حسین کاشفی:
کار جمعی، امکان سیاستورزی را افزایش میدهد
عكس: میلاد پیامی، شرق
حسین سخندان: کار سیاسی و پرداختن به آن به شکل سازمانمند، نیازمند ابزار مرسوم آن است؛ حزب. این اعتقاد وجود دارد که حزب نیز نیازمند صنف است و «خانه احزاب ایران» پاسخی بود به این نیاز. حسین کاشفی که در تمام دوران فعالیت این تشکل 12ساله، در شورای مرکزی آن حضور داشته و از سال 88 تاکنون رییس دوره پنجم آن است اعتقاد دارد این نهاد صنفی در دوران تنگناهای هشتسال اخیر، تلاش کرد تا حد زیادی با ایجاد تعامل میان همه جریانات سیاسی شناسنامهدار کشور، فضای گفتوگو و کار سیاسی را همچنان باز نگه دارد و در این سالها احزاب اصلاحطلب و همچنین اصولگرای بسیاری را در زیرمجموعه خود داشته است. این فعال سیاسی اصلاحطلب در گفتوگو با «شرق» معتقد است که بحث انحلال خانه احزاب تاکنون اساسا مطرح نبوده است و به برخی دلایل اختلافات و اینکه فعالیت این نهاد صنفی چه نتایجی برای فعالیت سیاسی در کشور به همراه داشته اشاراتی کرده است.
از تداوم سیاستورزی در شرایطی که فضای کار سیاسی دچار محدودیت و تنگنا میشود، بهعنوان امری تحسینشده و اثرگذار نام برده میشود. به نظر شما اصلاحطلبان در این هشتسال توانستند این کار را بهدرستی انجام دهند؟
دولت اصلاحات دستاوردهای قابل توجهی داشت. وقتی «توسعه سیاسی» و لزوم توجه به نهادهای مدنی مطرح شد بهطور طبیعی این فقط در عرصه سیاسی رسمی نیست و باید از طریق سیاستورزی به معنای عام آن صورت گیرد تا همه نیروهای سیاسی چه آنها که جریان متبوع آنها در انتحابات پیروز شده چه آنها که نشده، احساس کنند در این محمل بهرغم دیدگاههای متفاوتی که دارند، امکان حضور و فعالیت خواهند داشت. باید در کشور، مانند یک خانواده عمل کرد و به همه انسانها و نخبگان دارای فکر مجال نقشآفرینی سیاسی داد. این طبیعی است که افراد درباره یک موضوع، دیدگاههای مختلف داشته باشند. این به معنای مقابل هم بودن نیست و اصلاحطلبان در این هشتسال به ویژه در چهارسال اخیر تلاش کردند نشان دهند که باید امکان حضور همه سلایق و دیدگاهها فراهم شود، اگر نه خسارات قابل توجهی به وجود میآورد و به سرمایه انسانی لطمه میزند. باید با وجود اینکه نظرات مختلفی در زمینههای مختلف داریم با کمال احترام زندگی کنیم و آنچه مقبول جامعه است مثل اخلاقمداری و قانون را چه در هنگام بودن در قدرت و چه در هنگام فعالیت سیاسی بیرون از قدرت، ترویج کنیم.
یکی از تشکلهایی که فضای کار سیاسی را تسهیل میکند، حزب است و اعلام شد خانه احزاب ایران برای تعامل بهتر احزاب سیاسی و مساعدترشدن کار تشکیلاتی ضابطهمند شکل گرفته است. در هشتسال گذشته این نهاد صنفی توانست به تسهیل فعالیتهای سیاسی کمک کند؟
در سالهای ابتدای دوران اصلاحات، نوعی دو قطبی کامل در کشور شکل گرفته بود در سال 79 که آقای موسویلاری وزیر کشور بودند، از لزوم گفتوگو، تعامل، تسامح و تساهل بین نیروهای سیاسی باسابقه انقلاب سخن گفتیم که باید به نحوی از انحا بین نحلههای سیاسی ایجاد شود. از دل آن گفتوگوها، خانه احزاب بیرون آمد و با گرایشهای مختلف در کشور شکل گرفت. سپس تهیه اساسنامه در دستور کار قرار گرفت و کار خود را آغاز کرد. حتی در مجمع احزاب سیاسی آسیایی، خانه احزاب به عنوان پدیده نو مطرح بود و برخورد خوبی با این تشکل صورت گرفت و کشورهای دیگر نیز لزوم تشکیل باشگاه احزاب را جدی گرفتند.
