|

8سال رابطه احمدی‌نژاد و حوزه

از جذبه تا جدایی

«امروز حوزه و دولت در کنار یکدیگر هستند و من بین حوزه، دولت و نظام فاصله‌ای نمی‌بینم و اینها را جدای از یکدیگر نمی‌دانم.» 3 تیر 84 شاید بسیاری از حوزویان، مراجع و به ویژه طلاب جوان فکر می‌کردند با آمدن احمدی‌نژاد پیوند و تعاملی محکم با حوزه‌ها و آرمان دولت دینی محقق خواهد شد اما این باور زیاد دوام نیاورد. اگر نقطه اوج اختلافات احمدی‌نژاد و علما در 11 روز خانه‌نشینی او بر سر ماندن و نماندن وزیر اطلاعات در کابینه، آشکار شد، ولی نطفه آغاز این اختلاف‌ها در جای دیگری بسته شد. شاید اولین رویدادی که علما را در حمایت تمام و کمال از احمدی‌نژاد به تردید انداخت؛ اظهاراتش درباره «هاله نور»ی بود که در سازمان ملل او را دربرگرفته بود. «همه حدود بیست‌و‌هفت، هشت دقیقه تمام، این سران مژه نزدند. اینکه می‌گویم مژه نزدند، غلو نمی‌کنم. اغراق نیست، چون نگاه می‌کردم، همه سران مبهوت مانده بودند. انگار یک دستی همه آنان را گرفته بود، آنجا نشانده بود» این توصیفی بود که احمدی‌نژاد از اولین حضورش در سازمان ملل برای آیت‌الله جوادی آملی گفت، توصیفی که بعدها هیچ وقت زیر بار آن نرفت تا اینکه چهار سال بعد در جریان مناظره‌های انتخابات سال 88، با صدور اطلاعیه‌ای از دفتر آیت‌الله جوادی آملی مهر تایید خورد. این سخنان احمدی‌نژاد اولین واکنش‌های علما را برانگیخت، واکنش‌هایی که تنها ارشادی بود. رودررویی جدی‌تر احمدی‌نژاد با علما اما حدود یک سال پس از روی کارآمدن دولت نهم و با یک تصمیم رخ داد و اختلاف حوزه و دولت عیان شد، احمدی‌نژاد دستور داد موانع ورود زنان به استادیوم‌های ورزشی برداشته شود. در واکنش به این تصمیم دولت آیت‌الله مکارم شیرازی در درس خارج خود ضمن اعتراض به این تصمیم رییس‌جمهور، به وی توصیه کرد: «در هر زمینه به ویژه در مسایل دینی، به مشاوران آگاه مراجعه کنید.» آیت‌الله فاضل لنکرانی نیز طی فتوایی اعلام کرد که «شرکت بانوان در مکان‌های عمومی ورزشی به‌هیچ‌وجه جایز نیست.» جواد شمقدری دستور احمدی‌نژاد برای گشودن ورزشگاه‌ها به روی زنان را اقدامی برای خنثی‌سازی تبلیغات خارجی و توطئه‌های دشمن علیه ایران توصیف کرد و با انتقاد از علما گفت: «چرا به خود اجازه می‌دهید در مورد دولت احمدی‌نژاد که فرصت طلایی انقلاب است قضاوت زودهنگام کنید.» سقای بی‌ریا (مشاور وقت امور روحانیون احمدی‌نژاد) نیز دلیل این دستور احمدی‌نژاد را رفع فتنه‌ای دیگر عنوان کرد و گفت: نخستین کسی که دراین‌باره اعلام موضع کرد، آیت‌الله مصباح یزدی بود که نامه شدیداللحنی نیز نوشت و توسط بنده و آقامرتضی‌تهرانی به رییس‌جمهور تحویل داده شد که همان جا، هم آقای الهام و هم رییس‌جمهور گفتند: «اگر این مساله مشکل شرعی داشته باشد، متوقف می‌کنیم.» اما فارغ از برخی مسایل در اختلافات دولت و علما یک نفر نقش محوری داشت؛ اسفندیار رحیم‌مشایی، کسی که انتقاد و حتی اعتراض علما ذره‌ای در میزان علاقه احمدی‌نژاد به او تاثیر نگذاشت. اولین واکنش نسبت به همایشی با موضوع«دعوت از سرمایه‌گذاری برای پروژه‌های گردشگری» بود. در این همایش که مشایی هم در آن به عنوان رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری حضور داشت، هنگام شروع مراسم و قبل از تلاوت قرآن، 12 خانم با لباس محلی دف‌زنان روی سن آمدند و درحالی‌که قرآن را در سینی گذاشته بودند با حالات خاصی، قرآن را به قاری تحویل دادند. اعتراض مراجع در این موضوع به جایی رسید که اعلام کردند این فرد شرایط ادامه حضور در این دولت را ندارد. آیت‌الله صافی در درس خارج فقه ضمن محکومیت این اقدام گفت: «در مقابل این اهانت چه باید گفت؟ اهانت به قرآن قابل تحمل نیست و کسی که مسوول این سازمان است صلاحیت ندارد در این جایگاه باشد.» چالش دیگری که مشایی برای دولت در رابطه با علما پدید آورد سخنان تلویحی او درباره پایان دوره اسلام‌گرایی بود. مشایی گفته بود: «دوره آنکه کسی بخواهد دینی را بر دنیا حاکم کند گذشته است. دنیای امروز گوش‌هایش بیشتر از همیشه تاریخ باز است که زیباترین پیام‌ها را بشنود.» وی اسلام‌گرایی را با اسب‌سواری مقایسه کرده و گفته بود: «دوره اسب‌سواری تمام شده اما هنوز اسب هست. روند توسعه در دنیا رو به این سمت می‌رود که حتما نباید بشر مسلمان بشود تا به حقانیت برسد، این دوره رو به پایان است.» اظهارات وی درباره مکتب ایرانی نیز برای دولت و احمدی‌نژاد کم دردسرساز نشد. مشایی در مرداد سال 89 در همایش ایرانیان مقیم خارج، با بیان اینکه برخی‌ها از من خرده می‌گیرند که چرا نمی‌گویی مکتب اسلام و می‌گویی مکتب ایران، گفت: «از مکتب اسلام دریافت‌های متنوعی وجود دارد اما دریافت ما از حقیقت ایران و حقیقت اسلام، مکتب ایران است و ما باید از این به بعد مکتب ایران را به دنیا معرفی کنیم.» پس از این، در تعطیلات آغاز سال 90 انتشار مستندی پیرامون ظهور حضرت مهدی (عج)، که در آن احمدی‌نژاد به عنوان شعیب بن صالح (یکی از یاران امام زمان (عج) ) معرفی شده بود پخش شد. این مستند با اعلام موضع شدید علمای حوزه علمیه و مراجع تقلید مواجه شد، مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم نیز با انتشار بیانیه‌ای آن را مردود و فاقد اعتبار دانست. موج انتقادات به این مستند، در نهایت به دستگیری تهیه‌کنندگان آن منجر شد. اما آخرین نقطه روایت اختلاف علما و دولت که اوج آن هم بود به موضوع 11 روز خانه‌نشینی احمدی‌نژاد یا به قول خودش 11 روز دورکاری مربوط می‌شود. آخرین بارقه‌های امید برای بهبود روابط روحانیون و دولت با این اتفاق از بین رفت. احمدی‌نژاد که پیش‌تر از سوی بسیاری از علما و مراجع مورد انتقاد جدی قرار گرفته بود، در این جریان بزرگ‌ترین حامی روحانی خود، یعنی آیت‌الله مصباح یزدی را نیز از دست داد تا جایی که معجزه هزاره سوم را سحرشده خواند. آیت‌الله مصباح یزدی در روزهای پس از خانه‌نشینی 11 روزه احمدی‌نژاد، در جمع اعضای شورای مرکزی حزب موتلفه گفته بود: «بیش از 90‌درصد معتقدم احمدی‌نژاد سحر شده است.» در دو سال آخر عمر دولت احمدی‌نژاد نیز با تشدید نابسامانی اوضاع اقتصادی مردم و طرح سوءمدیریت دولت به عنوان دلیل اصلی این نابسامانی‌ها علما را به انتقادات صریح‌تر کشاند. آیت‌الله مکارم شیرازی مسوولان را به حل مشکلات اقتصادی مردم توصیه کرده و گفته بود: «بنده نمی‌خواهم کسی را متهم کنم اما سوء‌مدیریت اقتصادی در کشور احساس می‌شود که باید برطرف شود.» این اختلافات تا آنجا پیش رفت که مراجع و علما دیگر نه همچون سال‌های ابتدایی در سخنانی ارشادی، که در قالب انتقاداتی صریح و بی‌پرده و اعتراض به دولت اعلام کردند. احمدی‌نژاد هشت سال پیش گفت: «امروز حوزه و دولت در کنار یکدیگر هستند و من بین حوزه، دولت و نظام فاصله‌ای نمی‌بینم و اینها را جدای از یکدیگر نمی‌دانم»، شاید خودش هم فکر نمی‌کرد میان او و حوزه آنقدر فاصله افتاده باشد.
