|

سواد رسانه‌ای، نیاز کودکان امروز

آمنه ولی‌جانی.پژوهشگر مؤسسه مطالعاتی تربیت‌مدرس

آموزش سواد رسانه‏ای به کودکان در دوران پیش از دبستان به معنی آموختن چگونگی تفکر و تحلیل اطلاعات و محتوایی است که کودکان از طریق تلویزیون، رادیو، اینترنت، مجلات، کتاب و امثال آن دریافت می‌کنند. در حقیقت سواد رسانه‏ای مانند علم تغذیه عمل می‌کند و مفید یا مضربودن اطلاعات دریافتی و میزان مصرف مورد نیاز آن را برای رشد ذهنی و شناختی کودک مهیا می‏کند. نوع تفکر کودکان پیش از دبستان- یعنی تمایل به واقعی جلوه‌دادن تخیلات، پیوند عاطفی با شخصیت‏های ساختگی و سادگی روح آنها - آموزش مهارت سواد رسانه‌ای را پیچیده‏تر می‌کند. همین‌طور حجم بالای آگهی‏های تبلیغاتی، مطالب مربوط به افراد بزرگ‌سال که نامتناسب با سن کودکان است و این واقعیت که کودکان در این سن قادر به خواندن نیستند، آنها را نسبت به درک درست اطلاعاتی که از طریق رسانه‌ها ارائه می‌شود، سوءاستفاده‌های سایبری، سردرگمی و حتی ترس در هنگام هجوم اطلاعات نامتناسب با سن، آسیب‌پذیر می‌کند. اولین قدم آموزش به کودکان باید از سوی والدین انجام گیرد. والدین به کودکان کمک ‏می‌کنند تا آنها درک درستی از مطالبی که در حال دیدن و شنیدن آن هستند، داشته باشند. والدین باید به آنها یاد دهند که فیلم‏، بازی، تصاویر، کلمات یا موسیقی توسط افرادی ساخته شده که ممکن است از ساخت آنها هدف خاصی داشته ‏باشند. این مورد در آگهی‌های بازرگانی کاربرد بیشتری دارد که تولیدکنندگان برای فروش محصولات خود از انواع جاذبه‌های بصری برای جذب مخاطب، مخصوصا کودکان استفاده می‌کنند تا بتوانند محصولاتشان را به فروش برسانند. تحقیقات نشان داده‌اند همراهی والدین در حین تماشا و استفاده از تلویزیون یا گوشی، تبلت، وضع قوانینی برای استفاده از آنها و گفت‌وگو با کودکان درباره محتوای برنامه به رشد تفکر نقادانه آنها کمک می‌کند و اثرات منفی رسانه‌ها را روی آنها کم‌رنگ‌تر می‌کند. آموزش سواد رسانه‏ای به کودکان را؛ از خواندن کتاب گرفته تا تبلیغ تلویزیونی، آغاز کنید. برای انجام این کار از آنها بخواهید درباره چیزهایی که می‏بینند و می‎شنوند حرف بزنند، فکر کنند و توضیح دهند. به‌عنوان‌نمونه می‏توان از آنها سؤال‏های زیر را پرسید:

برنامه‌های تلویزیونی: این برنامه درباره چیه؟ در این برنامه چی دیدی یا شنیدی که این‌طور فکر می‌کنی؟ شخصیت/ اسباب‌بازی/ شیئی که در این برنامه دیدی از فاصله نزدیک نشان داده شد یا از فاصله دور؟ فکر می‌کنی چرا؟
برنامه‌های تبلیغاتی: به نظرت چطوری این تبلیغ می‌تونه نشون بده که این کیک خوشمزه است؟
کتاب داستان: چه کسی داستان را تعریف می‌کنه؟ از کجا می‌دونی؟ این داستان چه حسی بهت میده؟ چه موضوعی در داستان وجود داره که باعث میشه چنین احساسی داشته باشی؟
فیلم سینمایی: توی این فیلم چه اتفاقی افتاد؟ نظر تو درباره‌اش چیه؟
بازی‌های آنلاین: وقتی روی موس کلیک می‌کنی چه اتفاقی می‌افته؟ وقتی کلیک می‌کنی چه صدایی می‌شنوی؟
بسته‌بندی کالاها و اسباب‌بازی‌ها: چه عکسی روی جعبه است؟ داخل جعبه سفید است یا سیاه؟

