گفتوگو با دکتر «رضا رستمی» پیرامون فرزندپروری
والدین باید بر سر تربیت کودک اتفاقنظر داشته باشند
فرزانه متین
امروزه یکی از مشکلاتی که اکثر خانوادهها با آن دست به گریبان هستند، ارتباطات ضعیفی است که والدین با فرزندانشان دارند. متاسفانه در بسیاری از موارد والدین در زمینه رفتارهای فرزندپروری با یکدیگر هماهنگی لازم را ندارند و کودک در مورد اینکه والدین چه رفتاری از او انتظار دارند، دچار سردرگمی میشوند و در نهایت رفتار نامطلوبی از خود نشان میدهند. ارتباطات روشن و مستمر میان پدر و مادر در فرزندپروری بسیار موثر است. ارتباطات صریح و شفاف مستلزم حرف زدن و گوش دادن از سوی تمام اعضای خانواده است، چرا که کودک شما به ارتباط خوب، انضباط و عشق از سوی خانوادهاش نیاز دارد. در زمینه نحوه ارتباط برقرار کردن هماهنگ، مناسب و روشن والدین با کودک و آموختن انضباط به آنها با دکتر رضا رستمی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران گفتوگو کردهایم که در زیر میخوانید:
والدین باید بر سر اهداف اتفاقنظر داشته باشند
والدین باید تعیین کنند که کدامیک از رفتارهای فرزندشان خوب و مطلوب و کدامیک از آنها بد و نامطلوب است. دکتر رستمی در اینباره معتقد است: «ارزشهای اساسی، اهداف و معیارهای رفتاری مورد نظر والدین، رفتارهای کودک را تعیین میکند. وقتی به رفتار خوب کودک پاداش دهید و آن را تقویت کنید و رفتار غیرقابل قبول او را با عدم پاداش دادن حذف یا حداقل آن را کمرنگ کنید، کودک رفتار صحیح را یاد میگیرد. والدین باید با کمک یکدیگر قوانینی را که میخواهند کودکشان به آنها عمل کند، تعیین و در صورت امکان کودک خود را برای مشارکت در تعیین و تدوین قانون تشویق کنند. چنانچه کودک در تعیین یک قانون مشارکت کند، احتمالا بیشتر از آن تبعیت میکند. با این وجود، هنگامی که یک قانون تعیین شد والدین باید از او انتظار تبعیت داشته باشند و کودک باید بداند که شما کدامیک از رفتارهایش را دوست دارید و کدام رفتارها ناپذیرفتنی هستند.» وی ادامه میدهد: خانواده نباید این مساله را فراموش کند که دستوری که به کودکش میدهد باید روشن و صریح باشد نه مبهم و نامفهوم که کودک برای فهمیدن آن به مشکل بخورد. اگر کودکتان اتاقش را به هم میریزد و جمع نمیکند شما باید با قاطعیت به او بگویید: «بیا اینجا و این اسباببازیها را یکییکی در قفسه بگذار» آن وقت کودک شما با احتمال بیشتری به دستور شما توجه خواهد کرد اما اگر به صورتی مبهم بگویید: «یهکاری با این اسباببازیها بکن» احتمال اطاعت کودک از این دستور شما کمتر خواهد بود. شما باید به این نکته توجه داشته باشید که به هنگام دستور دادن از سوال کردن یا بیان اظهاری غیرمستقیم استفاده نکنید.
کودکان به انضباط و عشق نیاز دارند
تربیت به معنای آموزش خودکنترلی و بهبود رفتار کودک به همراه آموزش انضباط و عشقورزی است. این عضو هیات علمی دانشگاه در این زمینه بیان میکند: «کودک با دریافت عشق و انضباط از سوی پدر و مادرش، احترام به خود و خودکنترلی را یاد میگیرد. ما به کودکان خود انضباط یاد میدهیم زیرا آنها را دوست داریم و میخواهیم که کودکانمان در بزرگسالی به افرادی مسوول و توانا تبدیل شوند. والد موثر بودن مستلزم داشتن عشق، محبت، دانش، تلاش و زمان است و برای کمک واقعی به فرزندانتان باید بهطور مستمر این مهارتها را خودتان تمرین و تلاش کنید و زمانی را به این کار اختصاص دهید. گاهی اوقات والدین به دلایل مختلفی از آموزش انضباط یا حتی عشقورزی اجتناب میکنند. در ابتدا پدر و مادر باید از علت تردید خود در مورد انضباط دادن کودکشان آگاه باشند و بر تردید و مقاومت خود برای انجام این کار غلبه کنند چون تا زمانی که والدین خواهان تغییر رفتار خود نباشند نمیتوانند از کودکان خود انتظار داشته باشند و رفتارشان را تغییر دهند.»
