کارگردان «یهوا»: سينما چالش دائمي زندگي من است(بخش پایانی)
معلوم است پشت صحنه فضايي داشتهايد كه روي صحنه شاهد سياليت هستيم.
از روز اول عامدانه و آگاهانه ميخواستم پشت صحنهاي از جنس صحنهمان داشته باشيم. فضاي رفاقتي و دوستانه كه حتي غم و غصه و شاديهايمان با هم باشد. خوشبختانه آن فضا در پشت صحنه ايجاد شد. گروهي داشتيم كه با هم حالشان خوب يا بد بود. اين فضا ايجاد و جلوي دوربين مستتر شد. هر پلاني که ميگرفتيم کل گروه احساس ميكرد خيلي كار مهمي ميكند. به اين شکل ميليمتر به ميليمتر تكتك پلانها شکل گرفت و تبديل شد به فيلمي كه ميبينيد.
يكي از اتفاقات خوب فيلم انتخاب درست بازيگر نقش اول زن بود. «يهوا» بسيار دلنشين است و تو را با خودش ميبرد. اينقدر اين زن در فيلم بازي و نقشش در هم گره خورده كه باور ميكني سه مرد در مقاطع مختلف عاشقش باشند. چطور ايشان را انتخاب كرديد؟ خانم نارينه گريگوريان بازيگر مشهوري هستند؟
بله. در سفري كه به ارمنستان رفته بودم نارينه را ديدم. بعد از آن بازيگران متعددي را ديدم. ولي نارينه انتخاب قطعيام بود.
ايشان در سينما معروف است يا تئاتر؟
ايشان تا قبل از بازي در فيلم «يهوا» هرگز جلوي دوربين نرفته بود. اما بازيگر سرشناس تئاتر بودند. در تئاتر به مقام هنرمند ملي رسيدهاند. در سينما بعد از «يهوا» بيشتر مشهور شد.
پس با انتخاب ايشان خدمتي به سينماي ارمنستان هم كردهايد؟
نميدانم. اما نارينه جنسي بود كه خودش بود. و بسيار بازيگر خوب و همراهي بود.
تحليل هنرمندان ارمنستان از فيلمنامه چه بود و چقدر به زندگي خودشان نزديك ميدانستند؟
افراد صاحبنظر در ابتدا که فيلمنامه را خواندند تصور ميكردند فيلمنامه خيلي تلخ است. ارمنيها درست است كه زندگي سختي دارند و كشور كوچكي است و اقتصاد شکوفا و منابع طبيعي بزرگي مثل ايران ندارند، اما نسبتا مردم شادي هستند. با ايراد تلخي که بر فيلمنامه داشتند بر اين نظر بودند که به خودشان خيلي نزديك است.
فيلم در ارمنستان اکران شد. حالا نظرشان چيست؟ اکران در ارمنستان چطور بود؟ آيا با مخاطب ارتباط برقرار شد؟
اکران در ارمنستان خيلي خوب بود. فيلم با مخاطب ارتباط برقرار کرد. البته نميشود با اکران ايران مقايسه کرد که صدها سالن سينما داريم. در ارمنستان در چند سالن و چند سانس فيلم اکران ميشود. منظورم در ارتباط با برگشت سرمايه است. اما مردم و متخصصان و صاحبنظران از فيلم خوششان آمد. البته هنوز نقد تلخي فيلم را دارند. ميگويند ولي با ظرافت اين تلخي در فيلم تنيده شده و باورپذير ميشود.
يعني در كارگرداني اين لطافت را ديدند؟
{ميخندد} شايد. در ارمنستان ميگويند قصه ارمني با راهحل و ظرافت ايراني شکل گرفته.
بازيگران ارمني چه تصوري از سينماي ايران داشتند؟
همه ارمنستان طرفدار پروپاقرص سينماي ايران است. اما شناختشان از سينماي ايران با فيلمهاي شادروان كيارستمي، اصغر فرهادي، رخشان بنياعتماد و جعفر پناهي است. يا اينكه ممكن است افراد را نشناسند، اما فيلمها را ميشناسند. مثلا اسم آقاي نادري را به ياد ندارند. اما كساني كه «دونده» را ديدهاند تكتك پلانهايش را به ياد ميآورند. براي گروه ارمنستان سينماي ايران سينمايي رؤيايي و بالنده است و خيلي خوشحال بودند كه حداقل در يك پروژه با سينماي ايران مرتبط هستند.
