|

مروری بر یادداشت‌های سال گذشته

عبدالرحمن نجل‌رحیم ، مغزپژوه

در سال گذشته در ستون مغز اجتماعی ۱۲ یادداشت نوشتم. امروزه اگر بخواهیم به مسائل انسانی نگاهی عمیق‌تر داشته باشیم، باید درباره کارکرد مغز انعطاف‌پذیر و دائما در حال تغییر خود بیشتر بدانیم. هنر، اقتصاد، سیاست و هر امر مهم در جامعه، بدون اشراف بر دانش کار مغز، ناقص به‌نظر می‌رسد زیرا امکانات این مهم برای بشر امروز مهیا شده است تا به‌طور دقیق‌تری به رازهای پشت‌پرده رفتار و طبیعت آدمی خود، دست پیدا کند تا بتواند سبب خلق دنیایی انسانی‌تر و آزادتر شود.

دو تئاتر به‌طور هم‌زمان، «آبی مایل به صورتی» کار ساناز بیان و دیگری «خودکار بیکار» از سامان ارسطو درباره افراد تراجنسیتی و مصائب آنها به صحنه رفت. اختلال در هویت جنسی نزد تراجنسیتی‌ها، ناشی از ناهماهنگی کارکرد ساختارهای میانی مغز در رابطه با بدن است. تلاش و صرف هزینه برای تغییر بدن انسان در تطابق‌دادن آن با هویت جنسی، همچون هورمون‌درمانی سخت و عمل‌های جراحی سنگین، با وجود نتایج بعضا مرگ‌بار و پرمصیبت انجام می‌گیرد، در حالی‌که کمتر هزینه پژوهشی درباره بررسی جدی در ناهماهنگی مدارهای مغزی این افراد صورت می‌گیرد که شاید راهی انسانی‌تر و کم‌شکنجه‌تر برای حل مسئله را دربر داشته باشد. در تجربه‌ای شخصی مطمئن شده‌ام که لحن آهنگین عاطفی زبان مادری هیچ‌وقت از مغز انسان پاک نمی‌شود. جهان برای اینکه انسانی بماند و متحول و خلاق شود، به تنوع زبان مادری نیازمند است. زبان مادری سرچشمه جوشان خلاقیت مغز آدمی است و لحن عاطفی زبان در اعماق مغز انسان نگهداری می‌شود.
هنر تجسمی ازجمله نقاشی، یکی از امکاناتی است که به عده‌ای از افراد جامعه بشری اجازه می‌دهد تا تخیل و رؤیاهای عمیق خود را ابراز کنند. اما گاه نیز به‌طور غافلگیرانه این احساسات و خیالات و رؤیاهای درخفامانده در مغز بعضی از افراد مسن، ناگهان از قیدها رها شده و موجب خلق آثار قابل‌توجهی می‌شود. این همه با استفاده از رنگ، قلم‌مو، کاغذ نقاشی، بوم، چوب، صدف‌های کنار دریا، دورریزها ازجمله وسایل الکترونیکی ازکارافتاده، گل سفالگری و... آفریده می‌شود. فیلم مستند من از چهار زن هنرمند در این زمینه، تأییدگر این پدیده جالب است.
