسیاری از نظریهپردازان این حوزه، اثربخشی این فرایند را وابسته به روشهایی میدانند که بتوانند مشارکت و همراهی دانشآموزان را در فعالیتهای یادگیری باعث شوند و معلم با انتخاب صحیح شیوه تدریس خود، نقش بسزایی در این امر ایفا میکند. برای موفقیت در امر یاددهی - یادگیری معلم باید کلاسی فعال، فرحبخش و متنوع برای دانشآموزان ایجاد کند که در این صورت دانشآموزان در کلاس احساس خستگی نخواهند کرد و با علاقه و انگیزه در فرایند آموزش شرکت میکنند. معلم میتواند با کار گروهی در کلاس درس، ویژگیهای فردی دانشآموزان همچون خلاقیت، ابتکار، رهبری و مشارکت در گروه، پشتکار و دقت، انعطافپذیری و تحمل نظر دیگران را مورد بررسی قرار دهد و حین تدریس خود از آن بهره ببرد و با بهرهگیری از این شیوهها -شیوههای مشارکتی یادگیری فعال- و توجه به تفاوتهای فردی شاگردان از نگاه موجی به کلاس درس خودداری كند و با یاددهی عمیق و پایدار در ذهن دانشآموزان، به اهداف تدریس موفق دست پیدا کند. در یادگیری گروهی دانشآموزان میتوانند در اشتراکگذاری گروهی
بهعنوان یک تیم واحد بیندیشند، خلق کنند و بیاموزند. خلق دانش، مشارکت، حذف فردگرایی و استقبال از اختلاف، توجه به کیفیت و کمیت، افزایش اعتمادبهنفس، ارتقای مهارتها، دانشها و... از جمله نکات مثبت در این یادگیری است. متأسفانه با توجه به حجم زیاد کتب درسی که آنچنان محتوای کارآمدی ندارند و زمان نامناسب و کم برای تدریس مطالب، معلمان کمتر میتوانند از یادگیری گروهی بهره ببرند. در سال 1932 میلادی، نتیجه تحقیقی که در دانشگاه کلمبیا برای مقایسه میزان توانایی فرد و گروه در حل مشکلات به عمل آمده بود، منتشر شد. نتیجه حاصل از این تحقیق، چنین بود:
الف. راهحلهای درست، از جانب گروهها بود تا افراد.
ب. به نظر میرسید این امر به این علت است که رد پیشنهادات نادرست و توجه به اشتباهات، در گروهها زیادتر بود تا در افراد.
ج. در این گروهها نادرستی راههای پیشنهادی بیشتر توسط کسانی غیر از خود پیشنهاددهنده اظهار میشد.
د. اعضای گروه برای حل مشکلات به اندازه مساوی شرکت و همکاری نمیکردند؛ یعنی بعضی با انگیزه بیشتر و برخی با رغبت کمتری برای حل مشکل درگیر بحث میشدند.
ه. افراد سریعتر از گروه به راههای غلط میرسیدند.
وقت آن رسیده - که هرچند آموزش نوین 85 سال پیش به آن رسید - با بازنگری در آموزش مهارتها، محتوای کتب درسی و بهروزرسانی شیوههای تدریس معلمان به دانشآموزان اجازه بدهیم ضمن برخورداری از اندیشههای مختلف در معرض خطاها و راهحلهای گوناگون قرار گرفته و شیوههای گوناگون و صحیح برخورد و حل مسئله را بیاموزند. یادگیری گروهی سببساز انعطافپذیری و تحمل نظر دیگران میشود؛ همان حلقه گمشدهای که در کشور ما کمیاب شده است؛ تحمل نظر دیگران. از ظرفیت مدارس و آموزشهای آن برای رسیدن به جامعهای متعالی و توسعهیافته غافل نشویم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.