دکتر رستمی دلایلی را که والدین نمیتوانند به کودکان خود انضباط و عشقورزی را یاد دهند در موارد زیر خلاصه میکند:
- والد ناامید : چنین پدر و مادری احساس میکنند که کودکشان از تغییر رفتار خود ناتوان است و همیشه رفتار ضعیفی خواهد داشت به این صورت این دسته از والدین به راحتی تسلیم کودک میشوند و از آموزش او غفلت میکنند.
-والد غیرمواجههای : چنین والدی از مواجهه با کودک خود اجتناب میکند، او از کودک خود انتظار ندارد که به او توجه کند و کودک هم این را درک میکند. گاهی اوقات پدر و مادرها از این میترسند اگر درخواستی از کودک خود کنند او را از دست بدهند. عباراتی چون «من تو را دوست ندارم»، «تو پدر وحشتناکی هستی»، «ای کاش مادر جدیدی پیدا میکردم» و... از زبان کودک این دسته از والدین را مبهوت میکند و اراده آنها را برای انضباط دادن به کودک خنثی میکند.
-والد کمانرژی : این دسته از والدین، مادر یا پدرهایی هستند که به تنهایی مسوولیت کودک را برعهده دارند و به دلیل داشتن شغل تماموقت و درگیریهای دیگر به تنهایی قادر نیستند به تربیت صحیح بپردازند. اکثر اوقات این والدین کمانرژی از افسردگی کوتاهمدت یا حاد رنج میبرند.
-والد گناهکار : چنین پدر و مادری برای مشکلات کودکشان، خود را سرزنش میکنند و به طور دایم احساس گناه دارند. سرزنش خود و احساس گناه، آنها را از آموزش اصلاح رفتار به فرزندشان باز میدارد. چنین والدینی در واقع سهلگیر یا منفعل هستند.
-والد عصبانی : بسیاری از والدین همیشه در حین آموزش انضباط به کودک خود به لحاظ هیجانی ناراحت و عصبانی میشوند. از آنجایی که آموزش انضباط، بدون عصبانیت و ناراحتی برای آنها امکانپذیر نیست، به راحتی و سادگی سوءفتار کودک خود را نادیده میگیرند.
-والد ناراحت : مشکلات و مسایل مادی و سایر موقعیتهای دشوار زندگی گاهی اوقات تبدیل به باری سنگین بر دوش والدین میشوند و اغلب اوقات زمان و انگیزه کافی برای تربیت کودکشان را ندارند.
-والد بازداری شده: گاهی اوقات یکی از والدین به هنگام تلاش برای آموزش انضباط به کودک، توسط همسر یا اقوام و آشنایان خود بازداری و ممانعت میشود. چنانچه این اتفاق برای یکی از والدها رخ دهد، باید آن والد با همسر خود در مورد اهداف مطلوب در مورد کودکشان گفتوگو کند و پس از توافق بر سر اهداف پذیرفتنی و قابل دسترس روی حصول توافق در مورد روشهای مناسب انضباط دادن کار کند. گاهی اوقات بستگان و آشنایان در زمانی که شما به کودک خود انضباط میدهید در کارتان دخالت میکنند و حتی برخی از افراد خاص بهطور مکرر در صورتی که شما به کودک خود انضباط را یاد میدهید از کار شما ناراحت میشوند و همین افراد در زمانی که شما این کار را انجام ندهید باز هم ناراحت خواهند شد. شما بهتر است اجازه ندهید که دیگران شما را از اینکه والدی موثر و با اعتماد به نفس باشید، ناامید سازند.
دکتر رضا رستمی در نهایت حرفهایش را اینگونه پایان میدهد: «تربیت یک کودک و در عین حال اداره کردن یک خانواده وظیفهای دشوار و چالشبرانگیز است. در این زمینه مشاوران و متخصصان کودک بهترین راهنمای این دسته از والدین برای افزایش درک از خودشان و نحوه تربیت صحیح هستند که در نهایت پدر و مادرها میتوانند در جهت بهبود مهارتهای فرزندپروریشان از آنها کمک بگیرند.»