«امروز حوزه و دولت در کنار یکدیگر هستند و من بین حوزه، دولت و نظام فاصله‌ای نمی‌بینم و اینها را جدای از یکدیگر نمی‌دانم.» 3 تیر 84 شاید بسیاری از حوزویان، مراجع و به ویژه طلاب جوان فکر می‌کردند با آمدن احمدی‌نژاد پیوند و تعاملی محکم با حوزه‌ها و آرمان دولت دینی محقق خواهد شد اما این باور زیاد دوام نیاورد. اگر نقطه اوج اختلافات احمدی‌نژاد و علما در 11 روز خانه‌نشینی او بر سر ماندن و نماندن وزیر اطلاعات در کابینه، آشکار شد، ولی نطفه آغاز این اختلاف‌ها در جای دیگری بسته شد. شاید اولین رویدادی که علما را در حمایت تمام و کمال از احمدی‌نژاد به تردید انداخت؛ اظهاراتش درباره «هاله نور»ی بود که در سازمان ملل او را دربرگرفته بود. «همه حدود بیست‌و‌هفت، هشت دقیقه تمام، این سران مژه نزدند. اینکه می‌گویم مژه نزدند، غلو نمی‌کنم. اغراق نیست، چون نگاه می‌کردم، همه سران مبهوت مانده بودند. انگار یک دستی همه آنان را گرفته بود، آنجا نشانده بود» این توصیفی بود که احمدی‌نژاد از اولین حضورش در سازمان ملل برای آیت‌الله جوادی آملی گفت، توصیفی که بعدها هیچ وقت زیر بار آن نرفت تا اینکه چهار سال بعد در جریان مناظره‌های انتخابات سال 88، با صدور اطلاعیه‌ای از دفتر آیت‌الله جوادی آملی مهر تایید خورد. این سخنان احمدی‌نژاد اولین واکنش‌های علما را برانگیخت، واکنش‌هایی که تنها ارشادی بود. رودررویی جدی‌تر احمدی‌نژاد با علما اما حدود یک سال پس از روی کارآمدن دولت نهم و با یک تصمیم رخ داد و اختلاف حوزه و دولت عیان شد، احمدی‌نژاد دستور داد موانع ورود زنان به استادیوم‌های ورزشی برداشته شود. در واکنش به این تصمیم دولت آیت‌الله مکارم شیرازی در درس خارج خود ضمن اعتراض به این تصمیم رییس‌جمهور، به وی توصیه کرد: «در هر زمینه به ویژه در مسایل دینی، به مشاوران آگاه مراجعه کنید.» آیت‌الله فاضل لنکرانی نیز طی فتوایی اعلام کرد که «شرکت بانوان در مکان‌های عمومی ورزشی به‌هیچ‌وجه جایز نیست.» جواد شمقدری دستور احمدی‌نژاد برای گشودن ورزشگاه‌ها به روی زنان را اقدامی برای خنثی‌سازی تبلیغات خارجی و توطئه‌های دشمن علیه ایران توصیف کرد و با انتقاد از علما گفت: «چرا به خود اجازه می‌دهید در مورد دولت احمدی‌نژاد که فرصت طلایی انقلاب است قضاوت زودهنگام کنید.» سقای بی‌ریا (مشاور وقت امور روحانیون احمدی‌نژاد) نیز دلیل این دستور احمدی‌نژاد را رفع فتنه‌ای دیگر عنوان کرد و گفت: نخستین کسی که دراین‌باره اعلام موضع کرد، آیت‌الله مصباح یزدی بود که نامه شدیداللحنی نیز نوشت و توسط بنده و آقامرتضی‌تهرانی به رییس‌جمهور تحویل داده شد که همان جا، هم آقای الهام و هم رییس‌جمهور گفتند: «اگر این مساله مشکل شرعی داشته باشد، متوقف می‌کنیم.» اما فارغ از برخی مسایل در اختلافات دولت و علما یک نفر نقش محوری داشت؛ اسفندیار رحیم‌مشایی، کسی که انتقاد و حتی اعتراض علما ذره‌ای در میزان علاقه احمدی‌نژاد به او تاثیر نگذاشت. اولین واکنش نسبت به همایشی با موضوع«دعوت از سرمایه‌گذاری برای پروژه‌های گردشگری» بود. در این همایش که مشایی هم در آن به عنوان رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری حضور داشت، هنگام شروع مراسم و قبل از تلاوت قرآن، 12 خانم با لباس محلی دف‌زنان روی سن آمدند و درحالی‌که قرآن را در سینی گذاشته بودند با حالات خاصی، قرآن را به قاری تحویل دادند. اعتراض مراجع در این موضوع به جایی رسید که اعلام کردند این فرد شرایط ادامه حضور در این دولت را ندارد. آیت‌الله صافی در درس خارج فقه ضمن محکومیت این اقدام گفت: «در مقابل این اهانت چه باید گفت؟ اهانت به قرآن قابل تحمل نیست و کسی که مسوول این سازمان است صلاحیت ندارد در این جایگاه باشد.» چالش دیگری که مشایی برای دولت در رابطه با علما پدید آورد سخنان تلویحی او درباره پایان دوره اسلام‌گرایی بود. مشایی گفته بود: «دوره آنکه کسی بخواهد دینی را بر دنیا حاکم کند گذشته است. دنیای امروز گوش‌هایش بیشتر از همیشه تاریخ باز است که زیباترین پیام‌ها را بشنود.» وی اسلام‌گرایی را با اسب‌سواری مقایسه کرده و گفته بود: «دوره اسب‌سواری تمام شده اما هنوز اسب هست. روند توسعه در دنیا رو به این سمت می‌رود که حتما نباید بشر مسلمان بشود تا به حقانیت برسد، این دوره رو به پایان است.» اظهارات وی درباره مکتب ایرانی نیز برای دولت و احمدی‌نژاد کم دردسرساز نشد. مشایی در مرداد سال 89 در همایش ایرانیان مقیم خارج، با بیان اینکه برخی‌ها از من خرده می‌گیرند که چرا نمی‌گویی مکتب اسلام و می‌گویی مکتب ایران، گفت: «از مکتب اسلام دریافت‌های متنوعی وجود دارد اما دریافت ما از حقیقت ایران و حقیقت اسلام، مکتب ایران است و ما باید از این به بعد مکتب ایران را به دنیا معرفی کنیم.» پس از این، در تعطیلات آغاز سال 90 انتشار مستندی پیرامون ظهور حضرت مهدی (عج)، که در آن احمدی‌نژاد به عنوان شعیب بن صالح (یکی از یاران امام زمان (عج) ) معرفی شده بود پخش شد. این مستند با اعلام موضع شدید علمای حوزه علمیه و مراجع تقلید مواجه شد، مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه قم نیز با انتشار بیانیه‌ای آن را مردود و فاقد اعتبار دانست. موج انتقادات به این مستند، در نهایت به دستگیری تهیه‌کنندگان آن منجر شد. اما آخرین نقطه روایت اختلاف علما و دولت که اوج آن هم بود به موضوع 11 روز خانه‌نشینی احمدی‌نژاد یا به قول خودش 11 روز دورکاری مربوط می‌شود. آخرین بارقه‌های امید برای بهبود روابط روحانیون و دولت با این اتفاق از بین رفت. احمدی‌نژاد که پیش‌تر از سوی بسیاری از علما و مراجع مورد انتقاد جدی قرار گرفته بود، در این جریان بزرگ‌ترین حامی روحانی خود، یعنی آیت‌الله مصباح یزدی را نیز از دست داد تا جایی که معجزه هزاره سوم را سحرشده خواند. آیت‌الله مصباح یزدی در روزهای پس از خانه‌نشینی 11 روزه احمدی‌نژاد، در جمع اعضای شورای مرکزی حزب موتلفه گفته بود: «بیش از 90‌درصد معتقدم احمدی‌نژاد سحر شده است.» در دو سال آخر عمر دولت احمدی‌نژاد نیز با تشدید نابسامانی اوضاع اقتصادی مردم و طرح سوءمدیریت دولت به عنوان دلیل اصلی این نابسامانی‌ها علما را به انتقادات صریح‌تر کشاند. آیت‌الله مکارم شیرازی مسوولان را به حل مشکلات اقتصادی مردم توصیه کرده و گفته بود: «بنده نمی‌خواهم کسی را متهم کنم اما سوء‌مدیریت اقتصادی در کشور احساس می‌شود که باید برطرف شود.» این اختلافات تا آنجا پیش رفت که مراجع و علما دیگر نه همچون سال‌های ابتدایی در سخنانی ارشادی، که در قالب انتقاداتی صریح و بی‌پرده و اعتراض به دولت اعلام کردند. احمدی‌نژاد هشت سال پیش گفت: «امروز حوزه و دولت در کنار یکدیگر هستند و من بین حوزه، دولت و نظام فاصله‌ای نمی‌بینم و اینها را جدای از یکدیگر نمی‌دانم»، شاید خودش هم فکر نمی‌کرد میان او و حوزه آنقدر فاصله افتاده باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.