25 ژانویه...
انقلابی که آرامآرام آغاز میشود
ترجمه : مریم حیدری
سعد القرش، نویسنده و روزنامهنگار مصری، داستاننویس، رماننویس و سفرنامهنویس است. در سال 2012 کتابی از سعد القرش منتشر شد با عنوان «اینک انقلاب» که در آن، یادداشتهای روزانه خود را طی روزهای مشرف به انقلاب مصر، نوشته است. وجه امتیاز این کتاب این است که سعد القرش در آن، با نگاه باریکبین یک روزنامهنگار و دید روایی یک رماننویس، حوادث را دیده و ثبت کرده است؛ حوادثی که در آن دوره، در میدان تحریر، نهادها و روزنامههای مصر گذشته و به سقوط «حسنی مبارک» منجر شدهاند. این روزشمار، از 25 ژانویه آغاز میشود. در این ستون، هر روز خلاصه یکی از این یادداشتها منتشر میشود.
وقتی مساله به مخالفت با حزب حاکم و رییس آن، مبارک، مربوط میشود، اختلاف حزب تجمع (چپ) و اخوان (مسلمین)، به رحمت تبدیل میشود و دو طرف (تجمع و اخوان) با هم اتفاقنظر پیدا میکنند. رفعت السعید، رییس حزب تجمع، اعتقاد دارد که باید از وزارت خارجه برای راهپیمایی و اعتراض خیابانی مجوز بگیرند، درحالیکه میداند هیچ مجوزی برای اعتراض داده نمیشود. رابطه اخوان با نظام مبارک هم مبهم و مشتبه است. طبق ماده 76 قانون اساسی مصر، انتخاب رییسجمهوری باید به صورت مستقیم و از میان چند کاندیدای دیگر باشد. رهبر اخوان، محمدمهدی عاکف، به روزنامه «الشرق الاَوسط» تصریح کرده بود: «به شعارهایی که «کفایه»، ضد رییسجمهوری، مبارک و پسرش سرمیدهد، اعتراض دارم... ما اهل انقلاب نیستیم و انقلاب در قاموس ما نمیگنجد.» (12/5/2005). آن موقع مردم، سرگرم این ماده شدند و مبارک، خود را برای دوره جدید، نامزد کرد و روی جلد مجله دولتی «آخر ساعه» عکسی از عاکف گذاشتند و کنارش نوشتند: «نامزدی رییسجمهوری مبارک را تایید میکنیم. آرزوی همنشینی با او را دارم.» (29/7/2005)
روز 11/1/2011، یعنی دو هفته قبل از آغاز انقلاب هم، اخوان اعلام کردند که به احترام این «مناسبت ملی که باید همه با هم آن را جشن بگیریم»، در راهپیمایی 25 ژانویه شرکت نمیکنند. برای اولین بار است که اخوان و حزبهای تجمع، ناصری و الوفد، بر عدم تظاهرات، اتفاق نظر دارند، با این توجیه که 25 ژانویه، روز ارتش است و برخی حزبها، شرکتنکردن در راهپیمایی را با این توجیه که مکان و تاریخ راهپیمایی، مشخص نشده، توجیه کردند. روز سهشنبه، 25 ژانویه، انقلابیان، روزنامه «الاَهرام» را نخواندند. وقتی روزنامه، مهمترین بخش صفحه اولش را به وزیر کشور، حبیب العادلی، اختصاص داد، آنان، روزنامه را فاقد صلاحیت ملی و حرفهای تلقی کردند. در واقع، این مرد بود که کلید انقلاب را در دست گرفت و آن را به فعالان «فیسبوک» داد. آنها هم میلیونها نسخه از این کلید ساختند و به دست مردم دادند و همه با هم وارد قصر جمهوری شدند و رییسجمهوری را خلع کردند. از همان روز اول، «الاهرام» از نظر حرفهای شکست خورد. روزنامه، بخش زیادی را به مصاحبه با حبیب العادلی «وزیر شکنجه»، اختصاص داد که سردبیر و یکی از اعضای هیات تحریریه با او انجام داده بودند. این عضو بدنام، در شبکههای ماهوارهای از زبان دستگاه حفظامنیت دولت سخن میگفت، تا آنجا که روزنامه نگاران، به او لقب نماینده پلیس در الاهرام داده بودند. شب را تا صبح روز سهشنبه، 25 ژانویه، در «الاهرامالمسایی»، بیدار ماندم. فکر کردم که انقلاب، صبح، شروع نمیشود. تجربه تونس میگفت که حکیمانهتر آن است که انقلاب، بعدازظهر، آغاز شود؛ پلیسها، صبح زود بیدار میشوند و چند ساعت بعد، خسته میشوند و انقلابیان میتوانند سرزنده و با نشاط، کار را شروع کنند و از بعدازظهر تا سپیده صبح روز بعد، ادامه دهند. بعدازظهر، به طرف ایستگاه امداد رفتم که اتحادیه روزنامهنگاران و وکیلان و باشگاه قاضیان (مثلث وحشت)، آنجا بود. سربازان، خیابان «رامسس» را به روی کسانی که میخواستند به طرف میدان تحریر بروند، بسته بودند. خیابان 26جولای را از خیابان رامسس جدا کرده و با هر که جلو میآمد، با تودهای از چماق و وسایل دیگر، رودررو میشدند. از دمِ صبح، میدان تحریر، هدف هزاران تظاهرکننده بود. حالا دیگر هر شهری برای خودش، میدان تحریر مخصوصش را ساخته است؛ بهخصوص سوئز، اسماعیلیه، اسکندریه، محله کبری، عریش و منصوره.
