|

هر مهاجرتی فرار مغزها نیست

به هرگونه مهاجرتی فرار مغزها نمی‌گویند و در واقع از پدیده نرخ بالای مهاجرت اشخاص بااستعداد از کشورهای درحال‌توسعه به کشورهای توسعه‌یافته با عنوان «فرار مغزها» یاد می‌شود. البته همان‌گونه که ‌مشاهده می‌شود، این تعریف نوعی تعریف انتزاعی است؛ به این معنا که بعضی واژه‌ها دوپهلو هستند و باید مشخص شود افراد بااستعداد کدام دسته از جامعه را تشکیل می‌دهند، اما در ایران عده‌ای اصرار دارند که هرگونه مهاجرت از کشور را به‌عنوان فرار مغزها جلوه دهند. متأسفانه درباره آمارهای ارائه‌شده نسبت به مهاجرت مغزها، گاهی در محافل رسانه‌ای تحلیل‌هایی درباره شرایط بحرانی کشور در حوزه‌هایی مانند مهاجرت نخبگان، فرار مغزها، کاهش ضریب هوشی و نظایر آن ارائه می‎شود که موجب شکل‌گیری مباحثی جدی و چالش‌برانگیز در محافل سیاسی و تخصصی شده است. «سورنا ستاری»، معاون علمی و فناوری رئيس‌جمهوری، در پاسخ به این شایعات می‌گوید: «طبق گزارش مشترک سازمان ملل و OECD، ایران با حضور در پایین‌‌ترین سطح طبقه‌بندی جهانی از نظر این شاخص، در زمره کشورهایی است که نرخ مهاجرت افراد تحصیل‌کرده به کل جمعیت تحصیل‌کرده در آن، در طبقه کمتر از پنج درصد قرار دارد، بنابراین به استناد آمار نهادهای معتبر بین‌المللی می‌توان این‌گونه گفت که بحران مهاجرت مغزها در ایران، فاقد هرگونه سندیت است و ایران با داشتن 12هزارو 269 دانشجو در آمریکا، رتبه 11 ارسال‌کننده دانشجو به آمریکا را به خود اختصاص داده‌ است که از نظر تعداد کل، دانشجویان ایرانی 1.2 درصد از تعداد کل دانشجویان بین‌المللی واردشده به آمریکا را در سال تحصیلی 2016 تشکیل می‌دهند و کشورهای چین، هند، عربستان و کانادا در رتبه‌های بالاتری قرار دارند». فرار مغزها، مدت‌هاست به دغدغه بسیاری از افراد در داخل کشور تبدیل شده است، اما آمار و ارقام رسمی نهادها و مؤسسات معتبر بین‌المللی، خلاف مطالبی را نشان می‌دهد که برخی مدعیان این امر نگران‌کننده، دائما آن را فریاد می‌زنند. «علی‌مرتضی بی‌رنگ»، معاون امور بین‌الملل و تبادل فناوری معاونت علمی ریاست‌جمهوری، در این زمینه می‌گوید: «تجربه موفق طراحی و اجرای برنامه همکاری با متخصصان و دانشمندان ایرانی غیرمقیم از بهمن‌ سال 93 با هدف استفاده از ظرفیت و توان علمی و فناوری متخصصان ایرانی غیرمقیم در حوزه‌های مختلف تخصصی با مشارکت بیش از 40 دانشگاه، پژوهشگاه و مرکز علمی و فناوری برجسته داخلی به‌عنوان پایگاه‌های تخصصی همکار، منجر به بازگشت و شروع به کار 710 نفر از محققان و متخصصان ایرانی دانشگاه‌های برتر دنیا (اکثریت از کشورهای آمریکا، کانادا و کشورهای اروپایی) در 28 ماه گذشته در قالب‌ مدل‌های مختلف همکاری (پسادکترا، نظام وظیفه تخصصی، جذب هیئت علمی، شرکت‌های دانش‌بنیان و استادان مدعو) شده و پیش‌بینی می‌‏شود با توجه به موفقیت نسبی این طرح و کسب اعتبار لازم در میان متخصصان ایرانی خارج از کشور و مراکز علمی و فناوری برجسته داخلی این روند افزایش یابد».

