گفتوگو با آزیتا صفارزاده، متخصص زنان و فوقتخصص نازایی و لاپاراسکوپی
آیا میتوان جنسیت فرزند را تعیین کرد؟
محمد ستاری
دختر یا پسر؟ شاید مساله این است! آیا حاضرید برای جنسیت دلخواهتان در سرنوشت دست برده و پول و زمان خود را در اختیار پزشکان بگذارید؟ در این صورت صحبتهای دکتر آزیتا صفارزاده، متخصص زنان و فوق تخصص نازایی و لاپاراسکوپی درمورد راههای تعیین جنسیت جنین و همچنین افسانههای موجود در این زمینه را از دست ندهید.
تعیین جنسیت جنین
جنسیت نوزاد توسط کروموزومهای جنسی تعیین میشود. دو نوع کروموزوم جنسی در بدن وجود دارد: کروموزوم X و کروموزوم Y. کروموزوم تعیینکننده جنسیت برای خانمها X و برای آقایان Y است. درواقع سلولجنسی زن (تخمک) دارای فرمول XX است و به فرزندش میتواند فقط یک کروموزوم X بدهد. اما سلولهایجنسی مرد (اسپرم) دارای دو نوع کروموزوم جنسی Y وX هستند. بنابراین بسته به اینکه کدام نوع اسپرم (حاوی X یا Y) با تخمکی که حاوی کروموزوم X است ترکیب شود، جنسیت جنین مشخص میشود. اگر اسپرم حاوی کروموزوم Y موفق به نفوذ در تخمک شود، جنین پسر خواهد بود و اگر اسپرم حاوی X به تخمک وارد شود، جنین دختر خواهد بود. به عبارت دیگر اگر دو کروموزوم X باشند جنسیت مونث و اگر یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y باشد جنسیت مذکر میشود. بنابراین در اولین زمانی که لقاح انجام میشود و کروموزومها با هم ترکیب میشوند جنسیت مشخص میشود و دیگر نمیتوان آن را تغییر داد.
احتمال دختر شدن بیشتر است یا پسر شدن
براساس قانون احتمالات، احتمال دختر یا پسر شدن جنین تقریبا یکسان و 50-50 است. با این حال گاهی اوقات ممکن است نسبت دخترها به پسرها یا نسبت پسرها به دخترها زیاد شود. در گذشته نسبت پسرها به دخترها 104 به 102 بود اما آمار جدید نشان میدهد در ازای هر 103 پسر، 105 دختر به دنیا میآید. در حقیقت اختلاف میان این دو ناچیز است و تقریبا همان 50-50 محسوب میشود.
تعیین جنسیت با اطمینان 100 درصد
امروزه با استفاده از روشهای علمی میتوان حتی به صورت صد درصد جنسیت کودک را از قبل تعیین کرد. یکی از این روشها استفاده از شیوه IVF است. در این روش همان کارهایی که برای زوجهای نابارور انجام داده میشود برای خانمهایی که ناباروری ندارند نیز انجام میشود. به این ترتیب که تعدادی تخمک از خانم گرفته میشود و بعد در آزمایشگاه، اسپرمها داخل تخمکها تزریق میشوند و جنین تشکیل میشود. پس از آن یک سلول از جنین تشکیل شده با روشی به نام (PGD Pregestational Diagnosis) یا همان«تعیین جنسیت قبل از تولد» مورد آزمایش قرار میگیرد تا مشخص شود جنین پسر است یا دختر. سپس با توجه به خواسته زوج مورد نظر تصمیمگیری میشود که جنین پسر داخل رحم مادر منتقل شود یا جنین دختر. در این روش میتوان با اطمینان صد درصد جنسیت جنین را تعیین کرد اما جواب دهی خود IVF، صد درصد نیست. IVF یک روش آزمایشگاهی کمک باروری است که جوابدهی آن در زوجهای نابارور ایرانی حدود 40درصد است و کسانی که ناباروری ندارند چیزی حدود 60 تا 70درصد از آن جواب مثبت میگیرند. از طرف دیگر این روش هزینهبر است و فقط تعیین جنسیت حدود سهمیلیون تومان هزینه میبرد و با داروهایش حدود هفت تا هشتمیلیون تومان تمام میشود، اما از همه روشها مطمئنتر است.
