خیابانهای یکطرفه
بورخسِ اسلاو
«قاموس خزران» عنوان رمانی است از میلوراد پاویچ که بهتازگی با ترجمه کورش نوروزی توسط نشر مرکز به چاپ رسیده است. میلوراد پاویچ نویسنده و شاعر قرنبیستمی صربی است که بهعنوان مورخ ادبیات صربی و متخصص شعر باروک شناخته میشود. او در سال 1928 در بلگراد متولد شد و در سال 2009 در همین شهر از دنیا رفت. «قاموس خزران» در سال 1984 در بلگراد و به زبان صربی منتشر شد. ترجمه فرانسه این رمان در سال 1988 در پاریس منتشر شد و با اقبال زیادی روبرو شد و باعث شهرت جهانی این اثر شد. ترجمه فارسی «قاموس خزران» نیز بر اساس نسخه فرانسه آن انجام شده و به توضیح مترجم با نسخه انگلیسی آن هم مقایسه شده است. مترجم همچنین توضیح داده که پاویچ به زبان فرانسه مسلط بوده و خودش از ترجمه فرانسه رمانش رضایت داشته است. پاویچ نویسندهای است که هم میراثدار تمدن یونان باستان و سنت ادبی و معنوی بیزانس و باروک بود و هم به خوبی بر ادبیات کلاسیک صرب تسلط داشت و به نوشته مترجم فرانسه «قاموس خزران»، پاویچ نویسندهای است که «شعر و خیال، افسانه و تاریخ، استعارات سوررئالیستی و تمثیلهای مذهبی، علوم خفیه و رویا، طنز لطیف و طنز نیشدار را ماهرانه در هم
میآمیخت و هرگز از این حقیقت ساده غافل نمیماند که وظیفه اصلی نویسنده، پیش از هرچیز، قصهگفتن است». پاویچ در رمانهایش در پی «نوکردن هنر روایت و تغییر بنیادین شیوه معمول مطالعه رمان» بود. ازاینحیث، رمانهای او روایتهایی رمزآلود با ساختارهایی هزارتوییاند که در آنها عرفان و فلسفه و اسطوره و تاریخ درهم آمیختهاند و به این اعتبار او را بورخس اسلاو نامیدهاند. پاویچ درباره رمانهایش و بهطورکلی ایدهاش درباره هنر و ادبیات نوشته: «بهنظر من، هنرها را میتوان به دو دسته تقسیم کرد: هنرهای بازگشتپذیر و هنرهای بازگشتناپذیر. درواقع، برخی هنرها هستند که به مخاطب امکان میدهند دور محصول هنری بگردد و آن را از چندینوچند زاویه بررسی و مشاهده کند، مثل هنر معماری یا مجسمهسازی. اینها هنرهای بازگشتپذیر هستند. اما، هنرهایی هم هستند بازگشتناپذیر، مثل موسیقی یا ادبیات که به خیابانهای یکطرفه شبیهاند، خیابانهایی که در آنها هرچیزی از آغازش حرکت میکند تا به پایانش برسد، یعنی از تولدش به مرگش. من از دیرباز میخواستم از ادبیات، که هنری بازگشتناپذیر است، هنری بازگشتپذیر بسازم. به همین دلیل رمانهای من به معنای
جاافتاده کلمه نه آغازی دارند، نه میانهای و نه پایانی. آنها به شیوه روایت غیرخطی خلق شدهاند.» به این منظور، آنطور که مترجم کتاب در مقدمه توضیح داده، پاویچ «قاموس خزران» را در دو نسخه مذکر و مونث ارایه داد که البته تفاوت این دو نسخه فقط در یک پاراگراف است. با توضیحاتی که داده شد، میتوان گفت که «قاموس خزران» رمان راحتخوانی نیست و اثری است پر از رمزوراز که یادآور جهان بورخسیاند. درعینحال، این رمان اثری عاشقانه، هولناک و غمناک است. عنوان فرعی این اثر رمان- واژهنامه است و میتوان گفت که شیوه روایت و سبک آن کاملا متفاوت از رمانهای مرسوم است. در یادداشت مترجم، بخشی از توضیح پاویچ درباره نسخههای مونث و مذکر رمان آمده که در آن میخوانیم: «اغلب از من میپرسند که جوهر تفاوت میان نسخه مذکر و نسخه مونث قاموس خزران در چیست. پاسخ به این سوال در این نکته نهفته است که: مرد را بیرون از جسم خود درک میکند، درحالیکه زن جهان را درون خود حمل میکند. این تفاوت هم در نسخه مونث و هم در نسخه مذکر رمانم منعکس است؛ یعنی تصویریست از گسیختگی زمان به دو شاخه زمان جمعی مذکر و زمان فردی مونث...».
