|

دو نمایشنامه در نشر نیلا

مسافران
نیل سایمون از جمله نمایش‌نامه‌نویسان مطرح و سرشناس جهان است که مخاطبان فارسی‌زبان ادبیات نمایشی نیز با آثار او به‌خوبی آشنا هستند چراکه تاکنون نمایش‌نامه‌های زیادی از او به فارسی ترجمه شده است. شهرت نیل سایمون بیشتر به‌واسطه نمایش‌نامه‌های کمدی اوست. «اتاقی در هتل کالیفرنیا» نمایش‌نامه‌ای است از او که با ترجمه شهرام زرگر در نشر نیلا منتشر شده است. این نمایش‌نامه در دو پرده است و چنان‌که در توضیح آغاز آن آمده «تشکیل شده است از چهار قطعه که ماجراهای‌شان در سوئیتِ شماره‌ی 203 و 204 هتل بِوِرلی هیلز می‌گذرد. صحنه یکم از پرده اول این نمایش‌نامه با عنوان «مسافری از نیویورک» حوالیِ ساعتِ یکِ بعد‌از‌ظهرِ روزی گرم و آفتابی در اواخر پاییز اتفاق می‌افتد و صحنه دومِ همین پرده با عنوان «مسافری از فیلادلفیا» در یازدهِ صبحِ اواسطِ ماهِ دسامبر. صحنه یکم از پرده دوم نمایش‌نامه با عنوان «مسافرانی از لندن» حوالیِ پنجِ بعد‌از‌ظهرِ روزی در اوایلِ ماهِ آوریل ، صحنه دوم حوالیِ ساعتِ دوی بامداد و صحنه سوم با عنوان «مسافرانی از شیکاگو» ساعت چهارِ بعدازظهرِ یکشنبه چهارم جولای یعنی در روز استقلالِ آمریکا اتفاق می‌افتد. در آغاز پرده یکمِ نمایش‌نامه‌ «سوئیتِ شماره‌ی 203 و 204» که وقایع نمایش‌نامه در آن اتفاق می‌افتد این‌گونه توصیف شده است: «سوئیتِ شماره‌ی 203 و 204 شاملِ یک اتاق ‌خواب و در جوارِ آن اتاقِ‌ نشیمن و حمامِ بیرون از اتاق خواب. تزئیناتِ اتاق رنگِ تُند و شاد دارد. نسخه ‌بدلِ نقاشی‌هایی از ون‌گوک و رِنوار به دیوارها آویخته است. در هر دو اتاق تلویزیون‌های رنگیِ بزرگی قرار دارد، و یک بخاریِ دیواری در اتاقِ نشیمن.
چنان‌که در سرآغاز ترجمه فارسی نمایش‌نامه «اتاقی در هتل کالیفرنیا» اشاره شده این نمایش‌نامه نخستین‌بار در تاریخِ دهم ژوئنِ 1976 در «تئاترِ یوجین اونیلِ» شهر نیویورک به تهیه‌کنندگیِ اِمانوئل آزِنبرگ و رابرت فره‌یِر و کارگردانی جِن ساکس روی‌ صحنه رفته است.
اتاقی در هتل پلازا، پزشک نازنین، دختر یانکی، زندانیِ خیابانِ دوم، عاقبت عشاق سینه‌چاک، پابرهنه در پارک، اتاقی در هتل لندن و مشنگ‌ها از دیگر آثار نیل سایمون است که تاکنون در نشر نیلا منتشر شده.