تعیین جنسیت با اطمینان 70 تا 80 درصد
برای تعیین جنسیت روشهای سادهتری نیز وجود دارند که درصد اطمینانشان صد درصد نیست اما تا حدود 80درصد جواب مثبت میدهند. یکی از این روشها تزریق اسپرم به داخل رحم است. در واقع اسپرمهایی که Y هستند حرکتشان سریعتر از اسپرمهای X است. با روشهای آزمایشگاهی میتوان تا حدودی این اسپرمها را از هم جدا کرد و برحسب علاقه زوج مورد نظر اسپرمهای X (دختر) یا Y (پسر) تزریق میشوند. همانطور که گفته شد جوابدهی این روش 70 تا 80 درصد است. البته باید در نظر داشته باشید که در هر دوره احتمال رخداد حاملگی حدود 30 تا 35 درصد است. یعنی احتمال جنسیت دلخواه 70 تا 80 درصد و احتمال حاملگی با این روش 30 تا 35 درصد است.
تعیین جنسیت کمهزینه براساس روز تخمکگذاری
از روشهای سادهتر برای تعیین جنسیت میتوان به انجام سونوگرافی برای تعیین روز تخمکگذاری اشاره کرد. درواقع پزشک بر اساس نتیجه سونوگرافی میتواند بگوید نزدیکی در چه روزهایی احتمال دختر شدن یا پسر شدن را بیشتر میکند. معمولا بعد از تخمکگذاری احتمال پسر شدن جنین بیشتر است و دو تا سه روز قبل از تخمکگذاری احتمال دختر شدن بیشتر است زیرا اسپرمهای Y سرعتشان بیشتر است و زودتر از بین میروند اما اسپرمهای X مقاومتشان بیشتر است و حرکتشان کندتر است و برای مدت طولانیتری باقی میمانند. بنابراین X اسپرم با X تخمک جنسیت دختر ایجاد میکند. برخی افراد معتقدند برای دختردار شدن خانم باید از دو ماه قبل سطح کلسیم و منیزیم خون خود را بالا ببرد و سطح سدیم و پتاسیم را پایین بیاورد و برای پسر شدن درست برعکس این موضوع عمل کند اما باید بدانید که این راهکارها از لحاظ علمی خیلی تایید شده نیستند.
دختر یا پسر بودن جنین را نمیتوان از روی علایم ظاهری خانم باردار تشخیص داد. برای مثال جوش زدن صورت دلیل بر دختر بودن جنین نمیشود! در حال حاضر روشهای سریعتری برای تشخیص جنسیت وجود دارد. برای مثال قبل از انجام سونوگرافی با آزمایش خون میتوان تا حدود 85 تا 90 درصد جنسیت جنین را از روی خون مادر تشخیص داد. البته این کار از هفته هشتم و نهم بارداری انجامپذیر است و هم اکنون چندین آزمایشگاه در تهران مانند آزمایشگاه پارسه این کار را انجام میدهند.
باباهای پیر و سیگاری دختردار میشوند؟
برخی افراد معتقدند هرچقدر سن پدر و مادر بالاتر برود احتمال دختر شدن بیشتر میشود. این موضوع تا حدودی میتواند حقیقت داشته باشد زیرا اسپرمهای Y کمی حساستر هستند و با بالارفتن سن پدر کیفیتشان پایین میآید و زودتر از بین میروند. البته این موضوع اثبات شده نیست و تاثیرگذاری آن ناچیز است. تاثیر سیگار روی جنسیت جنین نیز بسیار ناچیز است. سیگار در واقع بیشتر باعث کاهش قدرت باروری میشود زیرا حرکت اسپرمها را کاهش میدهد و تا حدود بسیار کمی با پایین آوردن کیفیت اسپرمها احتمال دختر شدن را بیشتر میکند. اما همانطور که گفته شد تاثیر آن ناچیز است. استرس و اضطراب نیز کیفیت اسپرمها را خراب میکند و بیشتر منجر به نازایی و کاهش باروری میشود تا اینکه بر جنسیت کودک تاثیرگذار باشد.