يكي از مواردي كه در فيلم ديدم تأثيري است كه عشق ميتواند بر زندگي يك زن بگذارد. يكي از پلانهاي درخشان فيلم جايي است كه «يه وا» داخل ماشين است و كنارش شاهِن كه بغض درونياش را توضيح ميدهد و ميگويد هيچوقت تا به حال احساس سبكي نكرده بودم. واكنش شاهن خيلي خوب است و صورتي كه «يهوا» بازي كرد، فوقالعاده است. درباره اين پلان بگوييد؟
تقريبا روي هر پلان کلي صحبت ميکرديم. اما درون پلانهايمان اتفاقي در ضمير ناخودآگاه نشئت گرفته كه گاهي هيچ منطقي نداشته. در همين سكانس «يهوا» تصميم گرفته كه فرزندش را بگذارد و برود. اما من به بچههاي گريم ميگفتم «يهوا» كمي زيباتر شود. به آقاي كريمي گفتم نور صورت «يهوا» خوب باشد تا زيباتر شود. يكي از دوستان ميگفت امروز گير بنياسرائيلي دادهاي. ضمير آگاهم ميدانست كه «يهوا» الان عشق دارد و تصميم ميگيرد. سختترين مصيبتش تصميمش است. به قول شمس «مسير همه چيز و هدف هيچ چيز». تمام سختي را تحمل كرده كه تصميم بگيرد. رياضت در تصميمش بود. صبح تسليم ميشود، بايد مدتي بچه نزد ديگران بماند، «شاهني» هست كه دوستش دارد و خودش هم دوستش دارد. آنجا در فيلم اولين باري است كه «يهوا» اعتراف ميكند. «يهوا» هفت، هشت سال بود كه اعتراف نكرده بود که آدم كشته است.
چرا پرهيز كرديد که دوربين و ميزانسن را به رخ نکشيد؟
از اول تصميمم با آقاي كريمي و كزازي اين بود كه دوربين روي دست نباشد، حركتهايمان نرم و روي ريل باشد. حرف من از اول با بچهها اين بود كه هر كاري را كه نتوانيم به بهترين شكل پياده كنيم، انجام نميدهيم! همه چيز ساده بود. هدفم بهتصويرکشيدن پيچيدگي سادگي بود. كل فيلم اين بود كه سختي سادگي تصوير شود. براي من ميزانسنهاي ناملموس مثل زندگي بود. در حالي كه ممكن است حرفهاي پرتلاطمي داشته باشيم.
دوربين شما در فيلم ناآشنا نيست و انگار فضا را به خوبي ميشناسد. انتخاب لوکيشن چگونه صورت گرفت؟
مدتي طولاني در كل آن منطقه با مردم بودم. حتي آخرين بازنويسي را بر اساس لوکيشهايي که ديده و انتخاب کرده بودم انجام دادم.
اسم آن دهكده چيست؟
داديوانك. اما يک جاي مشخص نيست. 30 لوكيشن در جاهاي مختلف با فاصلههاي نيمساعته و يكساعته وجود دارد. در واقع معماري و جغرافيايي که ميبينيد ايجاد شده فيلم است و در واقع يك جا نيست. ما اين جغرافيا را ساختيم.
نقش فارابي در فيلم شما چيست؟
بنياد فارابي در فيلم مشاركت كرده و خيلي سپاسگزار مشاركتشان هستم. نه به خاطر رقمي كه دادند. بلکه حمايت بنياد فارابي براي ساختهشدن فيلم مهم بود. در نوع نگاه جسورانه آقاي تابش واردشدن عرصه توليد مشترك مشمول حال ما شد.