اگر سازوکار شما، استفاده از همه گرایشها بود که البته در ترکیب خانه احزاب هم دیده میشود پس چرا این اتفاق به شکل کامل رخ نداد و اصولگرایان، اعتراضاتی به فعالیتهای آن داشتند؟ چرا با وجود دیدن شرایط سالهای اخیر در حوزه سیاسی، تلاش نشد تا از کار سیاسی حمایت شود؟
هیات موسس در ابتدای شکلگیری، تصمیمی گرفت که تا امروز که در دوره پنجم این خانه هستیم همه احزاب با گرایشهای مختلف در آن حضور داشته باشند و حتی کرسیهای رسمی خانه احزاب در شورای مرکزی و غیره، به گونهای تنظیم شود که حتی هر جریان سیاسی که در شورای مرکزی، اکثریت را به دست آورد، این امکان را فراهم کند تا از جریان رقیب هم در کارهای اجرایی خانه احزاب حاضر باشند. ما خانه احزاب را به نوعی «میز احزاب» هم میدانیم تا بهرغم نظرات مختلفی که بود جمعبندی نظرات صورت گیرد و هر چه جمع تصمیم بگیرد را ملاک خود قرار دهیم. هدف این بود که در آنجا برای اهداف مشترک تعامل کنیم و اگر در جایی اختلاف نظر داریم، خود را ملزم به شنیدن سخنان یکدیگر بدانیم. تا امروز هر دو سال یکبار مجمع عمومی برگزار شده و طبق اساسنامه، 15 نفر عضو شورای مرکزی تعیین شد و با وجود اینکه در دو دوره، اکثریت با اصلاحطلبان میشد حتی هیاترییسه مجمععمومی هم به صورت ائتلافی انتخاب شد تا اگر اعتراضی صورت گیرد هیاترییسه به آن پاسخ دهد.
متاسفانه دوستان اصولگرا که رای نیاوردند اصل ماجرا را زیر سوال بردند که با مداخله هیاترییسه که انتخابات را درست و طبق روال دانست، پاسخهای لازم ارایه شد. در سال 90 نیز محلی که وزارت کشور در اختیار خانه احزاب گذاشته بود، باز پس گرفته شد. متاسفانه در دولت نهم و دهم بارها اعلام شد اعتقادی به سیاستورزی و نهادهای مدنی ندارند و یارانه احزاب را که در دولت اصلاحات برقرار شده بود، قطع کردند و نهتنها بستری برای رشد احزاب و سیاستورزی منسجم وجود نداشت، موانع روزبهروز بیشتر شد. قبلا از سالن وزارت کشور برای برگزاری مجمع استفاده میشد، اما بهتدریج برای سالن وزارت کشور هم ممانعتهایی پدید آمد تا اینکه در اواسط سال 90 حتی محلی که در اختیار خانه احزاب بود را پس گرفته و اسناد و مدارک را هم ضبط کردند. بعد از اعتراض به این اتفاق، اسناد و مدارک خود را به معاون سیاسی وزارت کشور ارایه کرده و درخواست برگزاری مجمع ارایه شد که متاسفانه تا امروز، امکان اجرایی نیافته است. در هیاترییسه دوره پنجم هم با وجود اینکه اصولگرایان در شورای مرکزی حداقل بودند، برای اینکه پیام بیرونی مشخصی داشته باشد که این محل متعلق به همه احزاب است، نایبرییس اول و خزانهدار از میان دوستان اصولگرا انتخاب شدند.
پس از مدتی اصولگرایان خواستار در اختیار گرفتن کمیته بینالملل و نماینده حاضر در احزاب آسیایی و حتی سخنگویی شدند. برای آنها توضیح داده شد که شورای مرکزی با اکثریت اصلاحطلبان تشکیل شده و بايد به انتخاب آنها احترام گذاشت اما متاسفانه برخی دوستان الزامی به کار جمعی حس نمیکردند و اعلام کردند که در جلسات حاضر نخواهند شد. اما بهرغم محدودیتها، جلسات شورای مرکزی، در دفاتر احزاب دیگر برگزار شده است و امیدواریم با مسوولان جدید وزارت کشور و کمیسیون ماده 10 احزاب، این مشکلات برطرف شود. یکبار به ما اعلام شد که چون پروانه تمدید نشده است، امکان فعالیت ندارید. به آنها اعلام کردیم که ما یکبار پروانه گرفتیم و نیازی به تمدید نیست ضمن اینکه احزاب دارای پروانه، عضو خانه احزاب هستند. ما برای اینکه حسننیت خود را ثابت کنیم، اعضای افزایشیافته در شورای مرکزی را به وسیله فرمهای مخصوص در اختیار آنها قرار داده و شماره آن را در دبیرخانه ثبت کردیم.
