راوی قصههای ما
زهرا عمرانی
به آدمها نزدیکشدن، همیشه برایم سخت بوده، آن هم آدمهایی که دوستشان داری؛ آنان که هر یک معمار بخشی از ذهن تو در کودکی و نوجوانی بودهاند. میترسم با شناخت بیشتر آنها این بنا فرو بریزد و احترام و سپاس هم در پی آن. از این بابت بیشتر مواقع از نزدیکشدن اجتناب کرده و «دوری و دوستی» را سرلوحه بسیاری از روابطم قرار دادهام. روزی که پس از گفتوگوی تلفنی قرار همراهی در پروژهای را با رخشان بنیاعتماد گذاشتم، بلافاصله بعد از حس غرور و شعف، ترسی سراپایم را فراگرفت. او که با «بانوی اردیبهشت»ش شکلی از زن را در ذهن من تصویر کرده که تا امروز رهایم نکرده، نکند خود آن تصویر را درهم شکند. شاید باید قید این همکاری را بزنم و بگذارم تصورها بینقص بمانند. حالا که 10 سال از آن روزها گذشته، زندگیام عجین شده با آموختههایی از رخشان بنیاعتماد. روز تولد بهانهای است تا قدردان آنچه باشم که او به این جهان نهچندان زیبا بخشیده است. شصتوچند بهار قبل در چنین روزی به دنیا آمد و در زندگی با فرازونشیبهای بسیاری مواجه شد، آنقدر که به قول خودش «جوهر مقاومت و مبارزه برای بهترکردن شرایط در جانش ریشه دواند». بارزترین ویژگی او جدیگرفتن ارزشهایی است که به آنها باور دارد. بیشک «کارکردن» از مهمترین آنان است. او که از 12سالگی کار را با تدریس به همسالانش شروع کرده بود، در 18سالگی و با حضور در تلویزیون بهطور رسمی شاغل شد. دغدغههای اجتماعی او را به سمت نوشتن کشانده بود، اما با کار در تلویزیون تصویر را گویاتر یافت و به این مقوله چنان علاقهمند شد که پس از چندی نهتنها سینما «شغل» او شد، بلکه سهم مهمی از زندگیاش را شکل داد، طوری که در همین رشته به تحصیل پرداخت. از روزی که از رشته کارگردانی فارغالتحصیل شد تا روزی که بهعنوان یک کارگردان شناختهشده در جهان مطرح شد، دو دهه فاصله بود؛ دهههایی نهچندان سهل؛ از روزهایی که به دلیل اعتقادش به اهمیت حفظ تعادل میان کار، تحصیل ، بچهداری و رسیدن به امورات زندگی بهسختی تلاش میکرد و به قول خودش «حاضر نبود به نفع یکی از بخشهای زندگی در برابر بخشی دیگر کوتاه بیاید» تا سالهایی که بهاجبار خانهنشین شد و چون نفس «کارکردن» برایش اهمیت داشت، در حوزههایی دور از فضای حرفهاش، مانند آشپزی و خیاطی کار کرد. او که باور دارد این ماییم که به کارمان - هرچه که هست- معنا و هویت میبخشیم، آن روزها هم همه تلاشش این بود که کارش را «حرفهای و بینقص» انجام دهد و میگوید از کارکردن بیش از هر چیز لذت میبرد. شاید برای همین است که هیچگاه نمیبینی که بیکار باشد؛ همیشه کاری هست که تازه تمام کرده و کارهایی که مشغول انجامشان است و کارهایی که قرار است شروع کند. اعتقاد به «برابری» ارزش دیگری است که جوهره ذهنی او را شکل داده، خودش را یک استثنا یا استعداد خاص نمیداند و باور دارد «اگر شرایط رشد برای همه مهیا بود، زنان و دختران زیادی میتوانستند در جای او قرار گیرند». همانطور که به خود امتیاز بیشتری نمیدهد، هرگز هم حاضر نشده بهخاطر زنبودن، امتیاز کمتری برای خود قائل شود و بهعنوان یک هنرمند و فیلمساز امکانی را از دست بدهد. فیلمسازی را حق خود میداند و در شروع کارش آنقدر فیلمنامههای پیدرپی نوشته تا بالاخره یکی پذیرفته شود. هنوز هم بهراحتی کوتاه نمیآید. این یعنی «سرسختی»؛ ویژگیای پرهزینه که در همه لحظات زندگی رخشان بنیاعتماد رخ مینمایاند. سرسختی او در عین ملایمت مثالزدنی است. نهتنها حاضر نیست بر سر ارزشهایش معامله کند، بلکه سرسختانه به آنها چسبیده، انگار هرچه دنیا بیشتر پر شود از جنگ و کینه و نابرابری، او مطمئنتر میشود که جادوی سینما و مفاهیم برابریخواهانه و دنیای عاشقانه کاراکترهایش، میتوانند نجاتبخش باشند و واقعا شاید هم چنین باشد، مگر تا الان به عشق و امید و سرسختی آدمهای فیلمهای او دل ندادهایم؟ همین سبب شده تا اهمیت «کار فرهنگی» بشود از دیگر ارزشهای مهم زندگی او. باور دارد «تفکری را که در رگ و پی فرهنگ وجود دارد نمیتوان با تحمیل و زور تغییر داد و تنها با تلاش فرهنگی است که میتوان در عمق باورها تأثیر گذاشت». در تمام دوران پروژه کارستان، از اهمیت به تصویر کشیدهشدن «زیبایی جوهر کارکردن» سخن میگفت. در عین واقعگرایی باور داشت، هرچند این آثار یکشبه بذر علاقه به کارکردن را در دل همه جوانهای این مملکت نخواهد کاشت، اما جایی در ناخودآگاه آنها خانه خواهد کرد و تلنگری کوچک وقتی در زمان و تعداد تکثیر شود، خود میتواند مسیری شود به سوی کار و تلاش برای ساختن جهانی بهتر. این «واقعگرایی» او که در فیلمهایش نیز نمایان است، ارتباطی مستقیم با نگاه و شخصیت فردیاش دارد. وقتی با او کار میکنی یقین مییابی رخشان بنیاعتماد، خود سرچشمه جوشانی است از روحی که در شخصیت زنان آثارش دمیده است. او روایتگر قصههای زنان این سرزمین است و سکوت زنانی را که صدایشان به ما نمیرسد فریاد میکند؛ فریادی که تجربه زیستهشده او در همه این سالهاست. تولدش بر ما مبارک است.
به آدمها نزدیکشدن، همیشه برایم سخت بوده، آن هم آدمهایی که دوستشان داری؛ آنان که هر یک معمار بخشی از ذهن تو در کودکی و نوجوانی بودهاند. میترسم با شناخت بیشتر آنها این بنا فرو بریزد و احترام و سپاس هم در پی آن. از این بابت بیشتر مواقع از نزدیکشدن اجتناب کرده و «دوری و دوستی» را سرلوحه بسیاری از روابطم قرار دادهام. روزی که پس از گفتوگوی تلفنی قرار همراهی در پروژهای را با رخشان بنیاعتماد گذاشتم، بلافاصله بعد از حس غرور و شعف، ترسی سراپایم را فراگرفت. او که با «بانوی اردیبهشت»ش شکلی از زن را در ذهن من تصویر کرده که تا امروز رهایم نکرده، نکند خود آن تصویر را درهم شکند. شاید باید قید این همکاری را بزنم و بگذارم تصورها بینقص بمانند. حالا که 10 سال از آن روزها گذشته، زندگیام عجین شده با آموختههایی از رخشان بنیاعتماد. روز تولد بهانهای است تا قدردان آنچه باشم که او به این جهان نهچندان زیبا بخشیده است. شصتوچند بهار قبل در چنین روزی به دنیا آمد و در زندگی با فرازونشیبهای بسیاری مواجه شد، آنقدر که به قول خودش «جوهر مقاومت و مبارزه برای بهترکردن شرایط در جانش ریشه دواند». بارزترین ویژگی او جدیگرفتن ارزشهایی است که به آنها باور دارد. بیشک «کارکردن» از مهمترین آنان است. او که از 12سالگی کار را با تدریس به همسالانش شروع کرده بود، در 18سالگی و با حضور در تلویزیون بهطور رسمی شاغل شد. دغدغههای اجتماعی او را به سمت نوشتن کشانده بود، اما با کار در تلویزیون تصویر را گویاتر یافت و به این مقوله چنان علاقهمند شد که پس از چندی نهتنها سینما «شغل» او شد، بلکه سهم مهمی از زندگیاش را شکل داد، طوری که در همین