هزينه فيلم چقدر بود؟
ما از حمايتهاي عجيبي برخوردار شديم. دولت و مردم ارمنستان از ما خيلي خوب حمايت كردند كه هزينههاي مادي را به تقليل قابل توجهي رساند. مثلا محل اقامت گروه با يكسوم اجاره هتل از طرف پروژه پرداخت شد و دوسوم را مسئولان وقت به عنوان كمك مالي به پروژه پرداختند. يا کمکهايي مثل ماشين آتشنشاني، برق و... كه بدون هزينه تأمين شد. آكسسوارهاي فيلم و خيلي چيزهاي ديگر. يا مثلا كل گروه زماني كه آنجا بوديم، خدمات پزشكي رايگان دريافت كرديم.
خودتان از اين فيلم چه تصوري داريد؟
حس من نسبت به فيلم بعد از ديدن مخاطب و اکران در ايران كامل ميشود. اما الان خوشحالم كه اين فيلم ساخته شده و آنچه رضايت من را جلب ميكند درآوردن جنس است. سينماو پرده، چالش دائمي زندگي من است. اما خيلي چيزهاي ديگر هم بود. سكانسهايي كه نگرفتم، پلانهايي كه آرزوي گرفتنشان را داشتم و نگرفتم. اينها چيزهايي است كه مثل زخم هميشه ته قلبم احتمالا خواهد ماند!
فيلم نماينده ارمنستان براي اسکار 2018 شد. چگونه شد و چه حسي داري؟
بله! مثل کشور ما آکادمي اسکار ارمنستان بعد از بررسي چهار فيلمي که معرفي شدند، فيلم «يهوا» را انتخاب کردند. خود طبعا خوشحالم و حس خوبي دارم.
در چند روز اخير در بخش نمايشهاي ويژه جشنواره جهاني، نمايش آن را تقديم به آغازگران سينما کرديد.
بله آنها حق بر گردن ما دارند. اين حداقل کاري بود که در اين روزها از عهده من برميآمد.
در آن متن که حتما در آخر اين مصاحبه درج خواهم کرد، خواهشي طرح کرديد. در اينباره ميخواهم صحبت کنيد.
بله خواهش کردم امکان اکران «يهوا» مهيا شود. شما بهتر از من ميدانيد اکران فيلمهايي همانند «يهوا» در اين روزگار سختيهاي خودش را دارد.
معلوم است پشت صحنه فضايي داشتهايد كه روي صحنه شاهد سياليت هستيم.
از روز اول عامدانه و آگاهانه ميخواستم پشت صحنهاي از جنس صحنهمان داشته باشيم. فضاي رفاقتي و دوستانه كه حتي غم و غصه و شاديهايمان با هم باشد. خوشبختانه آن فضا در پشت صحنه ايجاد شد. گروهي داشتيم كه با هم حالشان خوب يا بد بود. اين فضا ايجاد و جلوي دوربين مستتر شد. هر پلاني که ميگرفتيم کل گروه احساس ميكرد خيلي كار مهمي ميكند. به اين شکل ميليمتر به ميليمتر تكتك پلانها شکل گرفت و تبديل شد به فيلمي كه ميبينيد.
يكي از اتفاقات خوب فيلم انتخاب درست بازيگر نقش اول زن بود. «يهوا» بسيار دلنشين است و تو را با خودش ميبرد. اينقدر اين زن در فيلم بازي و نقشش در هم گره خورده كه باور ميكني سه مرد در مقاطع مختلف عاشقش باشند. چطور ايشان را انتخاب كرديد؟ خانم نارينه گريگوريان بازيگر مشهوري هستند؟
بله. در سفري كه به ارمنستان رفته بودم نارينه را ديدم. بعد از آن بازيگران متعددي را ديدم. ولي نارينه انتخاب قطعيام بود.
ايشان در سينما معروف است يا تئاتر؟
ايشان تا قبل از بازي در فيلم «يهوا» هرگز جلوي دوربين نرفته بود. اما بازيگر سرشناس تئاتر بودند. در تئاتر به مقام هنرمند ملي رسيدهاند. در سينما بعد از «يهوا» بيشتر مشهور شد.
پس با انتخاب ايشان خدمتي به سينماي ارمنستان هم كردهايد؟
نميدانم. اما نارينه جنسي بود كه خودش بود. و بسيار بازيگر خوب و همراهي بود.