آن‌چه در ادامه می‌خوانید قسمتی است از نمایش‌نامه اتاقی در هتل کالیفرنیا: «بیلی: حواسم به رژیمِ غذاییم هَس، دورِ گوشت هم خط کشیده‌م، منظورِ تو هم متلک‌انداختن بود. تو کُشته‌مُرده‌ی مسخره‌کردنِ منی. مهم نیس، من یه ساعتی وقت دارم که تلف کنم... باورت می‌شه هر روز صبح پنج مایل می‌دوئم؟
هانا: دنبالِ چی؟
بیلی: روزنامه. من سَگای تنبلی دارم... می‌تونم ادامه بدم؟ هر شب که از استودیو برمی‌گردم خونه بیست دور شنا می‌کنم. هر آخرِ هفته هشت سِت تنیس بازی می‌کنم. خوب می‌خوابم. تو سه‌سال‌ونیمِ اخیر یه دونه قُرصَم نخورده‌م. فقط ویتامین می‌خورم و غذاهای طبیعی و سالمِ غیرِ‌کنسروی.
هانا: آها! غذاهای طبیعی! بالاخره رسیدیم به یه چیزِ مشترک.
بیلی: بِهِم نگو تو هم چیلی‌برگرهای پی.جِی.کلارکز رو ترک کرده‌ی!
هانا: نه، ولی دیگه با در‌نظر‌گرفتنِ تمام جوانب می‌خورمشون... کم‌کم داره از این گفت‌وگو خوشم می‌آد. از خودت بیش‌تر برام بگو. جِنی گفت رفته‌ی سراغِ نوازندگیِ بانجو.
بیلی: گیتار، کلاسیک و کانتری.
هانا: فوق‌العاده‌س. نیویورک که بودی حتا نمی‌تونستی رادیو رو بذاری روی کانالِ پنج... خُب، دیگه؟
بیلی: کوه می‌رم.
هانا: متوجه نشدم!
بیلی: می‌رم کوه. پارسال تابستون از یه قله‌ی ده‌هزار فوتی توی سی‌یِرانوادا صعود کردم.
هانا: خُب، انقدرام هنر نیس. من هفته‌ای سه‌بار همچین ارتفاعی رو واسه دیدنِ روانکاوم می‌رم بالا.
بیلی: و پیشِ روانکاو هم نمی‌رم.
هانا: آره، شنیدم. من کوهنوردی و، با یه کم اغماض، حتی گیتار رو قبول می‌کنم، ولی روانکاو؟ تو کُلی سؤال داری که ازش بپرسی بیلی. چرا وِل کردی؟
بیلی: سرِ عقل اومدم».
اتاقی در هتل کالیفرنیا/ نيل سايمون/ ترجمه شهرام زرگر/ نشر نیلا

هجو‌ يك رويا
«من راپاپورت نيستم» اثر هرب گاردنر، ديگر نمايش‌نامه‌اي است كه با ترجمه اميد روشن‌ضمير در نشر نیلا منتشر شده است. گاردنر برخلافِ نيل‌ سايمون در ميان مخاطبان فارسي‌زبان چندان شناخته‌شده نيست گرچه اهميت و شهرتِ گاردنر هيچ دست‌كمي از سايمون ندارد. ازاين‌روست شايد كه مترجم نمايش‌نامه در مقدمه‌اي نسبتا مفصل بر كتاب از هرب گاردنر و آثار و جايگاه او در ميان آثار نمايشي نوشته است. «من راپاپورت نيستم» ازجمله بهترين آثار گاردنر است كه به ماجراي زندگي يك خانواده مهاجر يهودي مي‌پردازد كه از روسيه دوران تزاري به آمريكا مهاجرت كرده‌اند، اينكه آنها چطور در طول چهل سال در نيويورك زندگي كرده‌اند و دوام آوردند. چنان‌چه مترجم در مقدمه مي‌نويسد اين نمايش‌نامه نوعي روايت از «روياي آمريكايي» است، و به نظر مي‌رسد به‌نوعي هجوِ اين روياست. پدر خانواده كه نامش را از «ايتزيك گولدبرگ» - نامي يهودي- به «اِدي راس» تغيير