|

احیای نهاد فرابخشی

مهدی صولی. مدیر پیشین بین‌الملل سازمان ملی جوانان

در یک بررسی اجمالی به نظر می‌رسد که دولت منتخب، در حوزه جوانان با دو مساله اساسی روبه‌رواست؛ مسایلی که محصول نگرش غیرساختاری به حوزه جوانان در سال‌های گذشته بوده و چنانچه راه‌حل‌هایی اساسی و بنیادین برای آنها ارایه نشود، می‌توانند چالش‌هایی اساسی و ناشی از انباشت متراکم مطالبات جوانان ایجاد کنند. این دو مساله اساسی عبارتند از: 1- فقدان یا ناکارآمدی نهاد فرادستی در حوزه سیاستگذاری، هدایت و نظارت بر دستگاه‌های مرتبط با امور جوانان 2- فقدان اسناد فرادستی در امور جوانان. بر این اساس و با در نظر گرفتن مجموعه شرایط و محدودیت‌های قانونی، ساختاری و اجرایی موجود، مناسب‌ترین پیشنهاد برای سامان دادن به اصول و فروع این مسایل اساسی، این است که طی یک برنامه کوتاه‌مدت، ابتدا با ارتقای جایگاه دبیرخانه شورایعالی جوانان، زمینه بررسی کارشناسی وضع موجود فراهم شده و سپس با تدوین یک برنامه بلندمدت توام با تقسیم کار ملی، اصلاحات اساسی ساختاری، سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و اجرایی در امور جوانان صورت پذیرد.
بررسی مساله اول:
فقدان یا ناکارآمدی نهاد فرادستی در حوزه سیاستگذاری، هدایت و نظارت بر دستگاه‌های متولی امور جوانان باعث پیدایش مشکلات ذیل شده است:
1- نگرش متمرکز ساختاری به مسایل جوانان
2- پراکندگی و تشتت کارکردی در تقسیم وظایف ملی دستگاه‌ها و نهادهای حکومتی و حاکمیتی
3- فقدان نهادهای موثر توانمندساز و عدم اهتمام نهاد‌های موجود به توانمندسازی جوانان برای ایفای نقش‌های اجتماعی
4- شعارزدگی و شعائرزدگی دستگاه‌های متولی امور جوانان در مواجهه با دوره جوانی
5- واگذاری نقش‌های تبلیغاتی، شعاری و غیرموثر به جوانان (مشاوران جوان، مجمع ملی جوانان و...) به جای واگذاری نقش‌های موثر اجتماعی
6- انحصار دولتی و حاکمیتی در واگذاری امور به جوانان، به‌عنوان نمونه در زمینه‌های دیپلماسی عمومی، کارآفرینی و...
7- شکل‌گیری موانع قانونی غیرضرور در برابر ایفای نقش اجتماعی از طریق سازمان‌های مردم‌نهاد و... .
بررسی مساله دوم:
فقدان اسناد فرادستی در امور جوانان نیز موجب شکل‌گیری مشکلات ذیل شده است:
1- عدم تبیین نقش جوانان در فرآیندهای جامعه‌سازی، دولت‌سازی و نظام‌سازی
2- عدم یکپارچه‌نگری به موضوع جوانی و منفصل انگاشتن مساله جوانی از سایر مسایل و روندهای جاری کشور
3- بی‌توجهی به تغییرات جهانی و تحولات بین‌المللی
4- انحصار گزینشی مفهوم مشارکت جوانان به حوزه‌های سیاسی
راهکار‌های برون‌رفت:
پیشنهادات اجرایی کوتاه‌مدت که می‌تواند از شکل‌گیری مشکلات ناشی از چالش‌های عدم حل مناسب این دو مساله جلوگیری کرده و فرصت مدیریت آنها را برای دولت تدبیر و امید فراهم آورد، عبارتند از:
الف) ارتقای جایگاه دبیرخانه شورایعالی جوانان به‌منظور:
*فعال‌سازی شورایعالی جوانان به‌مثابه نهاد فرادستی امور جوانان،
* ایجاد رویه منظم و مناسب سیاستگذاری در امور جوانان،
* هماهنگ‌سازی و نظارت موثر بر دستگاه‌های متولی امور جوانان،
*تقسیم وظایف ملی دستگاه‌ها و نهادهای متولی امور جوانان،
*برقراری ارتباط ساختاری منظم و مستقیم با هیات دولت.