تحليل هنرمندان ارمنستان از فيلمنامه چه بود و چقدر به زندگي خودشان نزديك ميدانستند؟
افراد صاحبنظر در ابتدا که فيلمنامه را خواندند تصور ميكردند فيلمنامه خيلي تلخ است. ارمنيها درست است كه زندگي سختي دارند و كشور كوچكي است و اقتصاد شکوفا و منابع طبيعي بزرگي مثل ايران ندارند، اما نسبتا مردم شادي هستند. با ايراد تلخي که بر فيلمنامه داشتند بر اين نظر بودند که به خودشان خيلي نزديك است.
فيلم در ارمنستان اکران شد. حالا نظرشان چيست؟ اکران در ارمنستان چطور بود؟ آيا با مخاطب ارتباط برقرار شد؟
اکران در ارمنستان خيلي خوب بود. فيلم با مخاطب ارتباط برقرار کرد. البته نميشود با اکران ايران مقايسه کرد که صدها سالن سينما داريم. در ارمنستان در چند سالن و چند سانس فيلم اکران ميشود. منظورم در ارتباط با برگشت سرمايه است. اما مردم و متخصصان و صاحبنظران از فيلم خوششان آمد. البته هنوز نقد تلخي فيلم را دارند. ميگويند ولي با ظرافت اين تلخي در فيلم تنيده شده و باورپذير ميشود.
يعني در كارگرداني اين لطافت را ديدند؟
{ميخندد} شايد. در ارمنستان ميگويند قصه ارمني با راهحل و ظرافت ايراني شکل گرفته.
بازيگران ارمني چه تصوري از سينماي ايران داشتند؟
همه ارمنستان طرفدار پروپاقرص سينماي ايران است. اما شناختشان از سينماي ايران با فيلمهاي شادروان كيارستمي، اصغر فرهادي، رخشان بنياعتماد و جعفر پناهي است. يا اينكه ممكن است افراد را نشناسند، اما فيلمها را ميشناسند. مثلا اسم آقاي نادري را به ياد ندارند. اما كساني كه «دونده» را ديدهاند تكتك پلانهايش را به ياد ميآورند. براي گروه ارمنستان سينماي ايران سينمايي رؤيايي و بالنده است و خيلي خوشحال بودند كه حداقل در يك پروژه با سينماي ايران مرتبط هستند.
يكي از مواردي كه در فيلم ديدم تأثيري است كه عشق ميتواند بر زندگي يك زن بگذارد. يكي از پلانهاي درخشان فيلم جايي است كه «يه وا» داخل ماشين است و كنارش شاهِن كه بغض درونياش را توضيح ميدهد و ميگويد هيچوقت تا به حال احساس سبكي نكرده بودم. واكنش شاهن خيلي خوب است و صورتي كه «يهوا» بازي كرد، فوقالعاده است. درباره اين پلان بگوييد؟
تقريبا روي هر پلان کلي صحبت ميکرديم. اما درون پلانهايمان اتفاقي در ضمير ناخودآگاه نشئت گرفته كه گاهي هيچ منطقي نداشته. در همين سكانس «يهوا» تصميم گرفته كه فرزندش را بگذارد و برود. اما من به بچههاي گريم ميگفتم «يهوا» كمي زيباتر شود. به آقاي كريمي گفتم نور صورت «يهوا» خوب باشد تا زيباتر شود. يكي از دوستان ميگفت امروز گير بنياسرائيلي دادهاي. ضمير آگاهم ميدانست كه «يهوا» الان عشق دارد و تصميم ميگيرد. سختترين مصيبتش تصميمش است. به قول شمس «مسير همه چيز و هدف هيچ چيز». تمام سختي را تحمل كرده كه تصميم بگيرد. رياضت در تصميمش بود. صبح تسليم ميشود، بايد مدتي بچه نزد ديگران بماند، «شاهني» هست كه دوستش دارد و خودش هم دوستش دارد. آنجا در فيلم اولين باري است كه «يهوا» اعتراف ميكند. «يهوا» هفت، هشت سال بود كه اعتراف نكرده بود که آدم كشته است.
