|

راهبرد مشخص برای ایران و آمریکا

نصرت‌الله تاجیک . دیپلمات بازنشسته

هنر طراحان یا دست‌اندرکاران سیاست خارجی کاستن از غلظت تهدیدها و افزایش چگالی فرصت‌ها از طریق مدیریت راهبردی تحولات در صحنه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی از طریق طراحی سیاست‌های راهبردی است. متاسفانه در چند‌سال اخیر سیاست خارجی ایران به‌شدت از فقدان راهبرد سیاسی رنج برده و در نتیجه، اثرات این کمبود و آسیب‌های مترتب بر آن، در تحولات کشور در صحنه جهانی، روابط دوجانبه و منطقه‌ای و روابط بین‌الملل قابل کتمان نیست. یکی از مهم‌ترین صحنه‌هایی که نیاز به توجه ویژه دارد چگونگی تنظیم رابطه ایران و آمریکاست که به‌دلیل عدم اعتماد به یکدیگر نیازمند طراحی راهبردی مشخص است تا کلیه طراحی‌های سیاسی در راستای اجرای آن راهبرد صورت گیرد. راهبردی که بتواند پایه‌های تفاهم اولیه برای تبیین دقیق انتظارات هر طرف را به‌تدریج طراحی، هدایت و از افتادن در روزمرگی و انفعال جلوگیری کند. در این میان به دلیل سابقه تاریخی و عملکرد آمریکا و شفاف‌نبودن سیاست و اهدافش نسبت به کشورهای منطقه و از جمله ایران در قبل و بعد از انقلاب اسلامی، ایران نه‌تنها به آمریکا بی‌اعتماد است بلکه نسبت به سیاست‌های این کشور مظنون و برای این ظن و شک دلایل متقن دارد. قسمتی از اسناد منتشره سازمان «سیا» بعد از 60‌سال داستانی را که چند‌سالی در مطبوعات نقل می‌شد مبنی بر اینکه آمریکا و انگلیس طی عملیاتی با اسم رمز «آژاکس» علیه دولت ملی و قانونی مرحوم مصدق در ‌سال 1332 کودتا کرده‌اند، تایید کرده است.
اگرچه مقامات آمریکایی گفته‌اند که قسمتی از اسناد به دلیل کمی جا از بین رفته است! ولی الان دیگر جایی برای شانه‌ خالی‌کردن از عذرخواهی رسمی مقامات آمریکایی و قبول مسوولیت و تعهدات مترتب بر آن باقی نگذاشته است. اجرای آن عملیات که هم باعث سرنگونی یکی از مردمی‌ترین حکومت‌ها شده و دموکراسی نوپای ایرانی را به مدت 35‌سال عقب انداخته و هم رژیمی خشن و غیرمردمی را بر ملت ایران تحمیل کرده دارای عواقب حقوقی است. آمریکا باید اهدافش در ارتباط با ایران را شفاف کرده و از امنیتی‌کردن تحرکات سیاست خارجی ایران دست بردارد و حق فعالیت ایران در صحنه جهان در روابط بین‌المللی و نیز تحرک‌دادن به سیاست خارجی خود و پیگیری اهدافش را بدون نشان‌دادن حساسیت یا جهت‌دادن به این تحرکات به رسمیت بشناسد. نقطه شروع از سوی ایران نیز باید تعامل و نه مصالحه با استفاده از نقاط قوتش باشد که آمریکایی‌ها با به راه انداختن جنگ‌های نیابتی در سوریه و به هم ریختن صحنه ژئوپلیتیکی منطقه به‌دنبال تضعیف آن هستند. ایران برای حل این مشکل باید با فرمول و مدلی همه‌جانبه، با طراحی راهبردی برای بر طرف‌کردن مشکلاتش با غرب و آمریکا - که نه‌تنها منطقه بلکه معادلات جهانی را نیز متاثر کرده است - با دیپلماسی فعال و تغذیه افکار عمومی پا در این راه بگذارد.