پلیس، قدرت کنترل تظاهرکنندگان حرفهای را از دست داده بود. یعنی تظاهرکنندهگانی که میتوانستند یکدفعه، تجمع کنند و بعد در خیابانهای فرعی، پخش شوند تا در جاهای دیگر، با هم دیدار و تلاقی پیدا کنند؛ جمع شدن و پخش شدن و بعد تلاقی، به شکلی که سربازانی را که نمیتوانستند تفکر و تدبیر کنند، گیج میکرد.
روز بعد یعنی 26 ژانویه هم، تیترهای صفحه اول روزنامه «الجمهوریه» نوشتند:
«50 تظاهرکننده در منصوره، صد نفر در دمیاط و 200نفر در اسکندریه. . پورتسعید، منوفیه و فیوم، آراماند»
امروز، 25 ژانویه، 30 سینماگر، نتایج مسابقهای را که از سوی وزارت فرهنگ برای حمایت از فیلم، اعلام شده بود، تکذیب کرده و بیانیهای درباره این کمدی و اقدامات باطلی که توسط هیات داوران انجام گرفته بود، صادر کردند. هیات داوران، 76 سناریو را رد کرده بودند و سینماگران، این موضوع را اهانت به سینما دانستند و خواستار تجدید داوری توسط یک هیات علنی دیگر با اعضای قابل اعتماد شدند.
سعد القرش، نویسنده و روزنامهنگار مصری، داستاننویس، رماننویس و سفرنامهنویس است. در سال 2012 کتابی از سعد القرش منتشر شد با عنوان «اینک انقلاب» که در آن، یادداشتهای روزانه خود را طی روزهای مشرف به انقلاب مصر، نوشته است. وجه امتیاز این کتاب این است که سعد القرش در آن، با نگاه باریکبین یک روزنامهنگار و دید روایی یک رماننویس، حوادث را دیده و ثبت کرده است؛ حوادثی که در آن دوره، در میدان تحریر، نهادها و روزنامههای مصر گذشته و به سقوط «حسنی مبارک» منجر شدهاند. این روزشمار، از 25 ژانویه آغاز میشود. در این ستون، هر روز خلاصه یکی از این یادداشتها منتشر میشود.
وقتی مساله به مخالفت با حزب حاکم و رییس آن، مبارک، مربوط میشود، اختلاف حزب تجمع (چپ) و اخوان (مسلمین)، به رحمت تبدیل میشود و دو طرف (تجمع و اخوان) با هم اتفاقنظر پیدا میکنند. رفعت السعید، رییس حزب تجمع، اعتقاد دارد که باید از وزارت خارجه برای راهپیمایی و اعتراض خیابانی مجوز بگیرند، درحالیکه میداند هیچ مجوزی برای اعتراض داده نمیشود. رابطه اخوان با نظام مبارک هم مبهم و مشتبه است. طبق ماده 76 قانون اساسی مصر، انتخاب رییسجمهوری باید به صورت مستقیم و از میان چند کاندیدای دیگر باشد. رهبر اخوان، محمدمهدی عاکف، به روزنامه «الشرق الاَوسط» تصریح کرده بود: «به شعارهایی که «کفایه»، ضد رییسجمهوری، مبارک و پسرش سرمیدهد، اعتراض دارم... ما اهل انقلاب نیستیم و انقلاب در قاموس ما نمیگنجد.» (12/5/2005). آن موقع مردم، سرگرم این ماده شدند و مبارک، خود را برای دوره جدید، نامزد کرد و روی جلد مجله دولتی «آخر ساعه» عکسی از عاکف گذاشتند و کنارش نوشتند: «نامزدی رییسجمهوری مبارک را تایید میکنیم. آرزوی همنشینی با او را دارم.» (29/7/2005)