داده است، تا جامعه و فرهنگِ آمريكايي او را بپذيرد، در پي تحقق روياي آمريكايي يا همان رفاه و پولدارشدن و زيستن در محله‌هاي بالاشهر است اما كابوس‌ زندگي گذشته دست از سر او برنمي‌دارد. ادي و خانواده‌اش روي ديگر روياي آمریكايي را نشان مي‌دهند. او در پيري هنوز خوابِ منطقه قرنطينه‌مانندي را مي‌بيند كه اداره مهاجرت آمريكا بيرون از شهر ترتيب داده بود و مهاجران تنها با مدتي گذراندن در اين منطقه امكان ورود به خاك آمريكا را پيدا مي‌كردند، منطقه‌اي به‌نام جزيره اليس. «اِدي: مرتب خواب مي‌بينم تو جزيره‌ي اِليس‌ام. با اين فرق مثِ موقع مهاجرت دوازده سالم نيس، به‌جاش سن الانمو دارم. اون روزاي قديم اگه مريض بودي تو آمريكا راهت نمي‌دادن. روي لباست با گچ علامت مي‌ذاشتن: چ يعني چشمش نقص داره، ر يعني ريه‌ش خرابه. بعدشم پس مي‌فرستادنت به همون كشوري كه ازش اومده بودي. تو خوابِ من روي لباسم مي‌نويسن: ق يعني قلبش خرابه، و حاضر نيستن منو راه بدن... اجازه نمي‌دن وارد بشم...» درواقع چنان‌كه در مقدمه نيز آمده است هرب گاردنر تصوير يهودي‌هايي را نشان مي‌دهد كه سعي داشتند با كار شرافتمندانه به روياي آمريكايي دست يابند، مرورِ سرنوشت اين‌ها حاصلي جز زيرسوال‌رفتنِ جامعه آمريكا و ايده روياي آمريكايي ندارد. گاردنر در «من راپاپورت نيستم» با روايتِ غم‌ناك و اصيلي از مهاجرت و واقعيات آن، ‌پرده از واقعيت جامعه آمريكا برمي‌دارد. نمايش از سال 1982 آغاز مي‌شود، در سنترال‌پاركِ شهر نيويورك. يك نيمكت كهنه در كنار باريكه‌راه جداافتاده‌اي در كنار درياچه سنترال‌پارك. گاردنر از همان ابتدا فضاسازيِ معناداري را آغاز مي‌كند و جز ديالوگ‌ها، شرحِ صحنه‌اي دقيق و با جزئيات مي‌نويسد تا ايده خود را پيش ببرد.
هرب گاردنر را بسيار با نيل سايمون قياس كرده‌اند و آنان را بديلِ تفكر يكديگر خوانده‌اند. از آن جمله جوليا ليستن‌گارتن در مقاله‌اي مي‌نويسد: «آن‌چه باعث تمايز كمدي‌هاي گاردنر از آثار مشابه واسراستاين و سايمون مي‌شود هجويه‌ تدريجي و غافلگيركننده‌اي‌ست كه در تمام بافت نوشته‌هاي او نهادهاي اجتماعي و سياسي را هدف قرار مي‌دهد. از اين لحاظ گاردنر وارثِ برادران ماركس است، برادراني كه در اوايلِ دوره كمدي يهودي آمريكايي هجو بي‌رحمانه‌اي از آن نهادهاي اجتماعي ارائه مي‌دادند كه آمريكايي‌ها را عميقا سرخورده و مايوس كرده بودند، و به‌اين‌ترتيب به تماشاگران امكان مي‌دادند خشم‌شان را بر سر نهادهايي خالي كنند كه آن‌ها را با بي‌رحمي به حال خود رها كرده بودند يا به آنها محل نگذاشته يا بر سر آنها منت گذاشته و خوارشان مي‌شمردند.» نمايشِ «من راپاپورت نيستم» بار نخست در دسامبر سال 1984 روي صحنه رفت.