ب) انتصاب دبیر شورایعالی جوانان توسط رییس‌جمهوری محترم به‌عنوان«معاون رییس‌جمهور و دبیر شورایعالی جوانان» به‌منظور:
*بیان میزان اهتمام دولت جدید نسبت به مسایل جوانان،
*ایجاد فرصت مناسب برای کارشناسی درخصوص وضعیت ساختار نهاد متولی امور جوانان در کشور،
* بهره‌گیری از ظرفیت‌های حقوقی و قانونی موجود.
ج) فعال‌سازی شورایعالی جوانان همزمان با تقویت دبیرخانه که می‌تواند موارد ذیل را شامل شود:
*افزایش اعضای حقیقی و حقوقی،
*تشکیل کمیسیون‌های تخصصی و کارشناسی،
*تنظیم پیش‌نویس اسناد ملی مرتبط با امور جوانان،
*تهیه بانک اطلاعات جامع ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مرتبط با امور جوانان،
*تهیه پیش‌نویس اسناد فرادستی، تدوین برنامه میان‌مدت و بلندمدت اصلاح نظام سیاستگذاری،
*برنامه‌ریزی و مدیریت امور جوانان.
بستر قانونی:
این پیشنهاد در چارچوب قوانین جاری کشور و ظرفیت‌های حقوقی موجود، کاملا قابل تحقق بوده و می‌تواند همزمان همراهی سایر نهادهای مرتبط با امور جوانان که در خارج از حیطه دولت قرار دارند را نیز به دنبال داشته باشد. بر اساس نص قانون، انتصاب و ابلاغ تغییرات ساختاری دبیرخانه شورایعالی جوانان از اختیارات قانونی رییس‌جمهور است.
این پیشنهاد می‌تواند در یک فرآیند کارشناسی و برخوردار از یک منطق موجه، ارتقا یا شکل‌گیری نهادی فرابخشی، سیاستگذار، ناظر، هماهنگ‌کننده و برخوردار از اقتدار قانونی لازم و متناسب در امور جوانان را مورد ارزیابی قرار داده و زمینه تقریب بین‌الاذهانی و پذیرش فراگیر تشکیل یک نهاد فرابخشی (و نه‌فقط سازمانی اجرایی و بخشی‌نگر) در امور جوانان را بر بستری قانونی، عقلانی و مدبرانه، فراهم آورد.
در یک بررسی اجمالی به نظر می‌رسد که دولت منتخب، در حوزه جوانان با دو مساله اساسی روبه‌رواست؛ مسایلی که محصول نگرش غیرساختاری به حوزه جوانان در سال‌های گذشته بوده و چنانچه راه‌حل‌هایی اساسی و بنیادین برای آنها ارایه نشود، می‌توانند چالش‌هایی اساسی و ناشی از انباشت متراکم مطالبات جوانان ایجاد کنند. این دو مساله اساسی عبارتند از: 1- فقدان یا ناکارآمدی نهاد فرادستی در حوزه سیاستگذاری، هدایت و نظارت بر دستگاه‌های مرتبط با امور جوانان 2- فقدان اسناد فرادستی در امور جوانان. بر این اساس و با در نظر گرفتن مجموعه شرایط و محدودیت‌های قانونی، ساختاری و اجرایی موجود، مناسب‌ترین پیشنهاد برای سامان دادن به اصول و فروع این مسایل اساسی، این است که طی یک برنامه کوتاه‌مدت، ابتدا با ارتقای جایگاه دبیرخانه شورایعالی جوانان، زمینه بررسی کارشناسی وضع موجود فراهم شده و سپس با تدوین یک برنامه بلندمدت توام با تقسیم کار ملی، اصلاحات اساسی ساختاری، سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و اجرایی در امور جوانان صورت پذیرد.
بررسی مساله اول:
فقدان یا ناکارآمدی نهاد فرادستی در حوزه سیاستگذاری، هدایت و نظارت بر دستگاه‌های متولی امور جوانان باعث پیدایش مشکلات ذیل شده است:
1- نگرش متمرکز ساختاری به مسایل جوانان
2- پراکندگی و تشتت کارکردی در تقسیم وظایف ملی دستگاه‌ها و نهادهای حکومتی و حاکمیتی
3- فقدان نهادهای موثر توانمندساز و عدم اهتمام نهاد‌های موجود به توانمندسازی جوانان برای ایفای نقش‌های اجتماعی
4- شعارزدگی و شعائرزدگی دستگاه‌های متولی امور جوانان در مواجهه با دوره جوانی
5- واگذاری نقش‌های تبلیغاتی، شعاری و غیرموثر به جوانان (مشاوران جوان، مجمع ملی جوانان و...) به جای واگذاری نقش‌های موثر اجتماعی
6- انحصار دولتی و حاکمیتی در واگذاری امور به جوانان، به‌عنوان نمونه در زمینه‌های دیپلماسی عمومی، کارآفرینی و...