امروزه یکی از مشکلاتی که اکثر خانوادهها با آن دست به گریبان هستند، ارتباطات ضعیفی است که والدین با فرزندانشان دارند. متاسفانه در بسیاری از موارد والدین در زمینه رفتارهای فرزندپروری با یکدیگر هماهنگی لازم را ندارند و کودک در مورد اینکه والدین چه رفتاری از او انتظار دارند، دچار سردرگمی میشوند و در نهایت رفتار نامطلوبی از خود نشان میدهند. ارتباطات روشن و مستمر میان پدر و مادر در فرزندپروری بسیار موثر است. ارتباطات صریح و شفاف مستلزم حرف زدن و گوش دادن از سوی تمام اعضای خانواده است، چرا که کودک شما به ارتباط خوب، انضباط و عشق از سوی خانوادهاش نیاز دارد. در زمینه نحوه ارتباط برقرار کردن هماهنگ، مناسب و روشن والدین با کودک و آموختن انضباط به آنها با دکتر رضا رستمی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران گفتوگو کردهایم که در زیر میخوانید:
والدین باید بر سر اهداف اتفاقنظر داشته باشند
والدین باید تعیین کنند که کدامیک از رفتارهای فرزندشان خوب و مطلوب و کدامیک از آنها بد و نامطلوب است. دکتر رستمی در اینباره معتقد است: «ارزشهای اساسی، اهداف و معیارهای رفتاری مورد نظر والدین، رفتارهای کودک را تعیین میکند. وقتی به رفتار خوب کودک پاداش دهید و آن را تقویت کنید و رفتار غیرقابل قبول او را با عدم پاداش دادن حذف یا حداقل آن را کمرنگ کنید، کودک رفتار صحیح را یاد میگیرد. والدین باید با کمک یکدیگر قوانینی را که میخواهند کودکشان به آنها عمل کند، تعیین و در صورت امکان کودک خود را برای مشارکت در تعیین و تدوین قانون تشویق کنند. چنانچه کودک در تعیین یک قانون مشارکت کند، احتمالا بیشتر از آن تبعیت میکند. با این وجود، هنگامی که یک قانون تعیین شد والدین باید از او انتظار تبعیت داشته باشند و کودک باید بداند که شما کدامیک از رفتارهایش را دوست دارید و کدام رفتارها ناپذیرفتنی هستند.» وی ادامه میدهد: خانواده نباید این مساله را فراموش کند که دستوری که به کودکش میدهد باید روشن و صریح باشد نه مبهم و نامفهوم که کودک برای فهمیدن آن به مشکل بخورد. اگر کودکتان اتاقش را به هم میریزد و جمع نمیکند شما باید با قاطعیت به او بگویید: «بیا اینجا و این اسباببازیها را یکییکی در قفسه بگذار» آن وقت کودک شما با احتمال بیشتری به دستور شما توجه خواهد کرد اما اگر به صورتی مبهم بگویید: «یهکاری با این اسباببازیها بکن» احتمال اطاعت کودک از این دستور شما کمتر خواهد بود. شما باید به این نکته توجه داشته باشید که به هنگام دستور دادن از سوال کردن یا بیان اظهاری غیرمستقیم استفاده نکنید.
کودکان به انضباط و عشق نیاز دارند
تربیت به معنای آموزش خودکنترلی و بهبود رفتار کودک به همراه آموزش انضباط و عشقورزی است. این عضو هیات علمی دانشگاه در این زمینه بیان میکند: «کودک با دریافت عشق و انضباط از سوی پدر و مادرش، احترام به خود و خودکنترلی را یاد میگیرد. ما به کودکان خود انضباط یاد میدهیم زیرا آنها را دوست داریم و میخواهیم که کودکانمان در بزرگسالی به افرادی مسوول و توانا تبدیل شوند. والد موثر بودن مستلزم داشتن عشق، محبت، دانش، تلاش و زمان است و برای کمک واقعی به فرزندانتان باید بهطور مستمر این مهارتها را خودتان تمرین و تلاش کنید و زمانی را به این کار اختصاص دهید. گاهی اوقات والدین به دلایل مختلفی از آموزش انضباط یا حتی عشقورزی اجتناب میکنند. در ابتدا پدر و مادر باید از علت تردید خود در مورد انضباط دادن کودکشان آگاه باشند و بر تردید و مقاومت خود برای انجام این کار غلبه کنند چون تا زمانی که والدین خواهان تغییر رفتار خود نباشند نمیتوانند از کودکان خود انتظار داشته باشند و رفتارشان را تغییر دهند.»