من راپاپورت نيستم / هرب گاردنر / ترجمه اميد روشن‌ضمير / نشر نيلا

مسافران
نیل سایمون از جمله نمایش‌نامه‌نویسان مطرح و سرشناس جهان است که مخاطبان فارسی‌زبان ادبیات نمایشی نیز با آثار او به‌خوبی آشنا هستند چراکه تاکنون نمایش‌نامه‌های زیادی از او به فارسی ترجمه شده است. شهرت نیل سایمون بیشتر به‌واسطه نمایش‌نامه‌های کمدی اوست. «اتاقی در هتل کالیفرنیا» نمایش‌نامه‌ای است از او که با ترجمه شهرام زرگر در نشر نیلا منتشر شده است. این نمایش‌نامه در دو پرده است و چنان‌که در توضیح آغاز آن آمده «تشکیل شده است از چهار قطعه که ماجراهای‌شان در سوئیتِ شماره‌ی 203 و 204 هتل بِوِرلی هیلز می‌گذرد. صحنه یکم از پرده اول این نمایش‌نامه با عنوان «مسافری از نیویورک» حوالیِ ساعتِ یکِ بعد‌از‌ظهرِ روزی گرم و آفتابی در اواخر پاییز اتفاق می‌افتد و صحنه دومِ همین پرده با عنوان «مسافری از فیلادلفیا» در یازدهِ صبحِ اواسطِ ماهِ دسامبر. صحنه یکم از پرده دوم نمایش‌نامه با عنوان «مسافرانی از لندن» حوالیِ پنجِ بعد‌از‌ظهرِ روزی در اوایلِ ماهِ آوریل ، صحنه دوم حوالیِ ساعتِ دوی بامداد و صحنه سوم با عنوان «مسافرانی از شیکاگو» ساعت چهارِ بعدازظهرِ یکشنبه چهارم جولای یعنی در روز استقلالِ آمریکا اتفاق می‌افتد. در آغاز پرده یکمِ نمایش‌نامه‌ «سوئیتِ شماره‌ی 203 و 204» که وقایع نمایش‌نامه در آن اتفاق می‌افتد این‌گونه توصیف شده است: «سوئیتِ شماره‌ی 203 و 204 شاملِ یک اتاق ‌خواب و در جوارِ آن اتاقِ‌ نشیمن و حمامِ بیرون از اتاق خواب. تزئیناتِ اتاق رنگِ تُند و شاد دارد. نسخه ‌بدلِ نقاشی‌هایی از ون‌گوک و رِنوار به دیوارها آویخته است. در هر دو اتاق تلویزیون‌های رنگیِ بزرگی قرار دارد، و یک بخاریِ دیواری در اتاقِ نشیمن.
چنان‌که در سرآغاز ترجمه فارسی نمایش‌نامه «اتاقی در هتل کالیفرنیا» اشاره شده این نمایش‌نامه نخستین‌بار در تاریخِ دهم ژوئنِ 1976 در «تئاترِ یوجین اونیلِ» شهر نیویورک به تهیه‌کنندگیِ اِمانوئل آزِنبرگ و رابرت فره‌یِر و کارگردانی جِن ساکس روی‌ صحنه رفته است.
اتاقی در هتل پلازا، پزشک نازنین، دختر یانکی، زندانیِ خیابانِ دوم، عاقبت عشاق سینه‌چاک، پابرهنه در پارک، اتاقی در هتل لندن و مشنگ‌ها از دیگر آثار نیل سایمون است که تاکنون در نشر نیلا منتشر شده.