7- شکل‌گیری موانع قانونی غیرضرور در برابر ایفای نقش اجتماعی از طریق سازمان‌های مردم‌نهاد و... .
بررسی مساله دوم:
فقدان اسناد فرادستی در امور جوانان نیز موجب شکل‌گیری مشکلات ذیل شده است:
1- عدم تبیین نقش جوانان در فرآیندهای جامعه‌سازی، دولت‌سازی و نظام‌سازی
2- عدم یکپارچه‌نگری به موضوع جوانی و منفصل انگاشتن مساله جوانی از سایر مسایل و روندهای جاری کشور
3- بی‌توجهی به تغییرات جهانی و تحولات بین‌المللی
4- انحصار گزینشی مفهوم مشارکت جوانان به حوزه‌های سیاسی
راهکار‌های برون‌رفت:
پیشنهادات اجرایی کوتاه‌مدت که می‌تواند از شکل‌گیری مشکلات ناشی از چالش‌های عدم حل مناسب این دو مساله جلوگیری کرده و فرصت مدیریت آنها را برای دولت تدبیر و امید فراهم آورد، عبارتند از:
الف) ارتقای جایگاه دبیرخانه شورایعالی جوانان به‌منظور:
*فعال‌سازی شورایعالی جوانان به‌مثابه نهاد فرادستی امور جوانان،
* ایجاد رویه منظم و مناسب سیاستگذاری در امور جوانان،
* هماهنگ‌سازی و نظارت موثر بر دستگاه‌های متولی امور جوانان،
*تقسیم وظایف ملی دستگاه‌ها و نهادهای متولی امور جوانان،
*برقراری ارتباط ساختاری منظم و مستقیم با هیات دولت.
ب) انتصاب دبیر شورایعالی جوانان توسط رییس‌جمهوری محترم به‌عنوان«معاون رییس‌جمهور و دبیر شورایعالی جوانان» به‌منظور:
*بیان میزان اهتمام دولت جدید نسبت به مسایل جوانان،
*ایجاد فرصت مناسب برای کارشناسی درخصوص وضعیت ساختار نهاد متولی امور جوانان در کشور،
* بهره‌گیری از ظرفیت‌های حقوقی و قانونی موجود.
ج) فعال‌سازی شورایعالی جوانان همزمان با تقویت دبیرخانه که می‌تواند موارد ذیل را شامل شود:
*افزایش اعضای حقیقی و حقوقی،
*تشکیل کمیسیون‌های تخصصی و کارشناسی،
*تنظیم پیش‌نویس اسناد ملی مرتبط با امور جوانان،
*تهیه بانک اطلاعات جامع ارزیابی عملکرد دستگاه‌های مرتبط با امور جوانان،
*تهیه پیش‌نویس اسناد فرادستی، تدوین برنامه میان‌مدت و بلندمدت اصلاح نظام سیاستگذاری،
*برنامه‌ریزی و مدیریت امور جوانان.
بستر قانونی:
این پیشنهاد در چارچوب قوانین جاری کشور و ظرفیت‌های حقوقی موجود، کاملا قابل تحقق بوده و می‌تواند همزمان همراهی سایر نهادهای مرتبط با امور جوانان که در خارج از حیطه دولت قرار دارند را نیز به دنبال داشته باشد. بر اساس نص قانون، انتصاب و ابلاغ تغییرات ساختاری دبیرخانه شورایعالی جوانان از اختیارات قانونی رییس‌جمهور است.
این پیشنهاد می‌تواند در یک فرآیند کارشناسی و برخوردار از یک منطق موجه، ارتقا یا شکل‌گیری نهادی فرابخشی، سیاستگذار، ناظر، هماهنگ‌کننده و برخوردار از اقتدار قانونی لازم و متناسب در امور جوانان را مورد ارزیابی قرار داده و زمینه تقریب بین‌الاذهانی و پذیرش فراگیر تشکیل یک نهاد فرابخشی (و نه‌فقط سازمانی اجرایی و بخشی‌نگر) در امور جوانان را بر بستری قانونی، عقلانی و مدبرانه، فراهم آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.