اقتباس، ژانرها و رسانهها
«نظریهای در باب اقتباس»، کتابی است از لیندا هاچن که اخیرا با ترجمه مهسا خداکرمی در نشر مرکز به چاپ رسیده است. آنطور که از عنوان اثر هم برمیآید، این کتاب به اقتباس پرداخته و فراگیربودن آن را در تمام اشکال رسانهای بررسی کرده است. آنچه در کتاب لیندا هاچن متفاوت مینماید، حوزه گستردهای است که نویسنده در انواع رسانهها و ژانرها مدنظر داشته و اقتباس را در آنها بررسی کرده است. در پیشگفتار کتاب در این مورد آمده که: «این تصور که تنها با استفاده از رمانها و فیلمها میتوان به فهم اقتباس رسید، تصوری اشتباه است. هنرمندان عصر ویکتوریا عادت داشتند که هرچیزی را به همه صور ممکن اقتباس کنند؛ داستانهای اشعار، رمانها، نمایشنامهها، اپراها، نقاشیها، آوازها، حرکات موزون، و تابلوهای زنده دائما از رسانهای به رسانه دیگر و سپس دوباره به همان رسانه اول اقتباس میشدند. بیتردید ما پسامدرنها نیز چنین عادتی را به ارث بردهایم، با این تفاوت که ما مطالب تازهتر بسیاری در اختیار داریم- نهتنها فیلم، تلویزیون، رادیو و انواع گوناگون رسانههای الکترونیکی، بلکه شهربازیها، نمایشهای تاریخی و آزمایشهایی که در حوزه واقعیت مجازی
انجام میشود. نتیجه این فرایند چه بوده؟ اقتباس افسارگسیخته شده است. به همین دلیل است که اگر فقط رمانها و فیلمها را مدنظر قرار دهیم، نمیتوانیم جاذبه اقتباس و حتی ماهیت آن را درک کنیم.» «نظریهای در باب اقتباس» را میتوان تلاشی برای حلاجیکردن محبوبیت مداوم اقتباس و همچنین بررسی تحقیر انتقادی همیشگی آن در همه اشکال مختلفش در رسانههای مختلف دانست. چراکه اقتباس به قول نویسنده، «چه در قالب بازی رایانهای باشد چه به صورت نمایش یا فیلم موزیکال، احتمال دارد بهعنوان اثری کماهمیتتر، فرعی و نه به خوبی اثر اصلی به حساب بیاید.» بررسی این نگاه انتقادی، یکی از انگیزههای نوشتن این کتاب بوده است. همچنین تعداد زیاد و انواع مختلف اقتباسها در میان انواع ادبی و رسانهها یکی دیگر از انگیزههای نویسنده در نوشتن این کتاب بوده است. برخلاف غالب آثاری که به اقتباس سینمایی از ادبیات پرداختهاند، این کتاب بهدنبال نظریهپردازی وسیعتری براساس تنوع و رواج پدیده اقتباس است. «نظریهای در باب اقتباس» در شش بخش نوشته شده و به وجوه مختلف پدیده اقتباس پرداخته است.