چرا پرهيز كرديد که دوربين و ميزانسن را به رخ نکشيد؟
از اول تصميمم با آقاي كريمي و كزازي اين بود كه دوربين روي دست نباشد، حركتهايمان نرم و روي ريل باشد. حرف من از اول با بچهها اين بود كه هر كاري را كه نتوانيم به بهترين شكل پياده كنيم، انجام نميدهيم! همه چيز ساده بود. هدفم بهتصويرکشيدن پيچيدگي سادگي بود. كل فيلم اين بود كه سختي سادگي تصوير شود. براي من ميزانسنهاي ناملموس مثل زندگي بود. در حالي كه ممكن است حرفهاي پرتلاطمي داشته باشيم.
دوربين شما در فيلم ناآشنا نيست و انگار فضا را به خوبي ميشناسد. انتخاب لوکيشن چگونه صورت گرفت؟
مدتي طولاني در كل آن منطقه با مردم بودم. حتي آخرين بازنويسي را بر اساس لوکيشهايي که ديده و انتخاب کرده بودم انجام دادم.
اسم آن دهكده چيست؟
داديوانك. اما يک جاي مشخص نيست. 30 لوكيشن در جاهاي مختلف با فاصلههاي نيمساعته و يكساعته وجود دارد. در واقع معماري و جغرافيايي که ميبينيد ايجاد شده فيلم است و در واقع يك جا نيست. ما اين جغرافيا را ساختيم.
نقش فارابي در فيلم شما چيست؟
بنياد فارابي در فيلم مشاركت كرده و خيلي سپاسگزار مشاركتشان هستم. نه به خاطر رقمي كه دادند. بلکه حمايت بنياد فارابي براي ساختهشدن فيلم مهم بود. در نوع نگاه جسورانه آقاي تابش واردشدن عرصه توليد مشترك مشمول حال ما شد.
هزينه فيلم چقدر بود؟
ما از حمايتهاي عجيبي برخوردار شديم. دولت و مردم ارمنستان از ما خيلي خوب حمايت كردند كه هزينههاي مادي را به تقليل قابل توجهي رساند. مثلا محل اقامت گروه با يكسوم اجاره هتل از طرف پروژه پرداخت شد و دوسوم را مسئولان وقت به عنوان كمك مالي به پروژه پرداختند. يا کمکهايي مثل ماشين آتشنشاني، برق و... كه بدون هزينه تأمين شد. آكسسوارهاي فيلم و خيلي چيزهاي ديگر. يا مثلا كل گروه زماني كه آنجا بوديم، خدمات پزشكي رايگان دريافت كرديم.
خودتان از اين فيلم چه تصوري داريد؟
حس من نسبت به فيلم بعد از ديدن مخاطب و اکران در ايران كامل ميشود. اما الان خوشحالم كه اين فيلم ساخته شده و آنچه رضايت من را جلب ميكند درآوردن جنس است. سينماو پرده، چالش دائمي زندگي من است. اما خيلي چيزهاي ديگر هم بود. سكانسهايي كه نگرفتم، پلانهايي كه آرزوي گرفتنشان را داشتم و نگرفتم. اينها چيزهايي است كه مثل زخم هميشه ته قلبم احتمالا خواهد ماند!
فيلم نماينده ارمنستان براي اسکار 2018 شد. چگونه شد و چه حسي داري؟
بله! مثل کشور ما آکادمي اسکار ارمنستان بعد از بررسي چهار فيلمي که معرفي شدند، فيلم «يهوا» را انتخاب کردند. خود طبعا خوشحالم و حس خوبي دارم.
در چند روز اخير در بخش نمايشهاي ويژه جشنواره جهاني، نمايش آن را تقديم به آغازگران سينما کرديد.
بله آنها حق بر گردن ما دارند. اين حداقل کاري بود که در اين روزها از عهده من برميآمد.
در آن متن که حتما در آخر اين مصاحبه درج خواهم کرد، خواهشي طرح کرديد. در اينباره ميخواهم صحبت کنيد.
بله خواهش کردم امکان اکران «يهوا» مهيا شود. شما بهتر از من ميدانيد اکران فيلمهايي همانند «يهوا» در اين روزگار سختيهاي خودش را دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.