|

با ساختمان‌های زشت چه کنیم؟

علی اعطا

این روزها، ساختمان‌های معمولی شهر را به قدری بد و زشت می‌سازند که خیلی وقت‌ها با خودم می‌گویم معماری صاحب سبک و معماری متعالی و این‌جور چیزها پیشکشمان! عجیب‌تر اینجاست که این «بدساختن‌ها»، روز به روز شدت پیدا می‌کند. در این میان، پدیده دیگری ظاهر شده که با این وضعیت کاملا تناسب دارد: بزک کردن ساختمان‌ها آن هم در نهایت بی‌سلیقگی. هزار رنگ و متریال جورواجور توی ساختمان به کاربردن و این پنجره را کج‌کردن و شکل آن یکی را به مثلث و دایره تبدیل‌کردن و خلاصه ده‌ها نوع ترفند بزک‌کاری دیگر. بالاخره لابد عده زیادی هم اینها را می‌پسندند - و البته مگر چاره دیگری هم دارند؟
اگر ساختمان‌های معمولی شهر را با هم مرور کنیم، ساختمان خوب و زیبا و شکیل هم پیدا می‌کنیم، نه که نباشد. اما گویی استثنایی است که توی این آشفته‌بازار تک افتاده. مشکل اینجاست که سلیقه ما معیار و ملاکش را از دست داده. حتی وقتی ساختمان‌های مثلا لوکس و‌گرانقیمت هم می‌سازیم، با بی‌سلیقگی تمام می‌سازیم.‌گرانقیمت‌ترین سنگ را چنان با‌ گران‌قیمت‌ترین آجر و مصالح دیگر ترکیب می‌کنیم که انگار بدتر از این نمی‌شد ساخت. یک سری المان‌ها هم که مد می‌شود، همه را با هم توی یک نمای ساختمانی می‌گنجانیم و بی‌سلیقگی ما که به اوج رسید، انگار ماموریتمان هم تمام شده. حالا باید برویم سراغ ساختمان بعدی.
این حکایت، سال‌هاست تمامی ندارد. عده زیادی از معمارانی که دغدغه زیبایی‌شناختی دارند، توی اکثر ساختمان‌های کوچک و معمولی شهر فرصت عرض اندام پیدا نمی‌کنند. عده زیادی از سازنده‌ها هم بدشان نمی‌آید کسی خیلی موی دماغشان نشود. بالاخره مصرف‌کننده نهایی هم که حق انتخاب چندانی ندارد، وقتی همه ساختمان‌ها کمابیش در یک حد و اندازه باشند. بدبین‌تر که باشیم، باید بگوییم خود استفاده‌کنندگان این ساختمان‌ها هم بدسلیقه شده‌اند از فرط دیدن ساختمان‌های بد و زشتی که توی شهرهای ما هست! به قول یکی از بزرگان، انتخاب زشتی، تسری‌پذیر است، درست مثل وبا که مسری است و با چند قطره آب می‌تواند یک رودخانه را مسموم کند.
راه چاره؟ ایده‌ای ندارم که مساله ما را خیلی سریع و آسان حل کند. همانطور که مجموعه‌ای از علل متداخل و پیچیده، این وضعیت را ایجاد کرده، حل‌وفصلش هم جز از طریق مجموعه‌ای از اقدامات احتمالا بسیار تدریجی میسر نمی‌شود. اما آنچه که می‌دانم این است که باید فرصت‌هایی فراهم کرد تا گفت‌وگو‌هایی واقعی میان استفاده‌کنندگان نهایی ساختمان‌ها و آنها که دستی در کار طراحی دارند، شکل بگیرد. باید در فضاهایی مشترک، ادبیات مشترکی ایجاد شود تا همه در مورد معماری امروز شهرشان گفت‌وگو کنند. تاکید می‌کنم: «معماری امروز شهرشان» گمان می‌کنم که چاره دیگری هم نداریم.
این روزها، ساختمان‌های معمولی شهر را به قدری بد و زشت می‌سازند که خیلی وقت‌ها با خودم می‌گویم معماری صاحب سبک و معماری متعالی و این‌جور چیزها پیشکشمان! عجیب‌تر اینجاست که این «بدساختن‌ها»، روز به روز شدت پیدا می‌کند. در این میان، پدیده دیگری ظاهر شده که با این وضعیت کاملا تناسب دارد: بزک کردن ساختمان‌ها آن هم در نهایت بی‌سلیقگی. هزار رنگ و متریال جورواجور توی ساختمان به کاربردن و این پنجره را کج‌کردن و شکل آن یکی را به مثلث و دایره تبدیل‌کردن و خلاصه ده‌ها نوع ترفند بزک‌کاری دیگر. بالاخره لابد عده زیادی هم اینها را می‌پسندند - و البته مگر چاره دیگری هم دارند؟
اگر ساختمان‌های معمولی شهر را با هم مرور کنیم، ساختمان خوب و زیبا و شکیل هم پیدا می‌کنیم، نه که نباشد. اما گویی استثنایی است که توی این آشفته‌بازار تک افتاده. مشکل اینجاست که سلیقه ما معیار و ملاکش را از دست داده. حتی وقتی ساختمان‌های مثلا لوکس و‌گرانقیمت هم می‌سازیم، با بی‌سلیقگی تمام می‌سازیم.‌گرانقیمت‌ترین سنگ را چنان با‌ گران‌قیمت‌ترین آجر و مصالح دیگر ترکیب می‌کنیم که انگار بدتر از این نمی‌شد ساخت. یک سری المان‌ها هم که مد می‌شود، همه را با هم توی یک نمای ساختمانی می‌گنجانیم و بی‌سلیقگی ما که به اوج رسید، انگار ماموریتمان هم تمام شده. حالا باید برویم سراغ ساختمان بعدی.
این حکایت، سال‌هاست تمامی ندارد. عده زیادی از معمارانی که دغدغه زیبایی‌شناختی دارند، توی اکثر ساختمان‌های کوچک و معمولی شهر فرصت عرض اندام پیدا نمی‌کنند. عده زیادی از سازنده‌ها هم بدشان نمی‌آید کسی خیلی موی دماغشان نشود. بالاخره مصرف‌کننده نهایی هم که حق انتخاب چندانی ندارد، وقتی همه ساختمان‌ها کمابیش در یک حد و اندازه باشند. بدبین‌تر که باشیم، باید بگوییم خود استفاده‌کنندگان این ساختمان‌ها هم بدسلیقه شده‌اند از فرط دیدن ساختمان‌های بد و زشتی که توی شهرهای ما هست! به قول یکی از بزرگان، انتخاب زشتی، تسری‌پذیر است، درست مثل وبا که مسری است و با چند قطره آب می‌تواند یک رودخانه را مسموم کند.
راه چاره؟ ایده‌ای ندارم که مساله ما را خیلی سریع و آسان حل کند. همانطور که مجموعه‌ای از علل متداخل و پیچیده، این وضعیت را ایجاد کرده، حل‌وفصلش هم جز از طریق مجموعه‌ای از اقدامات احتمالا بسیار تدریجی میسر نمی‌شود. اما آنچه که می‌دانم این است که باید فرصت‌هایی فراهم کرد تا گفت‌وگو‌هایی واقعی میان استفاده‌کنندگان نهایی ساختمان‌ها و آنها که دستی در کار طراحی دارند، شکل بگیرد. باید در فضاهایی مشترک، ادبیات مشترکی ایجاد شود تا همه در مورد معماری امروز شهرشان گفت‌وگو کنند. تاکید می‌کنم: «معماری امروز شهرشان» گمان می‌کنم که چاره دیگری هم نداریم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.