|

پیام رای به زنگنه

مهدی افشارنیک . روزنامه نگار

«خودتان خوب می‌دانید که من را به هتل پنج‌ستاره نمی‌فرستید. به خط مقدم مبارزه با تحریم می‌فرستید.» این جمله را بیژن زنگنه قبل از رای‌اعتماد گرفتن به مجلسیان گفت اما با توجه به اینکه توانست رای لازم را کسب کند این جمله را می‌توان نمادی دانست که به‌گونه‌ای فشرده نشان می‌دهد در این هشت‌سال جدایی او از نفت در این صنعت چه رخ داده است.
روزی که او نفت را به دولت بعدی سپرد تولید نفت ایران بالای چهارمیلیون‌بشکه بود و زانو‌های خود را برای جهش به پنج‌میلیون‌بشکه خم کرده بود، چرا که وظیفه دولت بود تا پایان برنامه چهارم تولید نفت کشور را به این میزان برساند که نرسید. نرسیدن، یک بحث، کاهش تولید و افت تولید به زیر سه‌میلیون‌بشکه بحثی مهم‌تر و دردآورتر. در حالی‌که دولت احمدی‌نژاد با احتساب فروش نفت و میعانات گازی و صادرات غیرنفتی و فروش شرکت‌های دولتی بالغ بر هزار‌میلیارددلار درآمد داشته است که با یک‌دهم این مقدار، شکوفایی شگفت‌انگیزی در صنعت نفت در همه بخش‌ها رخ می‌داد، که رخ نداد، اما گفته‌ها و وعده‌ها و صداهایی پرطنین وجود داشت که در نفت 250میلیارددلار کار و پروژه فعال است و انقلاب نفتی در این دولت رخ داده است و 35ماهه فازهای پارس‌جنوبی را به اتمام می‌رسانیم و ... که هیچ‌کدام از این گفته‌ها صورت تحقق به خود نگرفت و وضعیت صنعت نفت از روز تحویل به دولت احمدی‌نژاد رنجور و در محاق فرو رفت. روز رای‌اعتماد به کابینه، ساعت سه عصر پنجشنبه، تنها ساعت رای‌اعتماد به زنگنه نبود، مناظره‌ای بود بین دو نگاه و تلقی به صنعت نفت. یک نگاه که احترام به کار و سرمایه را سرلوحه خود دارد و در مقابل، نگاهی که از همان سال 84 حاکم شد و فضای این صنعت را مافیایی و مملو از فساد و پشت‌هم‌اندازی و زیرمیزی و رشوه و زدوبند با خارجی‌ها، به تصویر می‌کشید. از نظر صاحبان این نگاه آنچه در صنعت نفت به‌خصوص دوره رونق آن (دوره زنگنه) رخ داده است، مملو از امتیاز دادن به رانت و ویژه‌خواران داخلی و کوتاه آمدن در مقابل شرکت‌های خارجی بوده است. میلیارد‌هادلار پول خارجی که در قالب قراردادهای «بای بک» به کشور وارد شد و تولید نفت کشور را از سه‌میلیون بشکه به روزی چهارمیلیون‌بشکه رساند، تماما از نظر صاحبان این تلقی، مردود بود. اضافه شدن 200میلیون‌مترمکعب گاز به تولید گاز کشور نیز چندان مهم نیست که در قرارداد استات‌اویل ردپای فلان آقازاده دیده شده است. ورود میلیارد‌هادلار سرمایه خارجی به کشور بدون رخداد ویژه‌ای نبود اما اتهام دریافت پنج‌میلیون‌دلار رشوه بهترین گزینه برای به‌زیرکشیدن رقیب و آن کسی است که نمی‌خواستند، وزیر باشد. تندروهای مجلس اینگونه روبه‌روی زنگنه صف‌آرایی کرده بودند. بی‌آنکه از عضو مهم خود که زمانی هم وزیر نفت بود بپرسند کاهش 330هزاربشکه‌ای نفت در زمان شما چه خسارتی به کشور زد؟ افزایش تولید نفت در زمان زنگنه هیچ گرفته می‌شود همانگونه که کاهش تولید نفت در زمان دوست خوبمان. هیچ سوال نمی‌شود که کاهش روزانه 330هزار بشکه نفت یعنی چه مقدار خسارت؟ کسی قلم به دست نمی‌گیرد تا حساب کند، ایران، با بشکه‌ای صددلار قیمت نفت روزانه 33میلیون‌دلار کاهش درآمد فقط از راه فروش نفت در زمان آقای میرکاظمی داشته است. که این یعنی سالی 12‌میلیارددلار. دوسال هم از آن زمان می‌گذرد یعنی 24‌میلیارددلار. کسی از دوستان آقای وزیر سابق این را محاسبه می‌کند؟ برای راحت‌تر شدن محاسبه 24‌میلیارددلار را با قیمت دلاری هزارتومان (خیلی پایین‌تر از بازار فعلی) اگر تبدیل کنیم با 24هزار‌میلیاردتومان مواجهیم. حال اگر ایجاد هر شغل مگاصنعتی (که چهارشغل غیرمستقیم نیز تولید می‌کند) را 200‌میلیون‌تومان در نظر بگیریم درواقع با 24هزار‌میلیاردتومان 120هزار شغل مگاصنعتی در کشور ایجاد می‌شد که تمام این فرصت از دست رفت. البته هزینه ایجاد شغل در رشته‌های مختلف، متفاوت است. مثلا در بخش خدمات بین 70 تا 80‌میلیون‌تومان هم توان ایجاد شغل را دارد که در این صورت آن 24هزار‌میلیاردتومان توان ایجاد سه‌برابر شغل بیشتر داشت که این فرصت از دست رفت و امروز معضل بیکاری گریبانگیر کشور است. همين دوستان پرسروصدا هيچ‌وقت از دولت و دوستان قبلي خود نپرسيدند که در بخش گاز دولت بايد در طول برنامه چهارم 278ميليون‌مترمکعب به توليد کشور اضافه مي‌کرد. ميزان توليد سال 84، 345ميليون‌مترمکعب بود و بايد به 623ميليون‌مترمکعب مي‌رسيد. اما تنها 124/5ميليون‌مترمکعب گاز به توليد کشور افزوده شد. درواقع تنها 45درصد اهداف برنامه چهارم محقق شد. طبق برنامه پنجم هم بايد روزانه به توليد گاز کشور 250ميليون‌مترمکعب افزوده مي‌شد. اين يعني 10 فاز پارس‌جنوبي. در سال شروع برنامه پنجم سال 90 توليد گاز کشور از خود رشد نشان مي‌دهد. ميزان توليد در اين سال 617ميليون‌مترمکعب است که در پايان برنامه بايد به 861ميليون‌مترمکعب برسد. در سال90 و 91 يعني دوسال اول برنامه پنجم، توليد گاز کشور 631ميليون‌مترمکعب بوده است که طبق برنامه پنجم تنها 26درصد تحقق از خود نشان مي‌دهد. اين در حالي است که آن سوي ميدان پارس‌جنوبي قطر روزانه سه‌برابر ايران گاز برداشت مي‌کند. مدعيان مبارزه با فساد در نفت اين جنس دغدغه‌ها را ندارند. با مسببين اين ناکامي هم نه‌تنها کاري ندارند بلکه در تریبون مجلس از آنها نيز تشکر مي‌کنند. درواقع روشن مي‌شود که راي‌اعتماد به زنگنه به‌حاشيه‌بردن اين پرسروصداها هم در مجلس و هم در امورات کشور بود. البته صورت فرصت‌هایی که در این هشت‌سال از صنعت نفت رخت بربست به این رقم‌ها محدود نمی‌شود و فهرست بلندبالایی را شامل می‌شود. پیام رای‌اعتماد روز پنجشنبه مجلس روشن است دیگر تحمل این روش‌ها برای کشور مقدور نیست. صنعت نفت در این هشت‌سال با شعار افشای مافیای نفتی روزگارش را آغاز کرد و با همان گویش و لهجه مشابه از سوی همان تفکر هشت‌سال را به پایان برد. اما فرصت‌های کشور از دست رفت اما یک نکته مهم روشن شد و آن اینکه هر آنکه شعار بهتر و پرسروصداتر داد الزاما توانا‌تر نیست.
