|

الزامات احیای سازمان مدیریت-7

پرهیز از کارکردهای متضاد

محمد ستاری‌فر

با همین مثال از دستورات آن برادر (رییس‌جمهور) می‌توان به ناتوانی این نظام اداری و نظام تصمیم‌گیر پی برد، یا اینکه آن برادر به خاطر الزاماتی به استان‌ها سفر می‌کنند و حسب ضرورت دستوراتی ابلاغ می‌کنند، تا چه میزان این دستورات اجرا شده و یا توسط دستگاه‌های مرکزی پیگیری می‌شود.
موضوع توسعه‌یافتگی و توسعه‌نیافتگی یک جنگ دایمی، مستمر و همه‌جانبه است. در این جنگ قواعد جنگ نظامی (که خونین است) نیز حاکم است؛ قواعدی همچون نظم، جدیت، وحدت در فرماندهی و در بسیاری مواقع اطاعت بی‌چون و چرا، اطاعت متکی بر قانون، تشکیلات و نه اطاعت فردی و کورکورانه، تا چه میزان از این قواعد ما برخورداریم؟ رشد و توسعه کشوهای متاخر توسعه‌یافته، به‌ویژه تایوان، کره، سنگاپور و چین محصول اصلاح سمت و سوها،‌سازماندهی‌ها و تشکیلاتی بوده است که روسای دولت‌های آنها افتخار ساختن، پرداختن و عملیاتی‌کردن آن را پیدا کردند. این ساختن از منظر موعظه نبوده، بلکه از روی الزامات تاریخی، علمی و با پشتکار آنها صورت گرفته است چه کسی می‌تواند فکر کند در سنگاپور که از دموکراسی بالایی نیز برخوردار است، نظم آهنین اداری و تشکیلاتی برقرار است، باید چگونه باور کنیم که مالزی که در آغاز انقلاب همانند استان لرستان ما بود، با نظم اداری و تشکیلاتی که بر پا کرد، توانست به مدارج توسعه‌یافتگی برسد. اگر در ایران بخواهیم به غیر از این، فکر و اندیشه کنیم و به غیر از این عمل کنیم باید برای خروج از توسعه‌نیافتگی کشور و بحران کشور به معجزه روی آوریم، که در فرهنگ دینی و اعتقادات ما، خداوند حکیم، دانا و رحمان، برای چنین دولت‌ها و مردمی موجبات معجزه‌ای را شکل نخواهد داد و چه خوب در فرهنگ ما گفته‌اند «از شما حرکت و از خداوند برکت.» تاکنون از دو نظام کلیدی که رسالت ساختن آن بر دوش رییس‌جمهور است سخن گفته شده است. نظام تصمیم‌گیر توسعه‌گرا و توسعه‌خواه و نهاد برنامه و بودجه مقتدر با تدبیر سالم و همه جانبه‌نگر.
نتیجه‌گیری مباحث بالا به این شرح است که رییس دولت برای اصلاح نظام تصمیم‌گیر خود که موتور حرکت و توسعه قلمداد می‌شود باید به شاکله اداری، تشکیلاتی، تعاملاتی و بوروکراسی آن بپردازد. مشخصات این ساختن نیز باید جدیت انضباط پیش‌برنده تقسیم کار توسعه‌ای تعامل‌های ارگانیکی سرعت در امور و رها کردن رییس دولت، وزرا، وزارتخانه‌ها و استاندارها از بسیاری قیودات ضد توسعه‌ای باشد. اگر روزی چنین شد وقت آن خواهد رسید که رییس دولت پس از این انقلاب درونی در ساختار دولت این روح را در مردم و کارکنان خود بدمد و اعلام کند که به همه شما اعتماد داریم، شما درستکارید مگر خلاف آن ثابت شود. و این تفکر توسعه‌ای جایگزین روش اداری و تشکیلاتی میرابی که امروزه بر این باور است که همه خطاکارند مگر خلاف آن ثابت شود، گردد. اگر شعار اول بتواند معنی و مفهوم پیدا کند قانون و نهادینه شود دیگر مباحث متعلق به قرن 18 و 19 را حل و فصل کرده و ایران در قرن 21 هنوز نتوانسته خود را از دغدغه آن نجات دهد زیرا مسایل آن علت‌یابی آن و چاره‌اندیشی آن را درنیافته است. به‌عنوان مشکل و معضل اساسی و بنیادین مطرح نخواهد بود. در شرایط موجود از آثار شوم و نکبت‌بار بی‌اعتمادی هم دولت در رنج است و هم این دولت مردم را عذاب می‌دهد. اکنون لازم است با این مقدمات به بحث اصلی این نوشتار یعنی جایگاه نهاد برنامه و بودجه کشور که چگونه است؟ چگونه باید باشد؟ و چه مسایلی دارد؟ و چگونه باید پاسخگوی مسایل باشد پرداخته شود.