آموزش سواد رسانه‏ای به کودکان در دوران پیش از دبستان به معنی آموختن چگونگی تفکر و تحلیل اطلاعات و محتوایی است که کودکان از طریق تلویزیون، رادیو، اینترنت، مجلات، کتاب و امثال آن دریافت می‌کنند. در حقیقت سواد رسانه‏ای مانند علم تغذیه عمل می‌کند و مفید یا مضربودن اطلاعات دریافتی و میزان مصرف مورد نیاز آن را برای رشد ذهنی و شناختی کودک مهیا می‏کند. نوع تفکر کودکان پیش از دبستان- یعنی تمایل به واقعی جلوه‌دادن تخیلات، پیوند عاطفی با شخصیت‏های ساختگی و سادگی روح آنها - آموزش مهارت سواد رسانه‌ای را پیچیده‏تر می‌کند. همین‌طور حجم بالای آگهی‏های تبلیغاتی، مطالب مربوط به افراد بزرگ‌سال که نامتناسب با سن کودکان است و این واقعیت که کودکان در این سن قادر به خواندن نیستند، آنها را نسبت به درک درست اطلاعاتی که از طریق رسانه‌ها ارائه می‌شود، سوءاستفاده‌های سایبری، سردرگمی و حتی ترس در هنگام هجوم اطلاعات نامتناسب با سن، آسیب‌پذیر می‌کند. اولین قدم آموزش به کودکان باید از سوی والدین انجام گیرد. والدین به کودکان کمک ‏می‌کنند تا آنها درک درستی از مطالبی که در حال دیدن و شنیدن آن هستند، داشته باشند. والدین باید به آنها یاد دهند که فیلم‏، بازی، تصاویر، کلمات یا موسیقی توسط افرادی ساخته شده که ممکن است از ساخت آنها هدف خاصی داشته ‏باشند. این مورد در آگهی‌های بازرگانی کاربرد بیشتری دارد که تولیدکنندگان برای فروش محصولات خود از انواع جاذبه‌های بصری برای جذب مخاطب، مخصوصا کودکان استفاده می‌کنند تا بتوانند محصولاتشان را به فروش برسانند. تحقیقات نشان داده‌اند همراهی والدین در حین تماشا و استفاده از تلویزیون یا گوشی، تبلت، وضع قوانینی برای استفاده از آنها و گفت‌وگو با کودکان درباره محتوای برنامه به رشد تفکر نقادانه آنها کمک می‌کند و اثرات منفی رسانه‌ها را روی آنها کم‌رنگ‌تر می‌کند. آموزش سواد رسانه‏ای به کودکان را؛ از خواندن کتاب گرفته تا تبلیغ تلویزیونی، آغاز کنید. برای انجام این کار از آنها بخواهید درباره چیزهایی که می‏بینند و می‎شنوند حرف بزنند، فکر کنند و توضیح دهند. به‌عنوان‌نمونه می‏توان از آنها سؤال‏های زیر را پرسید:

برنامه‌های تلویزیونی: این برنامه درباره چیه؟ در این برنامه چی دیدی یا شنیدی که این‌طور فکر می‌کنی؟ شخصیت/ اسباب‌بازی/ شیئی که در این برنامه دیدی از فاصله نزدیک نشان داده شد یا از فاصله دور؟ فکر می‌کنی چرا؟
برنامه‌های تبلیغاتی: به نظرت چطوری این تبلیغ می‌تونه نشون بده که این کیک خوشمزه است؟
کتاب داستان: چه کسی داستان را تعریف می‌کنه؟ از کجا می‌دونی؟ این داستان چه حسی بهت میده؟ چه موضوعی در داستان وجود داره که باعث میشه چنین احساسی داشته باشی؟
فیلم سینمایی: توی این فیلم چه اتفاقی افتاد؟ نظر تو درباره‌اش چیه؟
بازی‌های آنلاین: وقتی روی موس کلیک می‌کنی چه اتفاقی می‌افته؟ وقتی کلیک می‌کنی چه صدایی می‌شنوی؟
بسته‌بندی کالاها و اسباب‌بازی‌ها: چه عکسی روی جعبه است؟ داخل جعبه سفید است یا سیاه؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.