قرصهای ضدبارداری چه تاثیری بر جنسیت جنین میگذارند؟
قرصهای ضدبارداری تاثیری روی جنسیت بچه نمیگذارد و درست یک ماه بعد از قطع آنها احتمال بارداری مانند قبل زیاد خواهد شد. آقایان بهتر است از چندماه قبل یا در صورت امکان همیشه از پوشیدن شلوارهای تنگ و قرار گرفتن در محیطهای خیلی گرم خودداری کنند زیرا بیضههای آقایان بیرون بدنشان قرار گرفته است. این درحالی است که ساخت اسپرم باید در درجه حرارتی کمتر از 37 درجه انجام گیرد. بنابراین هرچقدر گرما در آن ناحیه بیشتر باشد قدرت باروری مرد نیز کمتر میشود. برای مثال اگر فرد از شلوار تنگ استفاده کند و یا محل کارش بیش از حد گرم باشد یا به طور مداوم لپتاپ روی پاهایش بگذارد باعث میشود درجه حرارت بیضهها بالا برود و اسپرماتوژنزیس کاهش پیدا کند. در نتیجه تعداد اسپرمها کم میشود و قدرت باروری فرد کمتر میشود. برخیها معتقدند آقایان باید از چندماه قبل روی بیضههایشان کیسه یخ بگذارند اما باید بدانید که این موضوع تاثیر خاصی روی جنسیت بچه یا قدرت باروری نمیگذارد و تنها کافیاست از بالا رفتن بیش از حد درجه حرارات در آن ناحیه جلوگیری کرد. گاهی اوقات نیز گفته میشود برای پسردار شدن آقایان باید از سهماه قبل دیگر غذاهای کنسروی و سوسیس و کالباس مصرف نکنند. اما این موضوع نیز تاثیری بر جنسیت بچه نمیگذارد. با این حال اگر مصرف این خوراکیها را کنار بگذارند مطمئنا به نفعشان خواهد بود! موضوع آخر اینکه جدولهای زمانبندی شده بر حسب روزها و ماههای سال برای نزدیکی و تعیین جنسیت پایه علمی ندارند و نمیتوان به آنها اعتماد کرد.
دختر یا پسر؟ شاید مساله این است! آیا حاضرید برای جنسیت دلخواهتان در سرنوشت دست برده و پول و زمان خود را در اختیار پزشکان بگذارید؟ در این صورت صحبتهای دکتر آزیتا صفارزاده، متخصص زنان و فوق تخصص نازایی و لاپاراسکوپی درمورد راههای تعیین جنسیت جنین و همچنین افسانههای موجود در این زمینه را از دست ندهید.
تعیین جنسیت جنین
جنسیت نوزاد توسط کروموزومهای جنسی تعیین میشود. دو نوع کروموزوم جنسی در بدن وجود دارد: کروموزوم X و کروموزوم Y. کروموزوم تعیینکننده جنسیت برای خانمها X و برای آقایان Y است. درواقع سلولجنسی زن (تخمک) دارای فرمول XX است و به فرزندش میتواند فقط یک کروموزوم X بدهد. اما سلولهایجنسی مرد (اسپرم) دارای دو نوع کروموزوم جنسی Y وX هستند. بنابراین بسته به اینکه کدام نوع اسپرم (حاوی X یا Y) با تخمکی که حاوی کروموزوم X است ترکیب شود، جنسیت جنین مشخص میشود. اگر اسپرم حاوی کروموزوم Y موفق به نفوذ در تخمک شود، جنین پسر خواهد بود و اگر اسپرم حاوی X به تخمک وارد شود، جنین دختر خواهد بود. به عبارت دیگر اگر دو کروموزوم X باشند جنسیت مونث و اگر یک کروموزوم X و یک کروموزوم Y باشد جنسیت مذکر میشود. بنابراین در اولین زمانی که لقاح انجام میشود و کروموزومها با هم ترکیب میشوند جنسیت مشخص میشود و دیگر نمیتوان آن را تغییر داد.