جایگاه و منزلت نهاد برنامه و بودجه کشور
پاسخگویی به این مسایل که نهاد و ساختار برنامه و بودجه در 50 سال گذشته چگونه بوده است و به‌لحاظ الزامات و شرایط عصری باید چگونه باشد؟ و هم‌اکنون از چه مسایل و مشکلاتی در رنج است و شرایط برای ساختن آن چگونه باید باشد؟ و ... محورهای اساسی بحث در رابطه با تبیین جایگاه این نهاد را تشکیل می‌دهد و بی‌شک وظیفه اصلی و خطیر برای طرح این مسایل مساله‌یابی برای آنها و مساله‌شناسی برای امور آن متوجه رییس محترم جمهوری است همانطور که در آغاز خدمتتان عرض شد. بزرگ‌ترین وظیفه و رسالت رییس‌جمهور در سامان نظام تصمیم‌گیری کشور و نهاد برنامه و بودجه فرض شده است دلمشغولی‌های بسیار زیادی که در رابطه با نهاد برنامه و بودجه داشته‌اید به‌راستی تاکنون به چه میزان این سوالات نزد آن برادر گرامی مورد کالبدشکافی همه‌جانبه قرار گرفته آن‌هم به‌صورت قانونمند و علمی؟ تا چه میزان نتایج و تفکرات آن عزیز گرانمایه در رابطه با ساختار و کارکرد نهاد برنامه و بودجه متعین شده است؟ نظرات آن شریف تا چه میزان از فرهنگ شفافی خارج گردیده و مکتوب شده است و تا چه میزان تفکرات آن عزیز دلسوخته در این‌باره به‌صورت قانون و مقررات و تکلیف برای نهاد برنامه و بودجه شده است و به‌راستی تا چه‌میزان نهاد برنامه و بودجه قانونمند و نهادینه‌شده است و به‌راستی تا چه میزان به نهاد برنامه و بودجه احساس تعلق دلیل دارید و تا چه میزان آن را جزو لاینفک ریاست‌جمهوری می‌دانید. جدا بودن دو ساختمان نهاد ریاست‌جمهوری و نهاد برنامه و بودجه آن‌هم به فاصله حدود دوکیلومتر تاکنون فضایی از زمین تا عرض اختلاف در مبانی فکری و اندیشه راه‌حل‌ها مرتبه‌بندی مسایل فراهم کرده است و این دوگانگی و چندگانگی بین دو ساختمان که درواقع از یک روح برخوردارند و اما در دو کالبد و جسم تجلی پیدا کرده‌اند آنها را از کارکردهایی متضاد با یکدیگر برخوردار کرده است.
ادامه دارد...
با همین مثال از دستورات آن برادر (رییس‌جمهور) می‌توان به ناتوانی این نظام اداری و نظام تصمیم‌گیر پی برد، یا اینکه آن برادر به خاطر الزاماتی به استان‌ها سفر می‌کنند و حسب ضرورت دستوراتی ابلاغ می‌کنند، تا چه میزان این دستورات اجرا شده و یا توسط دستگاه‌های مرکزی پیگیری می‌شود.
موضوع توسعه‌یافتگی و توسعه‌نیافتگی یک جنگ دایمی، مستمر و همه‌جانبه است. در این جنگ قواعد جنگ نظامی (که خونین است) نیز حاکم است؛ قواعدی همچون نظم، جدیت، وحدت در فرماندهی و در بسیاری مواقع اطاعت بی‌چون و چرا، اطاعت متکی بر قانون، تشکیلات و نه اطاعت فردی و کورکورانه، تا چه میزان از این قواعد ما برخورداریم؟ رشد و توسعه کشوهای متاخر توسعه‌یافته، به‌ویژه تایوان، کره، سنگاپور و چین محصول اصلاح سمت و سوها،‌سازماندهی‌ها و تشکیلاتی بوده است که روسای دولت‌های آنها افتخار ساختن، پرداختن و عملیاتی‌کردن آن را پیدا کردند. این ساختن از منظر موعظه نبوده، بلکه از روی الزامات تاریخی، علمی و با پشتکار آنها صورت گرفته است چه کسی می‌تواند فکر کند در سنگاپور که از دموکراسی بالایی نیز برخوردار است، نظم آهنین اداری و تشکیلاتی برقرار است، باید چگونه باور کنیم که مالزی که در آغاز انقلاب همانند استان لرستان ما بود، با نظم اداری و تشکیلاتی که بر پا کرد، توانست به مدارج توسعه‌یافتگی برسد. اگر در ایران بخواهیم به غیر از این، فکر و اندیشه کنیم و به غیر از این عمل کنیم باید برای خروج از توسعه‌نیافتگی کشور و بحران کشور به معجزه روی آوریم، که در فرهنگ دینی و اعتقادات ما، خداوند حکیم، دانا و رحمان، برای چنین دولت‌ها و مردمی موجبات معجزه‌ای را شکل نخواهد داد و چه خوب در فرهنگ ما گفته‌اند «از شما حرکت و از خداوند برکت.» تاکنون از دو نظام کلیدی که رسالت ساختن آن بر دوش رییس‌جمهور است سخن گفته شده است. نظام تصمیم‌گیر توسعه‌گرا و توسعه‌خواه و نهاد برنامه و بودجه مقتدر با تدبیر سالم و همه جانبه‌نگر.