روز 11/1/2011، یعنی دو هفته قبل از آغاز انقلاب هم، اخوان اعلام کردند که به احترام این «مناسبت ملی که باید همه با هم آن را جشن بگیریم»، در راهپیمایی 25 ژانویه شرکت نمیکنند. برای اولین بار است که اخوان و حزبهای تجمع، ناصری و الوفد، بر عدم تظاهرات، اتفاق نظر دارند، با این توجیه که 25 ژانویه، روز ارتش است و برخی حزبها، شرکتنکردن در راهپیمایی را با این توجیه که مکان و تاریخ راهپیمایی، مشخص نشده، توجیه کردند. روز سهشنبه، 25 ژانویه، انقلابیان، روزنامه «الاَهرام» را نخواندند. وقتی روزنامه، مهمترین بخش صفحه اولش را به وزیر کشور، حبیب العادلی، اختصاص داد، آنان، روزنامه را فاقد صلاحیت ملی و حرفهای تلقی کردند. در واقع، این مرد بود که کلید انقلاب را در دست گرفت و آن را به فعالان «فیسبوک» داد. آنها هم میلیونها نسخه از این کلید ساختند و به دست مردم دادند و همه با هم وارد قصر جمهوری شدند و رییسجمهوری را خلع کردند. از همان روز اول، «الاهرام» از نظر حرفهای شکست خورد. روزنامه، بخش زیادی را به مصاحبه با حبیب العادلی «وزیر شکنجه»، اختصاص داد که سردبیر و یکی از اعضای هیات تحریریه با او انجام داده بودند. این عضو بدنام، در شبکههای ماهوارهای از زبان دستگاه حفظامنیت دولت سخن میگفت، تا آنجا که روزنامه نگاران، به او لقب نماینده پلیس در الاهرام داده بودند. شب را تا صبح روز سهشنبه، 25 ژانویه، در «الاهرامالمسایی»، بیدار ماندم. فکر کردم که انقلاب، صبح، شروع نمیشود. تجربه تونس میگفت که حکیمانهتر آن است که انقلاب، بعدازظهر، آغاز شود؛ پلیسها، صبح زود بیدار میشوند و چند ساعت بعد، خسته میشوند و انقلابیان میتوانند سرزنده و با نشاط، کار را شروع کنند و از بعدازظهر تا سپیده صبح روز بعد، ادامه دهند. بعدازظهر، به طرف ایستگاه امداد رفتم که اتحادیه روزنامهنگاران و وکیلان و باشگاه قاضیان (مثلث وحشت)، آنجا بود. سربازان، خیابان «رامسس» را به روی کسانی که میخواستند به طرف میدان تحریر بروند، بسته بودند. خیابان 26جولای را از خیابان رامسس جدا کرده و با هر که جلو میآمد، با تودهای از چماق و وسایل دیگر، رودررو میشدند. از دمِ صبح، میدان تحریر، هدف هزاران تظاهرکننده بود. حالا دیگر هر شهری برای خودش، میدان تحریر مخصوصش را ساخته است؛ بهخصوص سوئز، اسماعیلیه، اسکندریه، محله کبری، عریش و منصوره.
پلیس، قدرت کنترل تظاهرکنندگان حرفهای را از دست داده بود. یعنی تظاهرکنندهگانی که میتوانستند یکدفعه، تجمع کنند و بعد در خیابانهای فرعی، پخش شوند تا در جاهای دیگر، با هم دیدار و تلاقی پیدا کنند؛ جمع شدن و پخش شدن و بعد تلاقی، به شکلی که سربازانی را که نمیتوانستند تفکر و تدبیر کنند، گیج میکرد.
روز بعد یعنی 26 ژانویه هم، تیترهای صفحه اول روزنامه «الجمهوریه» نوشتند:
«50 تظاهرکننده در منصوره، صد نفر در دمیاط و 200نفر در اسکندریه. . پورتسعید، منوفیه و فیوم، آراماند»
امروز، 25 ژانویه، 30 سینماگر، نتایج مسابقهای را که از سوی وزارت فرهنگ برای حمایت از فیلم، اعلام شده بود، تکذیب کرده و بیانیهای درباره این کمدی و اقدامات باطلی که توسط هیات داوران انجام گرفته بود، صادر کردند. هیات داوران، 76 سناریو را رد کرده بودند و سینماگران، این موضوع را اهانت به سینما دانستند و خواستار تجدید داوری توسط یک هیات علنی دیگر با اعضای قابل اعتماد شدند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.