دکتر رستمی دلایلی را که والدین نمیتوانند به کودکان خود انضباط و عشقورزی را یاد دهند در موارد زیر خلاصه میکند:
- والد ناامید : چنین پدر و مادری احساس میکنند که کودکشان از تغییر رفتار خود ناتوان است و همیشه رفتار ضعیفی خواهد داشت به این صورت این دسته از والدین به راحتی تسلیم کودک میشوند و از آموزش او غفلت میکنند.
-والد غیرمواجههای : چنین والدی از مواجهه با کودک خود اجتناب میکند، او از کودک خود انتظار ندارد که به او توجه کند و کودک هم این را درک میکند. گاهی اوقات پدر و مادرها از این میترسند اگر درخواستی از کودک خود کنند او را از دست بدهند. عباراتی چون «من تو را دوست ندارم»، «تو پدر وحشتناکی هستی»، «ای کاش مادر جدیدی پیدا میکردم» و... از زبان کودک این دسته از والدین را مبهوت میکند و اراده آنها را برای انضباط دادن به کودک خنثی میکند.
-والد کمانرژی : این دسته از والدین، مادر یا پدرهایی هستند که به تنهایی مسوولیت کودک را برعهده دارند و به دلیل داشتن شغل تماموقت و درگیریهای دیگر به تنهایی قادر نیستند به تربیت صحیح بپردازند. اکثر اوقات این والدین کمانرژی از افسردگی کوتاهمدت یا حاد رنج میبرند.
-والد گناهکار : چنین پدر و مادری برای مشکلات کودکشان، خود را سرزنش میکنند و به طور دایم احساس گناه دارند. سرزنش خود و احساس گناه، آنها را از آموزش اصلاح رفتار به فرزندشان باز میدارد. چنین والدینی در واقع سهلگیر یا منفعل هستند.
-والد عصبانی : بسیاری از والدین همیشه در حین آموزش انضباط به کودک خود به لحاظ هیجانی ناراحت و عصبانی میشوند. از آنجایی که آموزش انضباط، بدون عصبانیت و ناراحتی برای آنها امکانپذیر نیست، به راحتی و سادگی سوءفتار کودک خود را نادیده میگیرند.
-والد ناراحت : مشکلات و مسایل مادی و سایر موقعیتهای دشوار زندگی گاهی اوقات تبدیل به باری سنگین بر دوش والدین میشوند و اغلب اوقات زمان و انگیزه کافی برای تربیت کودکشان را ندارند.
-والد بازداری شده: گاهی اوقات یکی از والدین به هنگام تلاش برای آموزش انضباط به کودک، توسط همسر یا اقوام و آشنایان خود بازداری و ممانعت میشود. چنانچه این اتفاق برای یکی از والدها رخ دهد، باید آن والد با همسر خود در مورد اهداف مطلوب در مورد کودکشان گفتوگو کند و پس از توافق بر سر اهداف پذیرفتنی و قابل دسترس روی حصول توافق در مورد روشهای مناسب انضباط دادن کار کند. گاهی اوقات بستگان و آشنایان در زمانی که شما به کودک خود انضباط میدهید در کارتان دخالت میکنند و حتی برخی از افراد خاص بهطور مکرر در صورتی که شما به کودک خود انضباط را یاد میدهید از کار شما ناراحت میشوند و همین افراد در زمانی که شما این کار را انجام ندهید باز هم ناراحت خواهند شد. شما بهتر است اجازه ندهید که دیگران شما را از اینکه والدی موثر و با اعتماد به نفس باشید، ناامید سازند.
دکتر رضا رستمی در نهایت حرفهایش را اینگونه پایان میدهد: «تربیت یک کودک و در عین حال اداره کردن یک خانواده وظیفهای دشوار و چالشبرانگیز است. در این زمینه مشاوران و متخصصان کودک بهترین راهنمای این دسته از والدین برای افزایش درک از خودشان و نحوه تربیت صحیح هستند که در نهایت پدر و مادرها میتوانند در جهت بهبود مهارتهای فرزندپروریشان از آنها کمک بگیرند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.