نتیجه‌گیری مباحث بالا به این شرح است که رییس دولت برای اصلاح نظام تصمیم‌گیر خود که موتور حرکت و توسعه قلمداد می‌شود باید به شاکله اداری، تشکیلاتی، تعاملاتی و بوروکراسی آن بپردازد. مشخصات این ساختن نیز باید جدیت انضباط پیش‌برنده تقسیم کار توسعه‌ای تعامل‌های ارگانیکی سرعت در امور و رها کردن رییس دولت، وزرا، وزارتخانه‌ها و استاندارها از بسیاری قیودات ضد توسعه‌ای باشد. اگر روزی چنین شد وقت آن خواهد رسید که رییس دولت پس از این انقلاب درونی در ساختار دولت این روح را در مردم و کارکنان خود بدمد و اعلام کند که به همه شما اعتماد داریم، شما درستکارید مگر خلاف آن ثابت شود. و این تفکر توسعه‌ای جایگزین روش اداری و تشکیلاتی میرابی که امروزه بر این باور است که همه خطاکارند مگر خلاف آن ثابت شود، گردد. اگر شعار اول بتواند معنی و مفهوم پیدا کند قانون و نهادینه شود دیگر مباحث متعلق به قرن 18 و 19 را حل و فصل کرده و ایران در قرن 21 هنوز نتوانسته خود را از دغدغه آن نجات دهد زیرا مسایل آن علت‌یابی آن و چاره‌اندیشی آن را درنیافته است. به‌عنوان مشکل و معضل اساسی و بنیادین مطرح نخواهد بود. در شرایط موجود از آثار شوم و نکبت‌بار بی‌اعتمادی هم دولت در رنج است و هم این دولت مردم را عذاب می‌دهد. اکنون لازم است با این مقدمات به بحث اصلی این نوشتار یعنی جایگاه نهاد برنامه و بودجه کشور که چگونه است؟ چگونه باید باشد؟ و چه مسایلی دارد؟ و چگونه باید پاسخگوی مسایل باشد پرداخته شود.
جایگاه و منزلت نهاد برنامه و بودجه کشور
پاسخگویی به این مسایل که نهاد و ساختار برنامه و بودجه در 50 سال گذشته چگونه بوده است و به‌لحاظ الزامات و شرایط عصری باید چگونه باشد؟ و هم‌اکنون از چه مسایل و مشکلاتی در رنج است و شرایط برای ساختن آن چگونه باید باشد؟ و ... محورهای اساسی بحث در رابطه با تبیین جایگاه این نهاد را تشکیل می‌دهد و بی‌شک وظیفه اصلی و خطیر برای طرح این مسایل مساله‌یابی برای آنها و مساله‌شناسی برای امور آن متوجه رییس محترم جمهوری است همانطور که در آغاز خدمتتان عرض شد. بزرگ‌ترین وظیفه و رسالت رییس‌جمهور در سامان نظام تصمیم‌گیری کشور و نهاد برنامه و بودجه فرض شده است دلمشغولی‌های بسیار زیادی که در رابطه با نهاد برنامه و بودجه داشته‌اید به‌راستی تاکنون به چه میزان این سوالات نزد آن برادر گرامی مورد کالبدشکافی همه‌جانبه قرار گرفته آن‌هم به‌صورت قانونمند و علمی؟ تا چه میزان نتایج و تفکرات آن عزیز گرانمایه در رابطه با ساختار و کارکرد نهاد برنامه و بودجه متعین شده است؟ نظرات آن شریف تا چه میزان از فرهنگ شفافی خارج گردیده و مکتوب شده است و تا چه میزان تفکرات آن عزیز دلسوخته در این‌باره به‌صورت قانون و مقررات و تکلیف برای نهاد برنامه و بودجه شده است و به‌راستی تا چه‌میزان نهاد برنامه و بودجه قانونمند و نهادینه‌شده است و به‌راستی تا چه میزان به نهاد برنامه و بودجه احساس تعلق دلیل دارید و تا چه میزان آن را جزو لاینفک ریاست‌جمهوری می‌دانید. جدا بودن دو ساختمان نهاد ریاست‌جمهوری و نهاد برنامه و بودجه آن‌هم به فاصله حدود دوکیلومتر تاکنون فضایی از زمین تا عرض اختلاف در مبانی فکری و اندیشه راه‌حل‌ها مرتبه‌بندی مسایل فراهم کرده است و این دوگانگی و چندگانگی بین دو ساختمان که درواقع از یک روح برخوردارند و اما در دو کالبد و جسم تجلی پیدا کرده‌اند آنها را از کارکردهایی متضاد با یکدیگر برخوردار کرده است.
ادامه دارد...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.