هنر طراحان یا دست‌اندرکاران سیاست خارجی کاستن از غلظت تهدیدها و افزایش چگالی فرصت‌ها از طریق مدیریت راهبردی تحولات در صحنه‌های منطقه‌ای و بین‌المللی از طریق طراحی سیاست‌های راهبردی است. متاسفانه در چند‌سال اخیر سیاست خارجی ایران به‌شدت از فقدان راهبرد سیاسی رنج برده و در نتیجه، اثرات این کمبود و آسیب‌های مترتب بر آن، در تحولات کشور در صحنه جهانی، روابط دوجانبه و منطقه‌ای و روابط بین‌الملل قابل کتمان نیست. یکی از مهم‌ترین صحنه‌هایی که نیاز به توجه ویژه دارد چگونگی تنظیم رابطه ایران و آمریکاست که به‌دلیل عدم اعتماد به یکدیگر نیازمند طراحی راهبردی مشخص است تا کلیه طراحی‌های سیاسی در راستای اجرای آن راهبرد صورت گیرد. راهبردی که بتواند پایه‌های تفاهم اولیه برای تبیین دقیق انتظارات هر طرف را به‌تدریج طراحی، هدایت و از افتادن در روزمرگی و انفعال جلوگیری کند. در این میان به دلیل سابقه تاریخی و عملکرد آمریکا و شفاف‌نبودن سیاست و اهدافش نسبت به کشورهای منطقه و از جمله ایران در قبل و بعد از انقلاب اسلامی، ایران نه‌تنها به آمریکا بی‌اعتماد است بلکه نسبت به سیاست‌های این کشور مظنون و برای این ظن و شک دلایل متقن دارد. قسمتی از اسناد منتشره سازمان «سیا» بعد از 60‌سال داستانی را که چند‌سالی در مطبوعات نقل می‌شد مبنی بر اینکه آمریکا و انگلیس طی عملیاتی با اسم رمز «آژاکس» علیه دولت ملی و قانونی مرحوم مصدق در ‌سال 1332 کودتا کرده‌اند، تایید کرده است.
اگرچه مقامات آمریکایی گفته‌اند که قسمتی از اسناد به دلیل کمی جا از بین رفته است! ولی الان دیگر جایی برای شانه‌ خالی‌کردن از عذرخواهی رسمی مقامات آمریکایی و قبول مسوولیت و تعهدات مترتب بر آن باقی نگذاشته است. اجرای آن عملیات که هم باعث سرنگونی یکی از مردمی‌ترین حکومت‌ها شده و دموکراسی نوپای ایرانی را به مدت 35‌سال عقب انداخته و هم رژیمی خشن و غیرمردمی را بر ملت ایران تحمیل کرده دارای عواقب حقوقی است. آمریکا باید اهدافش در ارتباط با ایران را شفاف کرده و از امنیتی‌کردن تحرکات سیاست خارجی ایران دست بردارد و حق فعالیت ایران در صحنه جهان در روابط بین‌المللی و نیز تحرک‌دادن به سیاست خارجی خود و پیگیری اهدافش را بدون نشان‌دادن حساسیت یا جهت‌دادن به این تحرکات به رسمیت بشناسد. نقطه شروع از سوی ایران نیز باید تعامل و نه مصالحه با استفاده از نقاط قوتش باشد که آمریکایی‌ها با به راه انداختن جنگ‌های نیابتی در سوریه و به هم ریختن صحنه ژئوپلیتیکی منطقه به‌دنبال تضعیف آن هستند. ایران برای حل این مشکل باید با فرمول و مدلی همه‌جانبه، با طراحی راهبردی برای بر طرف‌کردن مشکلاتش با غرب و آمریکا - که نه‌تنها منطقه بلکه معادلات جهانی را نیز متاثر کرده است - با دیپلماسی فعال و تغذیه افکار عمومی پا در این راه بگذارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.