|

گسست در «نقالی»

قطب‌الدین صادقی . کارگردان تئاتر

با خاموشی‌پذیرفتن غرش‌های حماسی، کوبش‌های سهمگین دست، ضربه‌های محکم پا و چرخش‌های شیرین چوبدست مرشد ولی‌الله ترابی، ما خانواده فرهنگ نمایشی ایران یکی دیگر از بزرگان خود را چنان از دست دادیم که جبرانش را نه دشوار، بلکه غیرممکن می‌بینیم زیرا با درگذشت او، حلقه نیرومندی از فرهنگ ملی و نمایش سنتی ما گسست. او که در سختی و فقر و انزوا عمرش را عاشقانه بر سر حفظ و اعتلای هنر نقالی گذاشت، به‌تنهایی مرجعی زنده، فرهنگی متحرک و مدافعی غیرتمند و توانا برای پاسداری از ارزش‌های ملی، زبان و اسطوره‌های کهن این سرزمین بود، آن‌هم در روزگارانی که شاهنامه و فرهنگ فردوسی مورد هجوم‌ قرار می‌گرفت. من که بخت آن را داشتم تا سال‌ها به مناسبت‌های گوناگون در سفر و حضرهای فراوان همراه و همدمش باشم، نیک می‌دانم ارزش او تنها در تسلط بی‌نظیرش بر شاهنامه فردوسی نبود، بلکه درک والایی از فرهنگ و هنر امروز داشت و ارتباط عاطفی نیرومندی با هویت تاریخی ایران در دل و جان می‌پرورد که در کمتر کسی به چشم دیده بودم. خوب می‌دانم او در زندگی روزمره و واقعی، همواره فروتن، ساده و قانع زیست اما در تخیل و اندیشه، همواره با رویای پهلوانان بزرگ می‌زیست، با اعمال قهرمانی آنان نفس می‌کشید و شوق زیستن را از ریشه‌های تاریخ و ادب این سرزمین می‌گرفت.
تاثیر او را اندک نپندارید؛ چه در روشن‌داشتن مشعل دانایی هنر سترگ نقالی و چه در تربیت راویان و نقالان جوانی که سالیان دراز صبورانه با دل و جان پرورد. حضور ذهن، حافظه نیرومند، صدای خش‌دار جذاب، آواز گیرا، تسلط شگرف بر ماجراهای پهلوانی و سواد خودآموخته غبطه‌انگیزش که تمام ادبیات و روایات حماسی را محکم، بی‌غلط و موثر می‌خواند، از او چهره نقالی یگانه، استادی بزرگ، هنرمندی ارزشمند و خادمی فراموش‌نشدنی برای فرهنگ ما باقی گذاشته است. تجربه ایام به ما آموخته است همچون زمان پیش از مرگ مرشد، پس از مرگ او نیز انتظار و توقع چندانی از نهادهای هنری و شخصیت‌های فرهنگ رسمی برای حفظ نام و کار او نداشته باشیم، اما امیدمان بر آن است تا نخبگان این نسل، فرزانگان هنر و اندیشه و شاگردان ارزنده‌اش نگذارند تا آتش این هنر کهن و نام این برترین چهره هنر ارزشمند نقالی خاموشی پذیرد.
با خاموشی‌پذیرفتن غرش‌های حماسی، کوبش‌های سهمگین دست، ضربه‌های محکم پا و چرخش‌های شیرین چوبدست مرشد ولی‌الله ترابی، ما خانواده فرهنگ نمایشی ایران یکی دیگر از بزرگان خود را چنان از دست دادیم که جبرانش را نه دشوار، بلکه غیرممکن می‌بینیم زیرا با درگذشت او، حلقه نیرومندی از فرهنگ ملی و نمایش سنتی ما گسست. او که در سختی و فقر و انزوا عمرش را عاشقانه بر سر حفظ و اعتلای هنر نقالی گذاشت، به‌تنهایی مرجعی زنده، فرهنگی متحرک و مدافعی غیرتمند و توانا برای پاسداری از ارزش‌های ملی، زبان و اسطوره‌های کهن این سرزمین بود، آن‌هم در روزگارانی که شاهنامه و فرهنگ فردوسی مورد هجوم‌ قرار می‌گرفت. من که بخت آن را داشتم تا سال‌ها به مناسبت‌های گوناگون در سفر و حضرهای فراوان همراه و همدمش باشم، نیک می‌دانم ارزش او تنها در تسلط بی‌نظیرش بر شاهنامه فردوسی نبود، بلکه درک والایی از فرهنگ و هنر امروز داشت و ارتباط عاطفی نیرومندی با هویت تاریخی ایران در دل و جان می‌پرورد که در کمتر کسی به چشم دیده بودم. خوب می‌دانم او در زندگی روزمره و واقعی، همواره فروتن، ساده و قانع زیست اما در تخیل و اندیشه، همواره با رویای پهلوانان بزرگ می‌زیست، با اعمال قهرمانی آنان نفس می‌کشید و شوق زیستن را از ریشه‌های تاریخ و ادب این سرزمین می‌گرفت.
تاثیر او را اندک نپندارید؛ چه در روشن‌داشتن مشعل دانایی هنر سترگ نقالی و چه در تربیت راویان و نقالان جوانی که سالیان دراز صبورانه با دل و جان پرورد. حضور ذهن، حافظه نیرومند، صدای خش‌دار جذاب، آواز گیرا، تسلط شگرف بر ماجراهای پهلوانی و سواد خودآموخته غبطه‌انگیزش که تمام ادبیات و روایات حماسی را محکم، بی‌غلط و موثر می‌خواند، از او چهره نقالی یگانه، استادی بزرگ، هنرمندی ارزشمند و خادمی فراموش‌نشدنی برای فرهنگ ما باقی گذاشته است. تجربه ایام به ما آموخته است همچون زمان پیش از مرگ مرشد، پس از مرگ او نیز انتظار و توقع چندانی از نهادهای هنری و شخصیت‌های فرهنگ رسمی برای حفظ نام و کار او نداشته باشیم، اما امیدمان بر آن است تا نخبگان این نسل، فرزانگان هنر و اندیشه و شاگردان ارزنده‌اش نگذارند تا آتش این هنر کهن و نام این برترین چهره هنر ارزشمند نقالی خاموشی پذیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.