«لورنس وایزکرانتس»، مغزپژوهی که جدیدا درگذشته، پدیده‌ای مهم در بیماران با آسیب قشر مخی در ناحیه بینایی را شرح داد. این افراد با اینکه مطمئن هستند در طرف مربوط به آسیب هیچ‌چیز را آگاهانه نمی‌بینند، ولی می‌توانند با دقتی بالاتر از شانس، اتفاقات حرکتی در میدان نابینایی را گزارش کنند. او با کشف خود نشان داد که ضمیر آگاه و ناآگاه فرایندی مغزی در پیوند یکدیگر هستند.
قرار است در بعضی از کشورها وزارت شادی تأسیس شود. اما شاید برای شادشدن نیازی به سیاست‌های دولتی از بالا نباشد. در پژوهشی روی تعداد قابل‌ ملاحظه‌ای از افراد آلزایمری در ایران، این بیماران نشان دادند که خنده بر لبان دیگران را تشخیص می‌دهند. شاید خنده آخرین راه ورود به دنیای عاطفی درحصرمانده بیماران آلزایمری باشد.
پایین‌آمدن سطح سواد فارسی یعنی زبان اول، در مدارس ابتدایی، نباید موجب حذف زبان انگلیسی به‌عنوان زبان دوم از برنامه درسی شود. مغزپژوهی امروز می‌گوید که زبان اول و دوم اگر با روش صحیح و به‌موقع هرچه زودتر انجام گیرد، هیچ اختلالی در یادگیری پیش نمی‌آورد، بلکه بسیار مفید و لازم است.
قرار است در انگلستان وزارتخانه تنهایی برپا شود تا از شیوع آن در میان جمعیت بکاهد. «کاچایوپو» که چند روز پیش پس از 25 سال پژوهش در ۶۷سالگی فوت کرد، تنهایی را حاصل احساس انزوای اجتماعی می‌دانست. ما همان‌طور که از درد و گرسنگی و تشنگی فرار می‌کنیم، از تنهایی هم گریزان هستیم و در جمع احساس امنیت می‌کنیم. اگر این ترس از تنهایی به‌طور مزمن بر ما غلبه کند، موجب ضعف سیستم ایمنی و تغییرات التهابی و تورم مغز و انواع بیماری‌ها می‌شود.
یک جانی به نام «استیفن پادوک» بابرنامه ریزی ۵۸ نفر را می‌کشد و صدها نفر را زخمی می‌کند و قبل از اینکه پلیس به سراغ او بیاید، با شلیک گلوله‌ای در مغزش به زندگی خود پایان می‌دهد. او نمونه انسان وجدان‌پریش در جامعه‌ای است که افراد آن مانند ماشین، بدون احساس تعلق عاطفی به دیگری، در انزوای خود زندگی می‌کنند و اراده ماشینی‌شان را برای کشتن دیگران و حتی خودشان، بدون احساس شفقتی انسانی به کار می‌گیرند.
از هوای بسیارآلوده تهران در زمستان، غافل نباشیم زیرا آلاینده‌های هوا از طریق پیاز بویایی مستقیما وارد مغز می‌شوند و سبب آسیب‌های جدی‌ای در کار مغز شده و بیماری‌های علیل‌کننده‌ای را بر انسان تحمیل می‌کنند و از رشد مناسب مغز در کودکان شیرخوار جلوگیری می‌کنند. هوای آلوده مغز را آلوده می‌کند و نتیجه‌اش ناسالم‌شدن جامعه است.
برای همه سال نوی پر از خلاقیت و شکوفایی آرزو می‌کنم.