بورخسِ اسلاو
«قاموس خزران» عنوان رمانی است از میلوراد پاویچ که بهتازگی با ترجمه کورش نوروزی توسط نشر مرکز به چاپ رسیده است. میلوراد پاویچ نویسنده و شاعر قرنبیستمی صربی است که بهعنوان مورخ ادبیات صربی و متخصص شعر باروک شناخته میشود. او در سال 1928 در بلگراد متولد شد و در سال 2009 در همین شهر از دنیا رفت. «قاموس خزران» در سال 1984 در بلگراد و به زبان صربی منتشر شد. ترجمه فرانسه این رمان در سال 1988 در پاریس منتشر شد و با اقبال زیادی روبرو شد و باعث شهرت جهانی این اثر شد. ترجمه فارسی «قاموس خزران» نیز بر اساس نسخه فرانسه آن انجام شده و به توضیح مترجم با نسخه انگلیسی آن هم مقایسه شده است. مترجم همچنین توضیح داده که پاویچ به زبان فرانسه مسلط بوده و خودش از ترجمه فرانسه رمانش رضایت داشته است. پاویچ نویسندهای است که هم میراثدار تمدن یونان باستان و سنت ادبی و معنوی بیزانس و باروک بود و هم به خوبی بر ادبیات کلاسیک صرب تسلط داشت و به نوشته مترجم فرانسه «قاموس خزران»، پاویچ نویسندهای است که «شعر و خیال، افسانه و تاریخ، استعارات سوررئالیستی و تمثیلهای مذهبی، علوم خفیه و رویا، طنز لطیف و طنز نیشدار را ماهرانه در هم
میآمیخت و هرگز از این حقیقت ساده غافل نمیماند که وظیفه اصلی نویسنده، پیش از هرچیز، قصهگفتن است». پاویچ در رمانهایش در پی «نوکردن هنر روایت و تغییر بنیادین شیوه معمول مطالعه رمان» بود. ازاینحیث، رمانهای او روایتهایی رمزآلود با ساختارهایی هزارتوییاند که در آنها عرفان و فلسفه و اسطوره و تاریخ درهم آمیختهاند و به این اعتبار او را بورخس اسلاو نامیدهاند. پاویچ درباره رمانهایش و بهطورکلی ایدهاش درباره هنر و ادبیات نوشته: «بهنظر من، هنرها را میتوان به دو دسته تقسیم کرد: هنرهای بازگشتپذیر و هنرهای بازگشتناپذیر. درواقع، برخی هنرها هستند که به مخاطب امکان میدهند دور محصول هنری بگردد و آن را از چندینوچند زاویه بررسی و مشاهده کند، مثل هنر معماری یا مجسمهسازی. اینها هنرهای بازگشتپذیر هستند. اما، هنرهایی هم هستند بازگشتناپذیر، مثل موسیقی یا ادبیات که به خیابانهای یکطرفه شبیهاند، خیابانهایی که در آنها هرچیزی از آغازش حرکت میکند تا به پایانش برسد، یعنی از تولدش به مرگش. من از دیرباز میخواستم از ادبیات، که هنری بازگشتناپذیر است، هنری بازگشتپذیر بسازم. به همین دلیل رمانهای من به معنای
جاافتاده کلمه نه آغازی دارند، نه میانهای و نه پایانی. آنها به شیوه روایت غیرخطی خلق شدهاند.» به این منظور، آنطور که مترجم کتاب در مقدمه توضیح داده، پاویچ «قاموس خزران» را در دو نسخه مذکر و مونث ارایه داد که البته تفاوت این دو نسخه فقط در یک پاراگراف است. با توضیحاتی که داده شد، میتوان گفت که «قاموس خزران» رمان راحتخوانی نیست و اثری است پر از رمزوراز که یادآور جهان بورخسیاند. درعینحال، این رمان اثری عاشقانه، هولناک و غمناک است. عنوان فرعی این اثر رمان- واژهنامه است و میتوان گفت که شیوه روایت و سبک آن کاملا متفاوت از رمانهای مرسوم است. در یادداشت مترجم، بخشی از توضیح پاویچ درباره نسخههای مونث و مذکر رمان آمده که در آن میخوانیم: «اغلب از من میپرسند که جوهر تفاوت میان نسخه مذکر و نسخه مونث قاموس خزران در چیست. پاسخ به این سوال در این نکته نهفته است که: مرد را بیرون از جسم خود درک میکند، درحالیکه زن جهان را درون خود حمل میکند. این تفاوت هم در نسخه مونث و هم در نسخه مذکر رمانم منعکس است؛ یعنی تصویریست از گسیختگی زمان به دو شاخه زمان جمعی مذکر و زمان فردی مونث...».