آن‌چه در ادامه می‌خوانید قسمتی است از نمایش‌نامه اتاقی در هتل کالیفرنیا: «بیلی: حواسم به رژیمِ غذاییم هَس، دورِ گوشت هم خط کشیده‌م، منظورِ تو هم متلک‌انداختن بود. تو کُشته‌مُرده‌ی مسخره‌کردنِ منی. مهم نیس، من یه ساعتی وقت دارم که تلف کنم... باورت می‌شه هر روز صبح پنج مایل می‌دوئم؟
هانا: دنبالِ چی؟
بیلی: روزنامه. من سَگای تنبلی دارم... می‌تونم ادامه بدم؟ هر شب که از استودیو برمی‌گردم خونه بیست دور شنا می‌کنم. هر آخرِ هفته هشت سِت تنیس بازی می‌کنم. خوب می‌خوابم. تو سه‌سال‌ونیمِ اخیر یه دونه قُرصَم نخورده‌م. فقط ویتامین می‌خورم و غذاهای طبیعی و سالمِ غیرِ‌کنسروی.
هانا: آها! غذاهای طبیعی! بالاخره رسیدیم به یه چیزِ مشترک.
بیلی: بِهِم نگو تو هم چیلی‌برگرهای پی.جِی.کلارکز رو ترک کرده‌ی!
هانا: نه، ولی دیگه با در‌نظر‌گرفتنِ تمام جوانب می‌خورمشون... کم‌کم داره از این گفت‌وگو خوشم می‌آد. از خودت بیش‌تر برام بگو. جِنی گفت رفته‌ی سراغِ نوازندگیِ بانجو.
بیلی: گیتار، کلاسیک و کانتری.
هانا: فوق‌العاده‌س. نیویورک که بودی حتا نمی‌تونستی رادیو رو بذاری روی کانالِ پنج... خُب، دیگه؟
بیلی: کوه می‌رم.
هانا: متوجه نشدم!
بیلی: می‌رم کوه. پارسال تابستون از یه قله‌ی ده‌هزار فوتی توی سی‌یِرانوادا صعود کردم.
هانا: خُب، انقدرام هنر نیس. من هفته‌ای سه‌بار همچین ارتفاعی رو واسه دیدنِ روانکاوم می‌رم بالا.
بیلی: و پیشِ روانکاو هم نمی‌رم.
هانا: آره، شنیدم. من کوهنوردی و، با یه کم اغماض، حتی گیتار رو قبول می‌کنم، ولی روانکاو؟ تو کُلی سؤال داری که ازش بپرسی بیلی. چرا وِل کردی؟
بیلی: سرِ عقل اومدم».
اتاقی در هتل کالیفرنیا/ نيل سايمون/ ترجمه شهرام زرگر/ نشر نیلا

هجو‌ يك رويا
«من راپاپورت نيستم» اثر هرب گاردنر، ديگر نمايش‌نامه‌اي است كه با ترجمه اميد روشن‌ضمير در نشر نیلا منتشر شده است. گاردنر برخلافِ نيل‌ سايمون در ميان مخاطبان فارسي‌زبان چندان شناخته‌شده نيست گرچه اهميت و شهرتِ گاردنر هيچ دست‌كمي از سايمون ندارد. ازاين‌روست شايد كه مترجم نمايش‌نامه در مقدمه‌اي نسبتا مفصل بر كتاب از هرب گاردنر و آثار و جايگاه او در ميان آثار نمايشي نوشته است. «من راپاپورت نيستم» ازجمله بهترين آثار گاردنر است كه به ماجراي زندگي يك خانواده مهاجر يهودي مي‌پردازد كه از روسيه دوران تزاري به آمريكا مهاجرت كرده‌اند، اينكه آنها چطور در طول چهل سال در نيويورك زندگي كرده‌اند و دوام آوردند. چنان‌چه مترجم در مقدمه مي‌نويسد اين نمايش‌نامه نوعي روايت از «روياي آمريكايي» است، و به نظر مي‌رسد به‌نوعي هجوِ اين روياست. پدر خانواده كه نامش را از «ايتزيك گولدبرگ» - نامي يهودي- به «اِدي راس» تغيير داده است، تا جامعه و فرهنگِ آمريكايي او را بپذيرد، در پي