احتمال دختر شدن بیشتر است یا پسر شدن
براساس قانون احتمالات، احتمال دختر یا پسر شدن جنین تقریبا یکسان و 50-50 است. با این حال گاهی اوقات ممکن است نسبت دخترها به پسرها یا نسبت پسرها به دخترها زیاد شود. در گذشته نسبت پسرها به دخترها 104 به 102 بود اما آمار جدید نشان میدهد در ازای هر 103 پسر، 105 دختر به دنیا میآید. در حقیقت اختلاف میان این دو ناچیز است و تقریبا همان 50-50 محسوب میشود.
تعیین جنسیت با اطمینان 100 درصد
امروزه با استفاده از روشهای علمی میتوان حتی به صورت صد درصد جنسیت کودک را از قبل تعیین کرد. یکی از این روشها استفاده از شیوه IVF است. در این روش همان کارهایی که برای زوجهای نابارور انجام داده میشود برای خانمهایی که ناباروری ندارند نیز انجام میشود. به این ترتیب که تعدادی تخمک از خانم گرفته میشود و بعد در آزمایشگاه، اسپرمها داخل تخمکها تزریق میشوند و جنین تشکیل میشود. پس از آن یک سلول از جنین تشکیل شده با روشی به نام (PGD Pregestational Diagnosis) یا همان«تعیین جنسیت قبل از تولد» مورد آزمایش قرار میگیرد تا مشخص شود جنین پسر است یا دختر. سپس با توجه به خواسته زوج مورد نظر تصمیمگیری میشود که جنین پسر داخل رحم مادر منتقل شود یا جنین دختر. در این روش میتوان با اطمینان صد درصد جنسیت جنین را تعیین کرد اما جواب دهی خود IVF، صد درصد نیست. IVF یک روش آزمایشگاهی کمک باروری است که جوابدهی آن در زوجهای نابارور ایرانی حدود 40درصد است و کسانی که ناباروری ندارند چیزی حدود 60 تا 70درصد از آن جواب مثبت میگیرند. از طرف دیگر این روش هزینهبر است و فقط تعیین جنسیت حدود سهمیلیون تومان هزینه میبرد و با داروهایش حدود هفت تا هشتمیلیون تومان تمام میشود، اما از همه روشها مطمئنتر است.
تعیین جنسیت با اطمینان 70 تا 80 درصد
برای تعیین جنسیت روشهای سادهتری نیز وجود دارند که درصد اطمینانشان صد درصد نیست اما تا حدود 80درصد جواب مثبت میدهند. یکی از این روشها تزریق اسپرم به داخل رحم است. در واقع اسپرمهایی که Y هستند حرکتشان سریعتر از اسپرمهای X است. با روشهای آزمایشگاهی میتوان تا حدودی این اسپرمها را از هم جدا کرد و برحسب علاقه زوج مورد نظر اسپرمهای X (دختر) یا Y (پسر) تزریق میشوند. همانطور که گفته شد جوابدهی این روش 70 تا 80 درصد است. البته باید در نظر داشته باشید که در هر دوره احتمال رخداد حاملگی حدود 30 تا 35 درصد است. یعنی احتمال جنسیت دلخواه 70 تا 80 درصد و احتمال حاملگی با این روش 30 تا 35 درصد است.
تعیین جنسیت کمهزینه براساس روز تخمکگذاری
از روشهای سادهتر برای تعیین جنسیت میتوان به انجام سونوگرافی برای تعیین روز تخمکگذاری اشاره کرد. درواقع پزشک بر اساس نتیجه سونوگرافی میتواند بگوید نزدیکی در چه روزهایی احتمال دختر شدن یا پسر شدن را بیشتر میکند. معمولا بعد از تخمکگذاری احتمال پسر شدن جنین بیشتر است و دو تا سه روز قبل از تخمکگذاری احتمال دختر شدن بیشتر است زیرا اسپرمهای Y سرعتشان بیشتر است و زودتر از بین میروند اما اسپرمهای X مقاومتشان بیشتر است و حرکتشان کندتر است و برای مدت طولانیتری باقی میمانند. بنابراین X اسپرم با X تخمک جنسیت دختر ایجاد میکند. برخی افراد معتقدند برای دختردار شدن خانم باید از دو ماه قبل سطح کلسیم و منیزیم خون خود را بالا ببرد و سطح سدیم و پتاسیم را پایین بیاورد و برای پسر شدن درست برعکس این موضوع عمل کند اما باید بدانید که این راهکارها از لحاظ علمی خیلی تایید شده نیستند.