رشته به تحصیل پرداخت. از روزی که از رشته کارگردانی فارغالتحصیل شد تا روزی که بهعنوان یک کارگردان شناختهشده در جهان مطرح شد، دو دهه فاصله بود؛ دهههایی نهچندان سهل؛ از روزهایی که به دلیل اعتقادش به اهمیت حفظ تعادل میان کار، تحصیل ، بچهداری و رسیدن به امورات زندگی بهسختی تلاش میکرد و به قول خودش «حاضر نبود به نفع یکی از بخشهای زندگی در برابر بخشی دیگر کوتاه بیاید» تا سالهایی که بهاجبار خانهنشین شد و چون نفس «کارکردن» برایش اهمیت داشت، در حوزههایی دور از فضای حرفهاش، مانند آشپزی و خیاطی کار کرد. او که باور دارد این ماییم که به کارمان - هرچه که هست- معنا و هویت میبخشیم، آن روزها هم همه تلاشش این بود که کارش را «حرفهای و بینقص» انجام دهد و میگوید از کارکردن بیش از هر چیز لذت میبرد. شاید برای همین است که هیچگاه نمیبینی که بیکار باشد؛ همیشه کاری هست که تازه تمام کرده و کارهایی که مشغول انجامشان است و کارهایی که قرار است شروع کند. اعتقاد به «برابری» ارزش دیگری است که جوهره ذهنی او را شکل داده، خودش را یک استثنا یا استعداد خاص نمیداند و باور دارد «اگر شرایط رشد برای همه مهیا بود، زنان و دختران زیادی میتوانستند در جای او قرار گیرند». همانطور که به خود امتیاز بیشتری نمیدهد، هرگز هم حاضر نشده بهخاطر زنبودن، امتیاز کمتری برای خود قائل شود و بهعنوان یک هنرمند و فیلمساز امکانی را از دست بدهد. فیلمسازی را حق خود میداند و در شروع کارش آنقدر فیلمنامههای پیدرپی نوشته تا بالاخره یکی پذیرفته شود. هنوز هم بهراحتی کوتاه نمیآید. این یعنی «سرسختی»؛ ویژگیای پرهزینه که در همه لحظات زندگی رخشان بنیاعتماد رخ مینمایاند. سرسختی او در عین ملایمت مثالزدنی است. نهتنها حاضر نیست بر سر ارزشهایش معامله کند، بلکه سرسختانه به آنها چسبیده، انگار هرچه دنیا بیشتر پر شود از جنگ و کینه و نابرابری، او مطمئنتر میشود که جادوی سینما و مفاهیم برابریخواهانه و دنیای عاشقانه کاراکترهایش، میتوانند نجاتبخش باشند و واقعا شاید هم چنین باشد، مگر تا الان به عشق و امید و سرسختی آدمهای فیلمهای او دل ندادهایم؟ همین سبب شده تا اهمیت «کار فرهنگی» بشود از دیگر ارزشهای مهم زندگی او. باور دارد «تفکری را که در رگ و پی فرهنگ وجود دارد نمیتوان با تحمیل و زور تغییر داد و تنها با تلاش فرهنگی است که میتوان در عمق باورها تأثیر گذاشت». در تمام دوران پروژه کارستان، از اهمیت به تصویر کشیدهشدن «زیبایی جوهر کارکردن» سخن میگفت. در عین واقعگرایی باور داشت، هرچند این آثار یکشبه بذر علاقه به کارکردن را در دل همه جوانهای این مملکت نخواهد کاشت، اما جایی در ناخودآگاه آنها خانه خواهد کرد و تلنگری کوچک وقتی در زمان و تعداد تکثیر شود، خود میتواند مسیری شود به سوی کار و تلاش برای ساختن جهانی بهتر. این «واقعگرایی» او که در فیلمهایش نیز نمایان است، ارتباطی مستقیم با نگاه و شخصیت فردیاش دارد. وقتی با او کار میکنی یقین مییابی رخشان بنیاعتماد، خود سرچشمه جوشانی است از روحی که در شخصیت زنان آثارش دمیده است. او روایتگر قصههای زنان این سرزمین است و سکوت زنانی را که صدایشان به ما نمیرسد فریاد میکند؛ فریادی که تجربه زیستهشده او در همه این سالهاست. تولدش بر ما مبارک است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.