تحقق روياي آمريكايي يا همان رفاه و پولدارشدن و زيستن در محله‌هاي بالاشهر است اما كابوس‌ زندگي گذشته دست از سر او برنمي‌دارد. ادي و خانواده‌اش روي ديگر روياي آمریكايي را نشان مي‌دهند. او در پيري هنوز خوابِ منطقه قرنطينه‌مانندي را مي‌بيند كه اداره مهاجرت آمريكا بيرون از شهر ترتيب داده بود و مهاجران تنها با مدتي گذراندن در اين منطقه امكان ورود به خاك آمريكا را پيدا مي‌كردند، منطقه‌اي به‌نام جزيره اليس. «اِدي: مرتب خواب مي‌بينم تو جزيره‌ي اِليس‌ام. با اين فرق مثِ موقع مهاجرت دوازده سالم نيس، به‌جاش سن الانمو دارم. اون روزاي قديم اگه مريض بودي تو آمريكا راهت نمي‌دادن. روي لباست با گچ علامت مي‌ذاشتن: چ يعني چشمش نقص داره، ر يعني ريه‌ش خرابه. بعدشم پس مي‌فرستادنت به همون كشوري كه ازش اومده بودي. تو خوابِ من روي لباسم مي‌نويسن: ق يعني قلبش خرابه، و حاضر نيستن منو راه بدن... اجازه نمي‌دن وارد بشم...» درواقع چنان‌كه در مقدمه نيز آمده است هرب گاردنر تصوير يهودي‌هايي را نشان مي‌دهد كه سعي داشتند با كار شرافتمندانه به روياي آمريكايي دست يابند، مرورِ سرنوشت اين‌ها حاصلي جز زيرسوال‌رفتنِ جامعه آمريكا و ايده روياي آمريكايي ندارد. گاردنر در «من راپاپورت نيستم» با روايتِ غم‌ناك و اصيلي از مهاجرت و واقعيات آن، ‌پرده از واقعيت جامعه آمريكا برمي‌دارد. نمايش از سال 1982 آغاز مي‌شود، در سنترال‌پاركِ شهر نيويورك. يك نيمكت كهنه در كنار باريكه‌راه جداافتاده‌اي در كنار درياچه سنترال‌پارك. گاردنر از همان ابتدا فضاسازيِ معناداري را آغاز مي‌كند و جز ديالوگ‌ها، شرحِ صحنه‌اي دقيق و با جزئيات مي‌نويسد تا ايده خود را پيش ببرد.
هرب گاردنر را بسيار با نيل سايمون قياس كرده‌اند و آنان را بديلِ تفكر يكديگر خوانده‌اند. از آن جمله جوليا ليستن‌گارتن در مقاله‌اي مي‌نويسد: «آن‌چه باعث تمايز كمدي‌هاي گاردنر از آثار مشابه واسراستاين و سايمون مي‌شود هجويه‌ تدريجي و غافلگيركننده‌اي‌ست كه در تمام بافت نوشته‌هاي او نهادهاي اجتماعي و سياسي را هدف قرار مي‌دهد. از اين لحاظ گاردنر وارثِ برادران ماركس است، برادراني كه در اوايلِ دوره كمدي يهودي آمريكايي هجو بي‌رحمانه‌اي از آن نهادهاي اجتماعي ارائه مي‌دادند كه آمريكايي‌ها را عميقا سرخورده و مايوس كرده بودند، و به‌اين‌ترتيب به تماشاگران امكان مي‌دادند خشم‌شان را بر سر نهادهايي خالي كنند كه آن‌ها را با بي‌رحمي به حال خود رها كرده بودند يا به آنها محل نگذاشته يا بر سر آنها منت گذاشته و خوارشان مي‌شمردند.» نمايشِ «من راپاپورت نيستم» بار نخست در دسامبر سال 1984 روي صحنه رفت.
من راپاپورت نيستم / هرب گاردنر / ترجمه اميد روشن‌ضمير / نشر نيلا

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.