در سال گذشته در ستون مغز اجتماعی ۱۲ یادداشت نوشتم. امروزه اگر بخواهیم به مسائل انسانی نگاهی عمیق‌تر داشته باشیم، باید درباره کارکرد مغز انعطاف‌پذیر و دائما در حال تغییر خود بیشتر بدانیم. هنر، اقتصاد، سیاست و هر امر مهم در جامعه، بدون اشراف بر دانش کار مغز، ناقص به‌نظر می‌رسد زیرا امکانات این مهم برای بشر امروز مهیا شده است تا به‌طور دقیق‌تری به رازهای پشت‌پرده رفتار و طبیعت آدمی خود، دست پیدا کند تا بتواند سبب خلق دنیایی انسانی‌تر و آزادتر شود.

دو تئاتر به‌طور هم‌زمان، «آبی مایل به صورتی» کار ساناز بیان و دیگری «خودکار بیکار» از سامان ارسطو درباره افراد تراجنسیتی و مصائب آنها به صحنه رفت. اختلال در هویت جنسی نزد تراجنسیتی‌ها، ناشی از ناهماهنگی کارکرد ساختارهای میانی مغز در رابطه با بدن است. تلاش و صرف هزینه برای تغییر بدن انسان در تطابق‌دادن آن با هویت جنسی، همچون هورمون‌درمانی سخت و عمل‌های جراحی سنگین، با وجود نتایج بعضا مرگ‌بار و پرمصیبت انجام می‌گیرد، در حالی‌که کمتر هزینه پژوهشی درباره بررسی جدی در ناهماهنگی مدارهای مغزی این افراد صورت می‌گیرد که شاید راهی انسانی‌تر و کم‌شکنجه‌تر برای حل مسئله را دربر داشته باشد. در تجربه‌ای شخصی مطمئن شده‌ام که لحن آهنگین عاطفی زبان مادری هیچ‌وقت از مغز انسان پاک نمی‌شود. جهان برای اینکه انسانی بماند و متحول و خلاق شود، به تنوع زبان مادری نیازمند است. زبان مادری سرچشمه جوشان خلاقیت مغز آدمی است و لحن عاطفی زبان در اعماق مغز انسان نگهداری می‌شود.
هنر تجسمی ازجمله نقاشی، یکی از امکاناتی است که به عده‌ای از افراد جامعه بشری اجازه می‌دهد تا تخیل و رؤیاهای عمیق خود را ابراز کنند. اما گاه نیز به‌طور غافلگیرانه این احساسات و خیالات و رؤیاهای درخفامانده در مغز بعضی از افراد مسن، ناگهان از قیدها رها شده و موجب خلق آثار قابل‌توجهی می‌شود. این همه با استفاده از رنگ، قلم‌مو، کاغذ نقاشی، بوم، چوب، صدف‌های کنار دریا، دورریزها ازجمله وسایل الکترونیکی ازکارافتاده، گل سفالگری و... آفریده می‌شود. فیلم مستند من از چهار زن هنرمند در این زمینه، تأییدگر این پدیده جالب است.
«لورنس وایزکرانتس»، مغزپژوهی که جدیدا درگذشته، پدیده‌ای مهم در بیماران با آسیب قشر مخی در ناحیه بینایی را شرح داد. این افراد با اینکه مطمئن هستند در طرف مربوط به آسیب هیچ‌چیز را آگاهانه نمی‌بینند، ولی می‌توانند با دقتی بالاتر از شانس، اتفاقات حرکتی در میدان نابینایی را گزارش کنند. او با کشف خود نشان داد که ضمیر آگاه و ناآگاه فرایندی مغزی در پیوند یکدیگر هستند.
قرار است در بعضی از کشورها وزارت شادی تأسیس شود. اما شاید برای شادشدن نیازی به سیاست‌های دولتی از بالا نباشد. در پژوهشی روی تعداد قابل‌ ملاحظه‌ای از افراد آلزایمری در ایران، این بیماران نشان دادند که خنده بر لبان دیگران را تشخیص می‌دهند. شاید خنده آخرین راه ورود به دنیای عاطفی درحصرمانده بیماران آلزایمری باشد.
پایین‌آمدن سطح سواد فارسی یعنی زبان اول، در مدارس ابتدایی، نباید موجب حذف زبان انگلیسی به‌عنوان زبان دوم از برنامه درسی شود. مغزپژوهی امروز می‌گوید که زبان اول و دوم اگر با روش صحیح و به‌موقع هرچه زودتر انجام گیرد، هیچ اختلالی در یادگیری پیش نمی‌آورد، بلکه بسیار مفید و لازم است.
قرار است در انگلستان وزارتخانه تنهایی برپا شود تا از شیوع آن در میان جمعیت بکاهد. «کاچایوپو» که چند روز پیش پس از 25 سال پژوهش در ۶۷سالگی فوت کرد، تنهایی را حاصل احساس انزوای اجتماعی می‌دانست. ما همان‌طور که از درد و گرسنگی و تشنگی فرار می‌کنیم، از تنهایی هم گریزان هستیم و در جمع احساس امنیت می‌کنیم. اگر این ترس از تنهایی به‌طور مزمن بر ما غلبه کند، موجب ضعف سیستم ایمنی و تغییرات التهابی و تورم مغز و انواع بیماری‌ها می‌شود.
یک جانی به نام «استیفن پادوک» بابرنامه ریزی ۵۸ نفر را می‌کشد و صدها نفر را زخمی می‌کند و قبل از اینکه پلیس به سراغ او بیاید، با شلیک گلوله‌ای در مغزش به زندگی خود پایان می‌دهد. او نمونه انسان وجدان‌پریش در جامعه‌ای است که افراد آن مانند ماشین، بدون احساس تعلق عاطفی به دیگری، در انزوای خود زندگی می‌کنند و اراده ماشینی‌شان را برای کشتن دیگران و حتی خودشان، بدون احساس شفقتی انسانی به کار می‌گیرند.
از هوای بسیارآلوده تهران در زمستان، غافل نباشیم زیرا آلاینده‌های هوا از طریق پیاز بویایی مستقیما وارد مغز می‌شوند و سبب آسیب‌های جدی‌ای در کار مغز شده و بیماری‌های علیل‌کننده‌ای را بر انسان تحمیل می‌کنند و از رشد مناسب مغز در کودکان شیرخوار جلوگیری می‌کنند. هوای آلوده مغز را آلوده می‌کند و نتیجه‌اش ناسالم‌شدن جامعه است.
برای همه سال نوی پر از خلاقیت و شکوفایی آرزو می‌کنم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.