به هرگونه مهاجرتی فرار مغزها نمی‌گویند و در واقع از پدیده نرخ بالای مهاجرت اشخاص بااستعداد از کشورهای درحال‌توسعه به کشورهای توسعه‌یافته با عنوان «فرار مغزها» یاد می‌شود. البته همان‌گونه که ‌مشاهده می‌شود، این تعریف نوعی تعریف انتزاعی است؛ به این معنا که بعضی واژه‌ها دوپهلو هستند و باید مشخص شود افراد بااستعداد کدام دسته از جامعه را تشکیل می‌دهند، اما در ایران عده‌ای اصرار دارند که هرگونه مهاجرت از کشور را به‌عنوان فرار مغزها جلوه دهند. متأسفانه درباره آمارهای ارائه‌شده نسبت به مهاجرت مغزها، گاهی در محافل رسانه‌ای تحلیل‌هایی درباره شرایط بحرانی کشور در حوزه‌هایی مانند مهاجرت نخبگان، فرار مغزها، کاهش ضریب هوشی و نظایر آن ارائه می‎شود که موجب شکل‌گیری مباحثی جدی و چالش‌برانگیز در محافل سیاسی و تخصصی شده است. «سورنا ستاری»، معاون علمی و فناوری رئيس‌جمهوری، در پاسخ به این شایعات می‌گوید: «طبق گزارش مشترک سازمان ملل و OECD، ایران با حضور در پایین‌‌ترین سطح طبقه‌بندی جهانی از نظر این شاخص، در زمره کشورهایی است که نرخ مهاجرت افراد تحصیل‌کرده به کل جمعیت تحصیل‌کرده در آن، در طبقه کمتر از پنج درصد قرار دارد، بنابراین به استناد آمار نهادهای معتبر بین‌المللی می‌توان این‌گونه گفت که بحران مهاجرت مغزها در ایران، فاقد هرگونه سندیت است و ایران با داشتن 12هزارو 269 دانشجو در آمریکا، رتبه 11 ارسال‌کننده دانشجو به آمریکا را به خود اختصاص داده‌ است که از نظر تعداد کل، دانشجویان ایرانی 1.2 درصد از تعداد کل دانشجویان بین‌المللی واردشده به آمریکا را در سال تحصیلی 2016 تشکیل می‌دهند و کشورهای چین، هند، عربستان و کانادا در رتبه‌های بالاتری قرار دارند». فرار مغزها، مدت‌هاست به دغدغه بسیاری از افراد در داخل کشور تبدیل شده است، اما آمار و ارقام رسمی نهادها و مؤسسات معتبر بین‌المللی، خلاف مطالبی را نشان می‌دهد که برخی مدعیان این امر نگران‌کننده، دائما آن را فریاد می‌زنند. «علی‌مرتضی بی‌رنگ»، معاون امور بین‌الملل و تبادل فناوری معاونت علمی ریاست‌جمهوری، در این زمینه می‌گوید: «تجربه موفق طراحی و اجرای برنامه همکاری با متخصصان و دانشمندان ایرانی غیرمقیم از بهمن‌ سال 93 با هدف استفاده از ظرفیت و توان علمی و فناوری متخصصان ایرانی غیرمقیم در حوزه‌های مختلف تخصصی با مشارکت بیش از 40 دانشگاه، پژوهشگاه و مرکز علمی و فناوری برجسته داخلی به‌عنوان پایگاه‌های تخصصی همکار، منجر به بازگشت و شروع به کار 710 نفر از محققان و متخصصان ایرانی دانشگاه‌های برتر دنیا (اکثریت از کشورهای آمریکا، کانادا و کشورهای اروپایی) در 28 ماه گذشته در قالب‌ مدل‌های مختلف همکاری (پسادکترا، نظام وظیفه تخصصی، جذب هیئت علمی، شرکت‌های دانش‌بنیان و استادان مدعو) شده و پیش‌بینی می‌‏شود با توجه به موفقیت نسبی این طرح و کسب اعتبار لازم در میان متخصصان ایرانی خارج از کشور و مراکز علمی و فناوری برجسته داخلی این روند افزایش یابد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.