«خودتان خوب می‌دانید که من را به هتل پنج‌ستاره نمی‌فرستید. به خط مقدم مبارزه با تحریم می‌فرستید.» این جمله را بیژن زنگنه قبل از رای‌اعتماد گرفتن به مجلسیان گفت اما با توجه به اینکه توانست رای لازم را کسب کند این جمله را می‌توان نمادی دانست که به‌گونه‌ای فشرده نشان می‌دهد در این هشت‌سال جدایی او از نفت در این صنعت چه رخ داده است.
روزی که او نفت را به دولت بعدی سپرد تولید نفت ایران بالای چهارمیلیون‌بشکه بود و زانو‌های خود را برای جهش به پنج‌میلیون‌بشکه خم کرده بود، چرا که وظیفه دولت بود تا پایان برنامه چهارم تولید نفت کشور را به این میزان برساند که نرسید. نرسیدن، یک بحث، کاهش تولید و افت تولید به زیر سه‌میلیون‌بشکه بحثی مهم‌تر و دردآورتر. در حالی‌که دولت احمدی‌نژاد با احتساب فروش نفت و میعانات گازی و صادرات غیرنفتی و فروش شرکت‌های دولتی بالغ بر هزار‌میلیارددلار درآمد داشته است که با یک‌دهم این مقدار، شکوفایی شگفت‌انگیزی در صنعت نفت در همه بخش‌ها رخ می‌داد، که رخ نداد، اما گفته‌ها و وعده‌ها و صداهایی پرطنین وجود داشت که در نفت 250میلیارددلار کار و پروژه فعال است و انقلاب نفتی در این دولت رخ داده است و 35ماهه فازهای پارس‌جنوبی را به اتمام می‌رسانیم و ... که هیچ‌کدام از این گفته‌ها صورت تحقق به خود نگرفت و وضعیت صنعت نفت از روز تحویل به دولت احمدی‌نژاد رنجور و در محاق فرو رفت. روز رای‌اعتماد به کابینه، ساعت سه عصر پنجشنبه، تنها ساعت رای‌اعتماد به زنگنه نبود، مناظره‌ای بود بین دو نگاه و تلقی به صنعت نفت. یک نگاه که احترام به کار و سرمایه را سرلوحه خود دارد و در مقابل، نگاهی که از همان سال 84 حاکم شد و فضای این صنعت را مافیایی و مملو از فساد و پشت‌هم‌اندازی و زیرمیزی و رشوه و زدوبند با خارجی‌ها، به تصویر می‌کشید. از نظر صاحبان این نگاه آنچه در صنعت نفت به‌خصوص دوره رونق آن (دوره زنگنه) رخ داده است، مملو از امتیاز دادن به رانت و ویژه‌خواران داخلی و کوتاه آمدن در مقابل شرکت‌های خارجی بوده است. میلیارد‌هادلار پول خارجی که در قالب قراردادهای «بای بک» به کشور وارد شد و تولید نفت کشور را از سه‌میلیون بشکه به روزی چهارمیلیون‌بشکه رساند، تماما از نظر صاحبان این تلقی، مردود بود. اضافه شدن 200میلیون‌مترمکعب گاز به تولید گاز کشور نیز چندان مهم نیست که در قرارداد استات‌اویل ردپای فلان آقازاده دیده شده است. ورود میلیارد‌هادلار سرمایه خارجی به کشور بدون رخداد ویژه‌ای نبود اما اتهام دریافت پنج‌میلیون‌دلار رشوه بهترین گزینه برای به‌زیرکشیدن رقیب و آن کسی است که نمی‌خواستند، وزیر باشد. تندروهای مجلس اینگونه روبه‌روی زنگنه صف‌آرایی کرده بودند. بی‌آنکه از عضو مهم خود که زمانی هم وزیر نفت بود بپرسند کاهش 330هزاربشکه‌ای نفت در زمان شما چه خسارتی به کشور زد؟ افزایش تولید نفت در زمان زنگنه هیچ گرفته می‌شود همانگونه که کاهش تولید نفت در زمان دوست خوبمان. هیچ سوال نمی‌شود که کاهش روزانه 330هزار بشکه نفت یعنی چه مقدار خسارت؟ کسی قلم به دست نمی‌گیرد تا حساب کند، ایران، با بشکه‌ای صددلار قیمت نفت روزانه 33میلیون‌دلار کاهش درآمد فقط از راه فروش نفت در زمان آقای میرکاظمی داشته است. که این یعنی سالی 12‌میلیارددلار. دوسال هم از آن زمان می‌گذرد یعنی 24‌میلیارددلار. کسی از دوستان آقای وزیر سابق این را محاسبه می‌کند؟ برای راحت‌تر شدن محاسبه 24‌میلیارددلار را با قیمت دلاری هزارتومان (خیلی پایین‌تر از بازار فعلی) اگر تبدیل کنیم با 24هزار‌میلیاردتومان مواجهیم. حال اگر ایجاد هر شغل مگاصنعتی (که چهارشغل غیرمستقیم نیز تولید می‌کند) را 200‌میلیون‌تومان در نظر بگیریم درواقع با 24هزار‌میلیاردتومان 120هزار شغل مگاصنعتی در کشور ایجاد می‌شد که تمام این فرصت از دست رفت. البته هزینه ایجاد شغل در رشته‌های مختلف، متفاوت است. مثلا در بخش خدمات بین 70 تا 80‌میلیون‌تومان هم توان ایجاد شغل را دارد که در این صورت آن 24هزار‌میلیاردتومان توان ایجاد سه‌برابر شغل بیشتر داشت که این فرصت از دست رفت و امروز معضل بیکاری گریبانگیر کشور است. همين دوستان پرسروصدا هيچ‌وقت از دولت و دوستان قبلي خود نپرسيدند که در بخش گاز دولت بايد در طول برنامه چهارم 278ميليون‌مترمکعب به توليد کشور اضافه مي‌کرد. ميزان توليد سال 84، 345ميليون‌مترمکعب بود و بايد به 623ميليون‌مترمکعب مي‌رسيد. اما تنها 124/5ميليون‌مترمکعب گاز به توليد کشور افزوده شد. درواقع تنها 45درصد اهداف برنامه چهارم محقق شد. طبق برنامه پنجم هم بايد روزانه به توليد گاز کشور 250ميليون‌مترمکعب افزوده مي‌شد. اين يعني 10 فاز پارس‌جنوبي. در سال شروع برنامه پنجم سال 90 توليد گاز کشور از خود رشد نشان مي‌دهد. ميزان توليد در اين سال 617ميليون‌مترمکعب است که در پايان برنامه بايد به 861ميليون‌مترمکعب برسد. در سال90 و 91 يعني دوسال اول برنامه پنجم، توليد گاز کشور 631ميليون‌مترمکعب بوده است که طبق برنامه پنجم تنها 26درصد تحقق از خود نشان مي‌دهد. اين در حالي است که آن سوي ميدان پارس‌جنوبي قطر روزانه سه‌برابر ايران گاز برداشت مي‌کند. مدعيان مبارزه با فساد در نفت اين جنس دغدغه‌ها را ندارند. با مسببين اين ناکامي هم نه‌تنها کاري ندارند بلکه در تریبون مجلس از آنها نيز تشکر مي‌کنند. درواقع روشن مي‌شود که راي‌اعتماد به زنگنه به‌حاشيه‌بردن اين پرسروصداها هم در مجلس و هم در امورات کشور بود. البته صورت فرصت‌هایی که در این هشت‌سال از صنعت نفت رخت بربست به این رقم‌ها محدود نمی‌شود و فهرست بلندبالایی را شامل می‌شود. پیام رای‌اعتماد روز پنجشنبه مجلس روشن است دیگر تحمل این روش‌ها برای کشور مقدور نیست. صنعت نفت در این هشت‌سال با شعار افشای مافیای نفتی روزگارش را آغاز کرد و با همان گویش و لهجه مشابه از سوی همان تفکر هشت‌سال را به پایان برد. اما فرصت‌های کشور از دست رفت اما یک نکته مهم روشن شد و آن اینکه هر آنکه شعار بهتر و پرسروصداتر داد الزاما توانا‌تر نیست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.