اقتباس، ژانرها و رسانهها
«نظریهای در باب اقتباس»، کتابی است از لیندا هاچن که اخیرا با ترجمه مهسا خداکرمی در نشر مرکز به چاپ رسیده است. آنطور که از عنوان اثر هم برمیآید، این کتاب به اقتباس پرداخته و فراگیربودن آن را در تمام اشکال رسانهای بررسی کرده است. آنچه در کتاب لیندا هاچن متفاوت مینماید، حوزه گستردهای است که نویسنده در انواع رسانهها و ژانرها مدنظر داشته و اقتباس را در آنها بررسی کرده است. در پیشگفتار کتاب در این مورد آمده که: «این تصور که تنها با استفاده از رمانها و فیلمها میتوان به فهم اقتباس رسید، تصوری اشتباه است. هنرمندان عصر ویکتوریا عادت داشتند که هرچیزی را به همه صور ممکن اقتباس کنند؛ داستانهای اشعار، رمانها، نمایشنامهها، اپراها، نقاشیها، آوازها، حرکات موزون، و تابلوهای زنده دائما از رسانهای به رسانه دیگر و سپس دوباره به همان رسانه اول اقتباس میشدند. بیتردید ما پسامدرنها نیز چنین عادتی را به ارث بردهایم، با این تفاوت که ما مطالب تازهتر بسیاری در اختیار داریم- نهتنها فیلم، تلویزیون، رادیو و انواع گوناگون رسانههای الکترونیکی، بلکه شهربازیها، نمایشهای تاریخی و آزمایشهایی که در حوزه واقعیت مجازی
انجام میشود. نتیجه این فرایند چه بوده؟ اقتباس افسارگسیخته شده است. به همین دلیل است که اگر فقط رمانها و فیلمها را مدنظر قرار دهیم، نمیتوانیم جاذبه اقتباس و حتی ماهیت آن را درک کنیم.» «نظریهای در باب اقتباس» را میتوان تلاشی برای حلاجیکردن محبوبیت مداوم اقتباس و همچنین بررسی تحقیر انتقادی همیشگی آن در همه اشکال مختلفش در رسانههای مختلف دانست. چراکه اقتباس به قول نویسنده، «چه در قالب بازی رایانهای باشد چه به صورت نمایش یا فیلم موزیکال، احتمال دارد بهعنوان اثری کماهمیتتر، فرعی و نه به خوبی اثر اصلی به حساب بیاید.» بررسی این نگاه انتقادی، یکی از انگیزههای نوشتن این کتاب بوده است. همچنین تعداد زیاد و انواع مختلف اقتباسها در میان انواع ادبی و رسانهها یکی دیگر از انگیزههای نویسنده در نوشتن این کتاب بوده است. برخلاف غالب آثاری که به اقتباس سینمایی از ادبیات پرداختهاند، این کتاب بهدنبال نظریهپردازی وسیعتری براساس تنوع و رواج پدیده اقتباس است. «نظریهای در باب اقتباس» در شش بخش نوشته شده و به وجوه مختلف پدیده اقتباس پرداخته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.