دختر یا پسر بودن جنین را نمیتوان از روی علایم ظاهری خانم باردار تشخیص داد. برای مثال جوش زدن صورت دلیل بر دختر بودن جنین نمیشود! در حال حاضر روشهای سریعتری برای تشخیص جنسیت وجود دارد. برای مثال قبل از انجام سونوگرافی با آزمایش خون میتوان تا حدود 85 تا 90 درصد جنسیت جنین را از روی خون مادر تشخیص داد. البته این کار از هفته هشتم و نهم بارداری انجامپذیر است و هم اکنون چندین آزمایشگاه در تهران مانند آزمایشگاه پارسه این کار را انجام میدهند.
باباهای پیر و سیگاری دختردار میشوند؟
برخی افراد معتقدند هرچقدر سن پدر و مادر بالاتر برود احتمال دختر شدن بیشتر میشود. این موضوع تا حدودی میتواند حقیقت داشته باشد زیرا اسپرمهای Y کمی حساستر هستند و با بالارفتن سن پدر کیفیتشان پایین میآید و زودتر از بین میروند. البته این موضوع اثبات شده نیست و تاثیرگذاری آن ناچیز است. تاثیر سیگار روی جنسیت جنین نیز بسیار ناچیز است. سیگار در واقع بیشتر باعث کاهش قدرت باروری میشود زیرا حرکت اسپرمها را کاهش میدهد و تا حدود بسیار کمی با پایین آوردن کیفیت اسپرمها احتمال دختر شدن را بیشتر میکند. اما همانطور که گفته شد تاثیر آن ناچیز است. استرس و اضطراب نیز کیفیت اسپرمها را خراب میکند و بیشتر منجر به نازایی و کاهش باروری میشود تا اینکه بر جنسیت کودک تاثیرگذار باشد.
قرصهای ضدبارداری چه تاثیری بر جنسیت جنین میگذارند؟
قرصهای ضدبارداری تاثیری روی جنسیت بچه نمیگذارد و درست یک ماه بعد از قطع آنها احتمال بارداری مانند قبل زیاد خواهد شد. آقایان بهتر است از چندماه قبل یا در صورت امکان همیشه از پوشیدن شلوارهای تنگ و قرار گرفتن در محیطهای خیلی گرم خودداری کنند زیرا بیضههای آقایان بیرون بدنشان قرار گرفته است. این درحالی است که ساخت اسپرم باید در درجه حرارتی کمتر از 37 درجه انجام گیرد. بنابراین هرچقدر گرما در آن ناحیه بیشتر باشد قدرت باروری مرد نیز کمتر میشود. برای مثال اگر فرد از شلوار تنگ استفاده کند و یا محل کارش بیش از حد گرم باشد یا به طور مداوم لپتاپ روی پاهایش بگذارد باعث میشود درجه حرارت بیضهها بالا برود و اسپرماتوژنزیس کاهش پیدا کند. در نتیجه تعداد اسپرمها کم میشود و قدرت باروری فرد کمتر میشود. برخیها معتقدند آقایان باید از چندماه قبل روی بیضههایشان کیسه یخ بگذارند اما باید بدانید که این موضوع تاثیر خاصی روی جنسیت بچه یا قدرت باروری نمیگذارد و تنها کافیاست از بالا رفتن بیش از حد درجه حرارات در آن ناحیه جلوگیری کرد. گاهی اوقات نیز گفته میشود برای پسردار شدن آقایان باید از سهماه قبل دیگر غذاهای کنسروی و سوسیس و کالباس مصرف نکنند. اما این موضوع نیز تاثیری بر جنسیت بچه نمیگذارد. با این حال اگر مصرف این خوراکیها را کنار بگذارند مطمئنا به نفعشان خواهد بود! موضوع آخر اینکه جدولهای زمانبندی شده بر حسب روزها و ماههای سال برای نزدیکی و تعیین جنسیت پایه علمی ندارند و نمیتوان به آنها اعتماد کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.