چرا اصولگرایان تلاش نکردند، با وجود اینکه میدیدید فضای سیاسی دچار سکون شده، از طریق سازوکار خانه احزاب به ترمیم فضای سیاسی و امکان فعالیت همه احزاب، بپردازند؟
این نقیصه به عدم توسعه سیاسی و توسعهنیافتگی صنفی و تشکیلاتی باز میگردد. اصولگرایان بارها نقاط مثبت و فضای بیطرفانه خانه احزاب را دیدهاند اما عملکرد آنها متضاد است. خانه احزاب فرصتی برای تمرین کار سیاسی با عقاید و گرایشهای مختلف است. میتوان بهعنوان صنف منتخب احزاب، برای تسهیل فعالیت آنها تلاش کرد. اینکه چرا اصولگرایان در این انتخابات نتوانستند منسجم عمل کنند، از مکانیزمهای انسجامبخش استفاده کنند و به یک کاندیدا برسند، به دلیل نبود تمرین کار سیاسی است که بر خلاف آنها، اصلاحطلبان در این هشتسال و در شرایط محدودیت، توانستند به آن دست یابند. تلاشهایی که برای تداوم سیاستورزی میان اصلاحطلبان صورت گرفت، به اجماع روی آقای روحانی رسید و این پیروزی نصیب ملت شد. اینکه کار جمعی و خرد جمعی همراه با تعامل و گفتوگو با رقیب، هنوز نهادینه نشده، یک نقیصه بزرگ است. اگر احزاب شناسنامهدار، به کار سیاسی نپردازند، افراطگرایان میآیند و حضور پررنگ خواهند داشت. آنها به روشهای غیرعقلانی باور دارند و نه سیاستورزی تدریجی و متناسب با شرایط.
ضعف سیاستورزی و توسعهنیافتگی است که به ترجیح منافع شخصی بر منافع ملی منجر میشود و ضعف در این فعالیت، خود را نشان میدهد. اگر احزاب و نهادهای مدنی حضور داشته باشند و همه حول قانون به فعالیت بپردازند، عضو بگیرند، تشکیلات خود را گسترده کنند و... آنگاه عدهای نمیتوانند از طرف مردم حرف بزنند چراکه از آنها سوال میشود، نماینده چه تشکلی هستند؟ احزاب باید پاسخگو باشند و اگر برای آینده برنامه ارایه نکنند و در جلب اعتماد به مشکل بخورند، به طور طبیعی با انتقادات جدیاي مواجه شده و عرصه را به رقیب واگذار میکنند. جامعه راهی ندارد جز اینکه به کار جمعی، کار برنامهای و تربیت نیرو برای فعالیتهای کلان در کشور در قالب کار حزبی، تمسک بجوید.
فعالیتهایی که به صورت مداوم در این هشت سال در جریان اصلاحات دنبال شد، همچنان به عنوان یک تجربه نگریسته میشود؟ این نگرانی را ندارید که باز هم کار رسمی صرف، در دستور کار آنها قرار گیرد و از سیاستورزی در عرصه مدنی غفلت شود؟
من فکر میکنم با توجه به اینکه اصلاحطلبان پس از تفرق در انتخابات سال 84، به تمرین کار منسجم پرداختند و از فضاهای حداقلی برای فعالیت استفاده کردند و نتیجه آن را در سال 92 دیدند، همبستگی و کار سیاسی مداوم را کنار نگذارند. این میتواند به عنوان محل پرش در نظر گرفته شود و دیگر باید از آنچه در گذشته بوده حذر کرد. ما تجربه ناموفق و موفق داریم. انسان عاقل، موفقیتها را بارور میکند و در جهت شکوفایی حرکت میکند. اینکه همه نیروها متوجه اثرات کار جمعی باشند و امید داریم دولت آینده بر اساس اصل سوم قانون اساسی، برای رشد و توسعه کشور، بسترسازی برای فعالیت سیاسی همه جریانات معتقد به اصل نظام را فراهم کند.
ما نمیخواهیم ضرر بدهیم و باید دایم رو به جلو حرکت کنیم و اگر نواقصی که در گذشته داشتیم جبران کنیم، میتوان از سرمایه اجتماعی، پتانسیل دولت و توان همه نیروهای سیاسی و احزاب و اعتمادی که مردم به اصلاحطلبان دارند برای توسعه استفاده کنیم. اگر فعالیت در خانه احزاب، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات و بهخصوص بعد از اتفاقات سال 88، همراهی آقای خاتمی، ناطق و هاشمی نبود و اگر توجه به منافع ملی، محور نمیشد، اتفاق سال 92 هم رخ نمیداد. اگر شورای مشاوران کنار آقای خاتمی شکل نمیگرفت و از معدود فضاها استفاده نمیشد، شرایط فعلی رقم نمیخورد. ما اعتقاد داریم همه نیروهای سیاسی میتوانند در کنار هم قرار بگیرند و تعامل کنند و فصل مشترک آنها، رشد و شکوفایی کشور و جلوگیری از تخریب منابع است. ما در دنیا در استفادهکردن از سرمایه انسانی نخبه خود، شرایط خوبی نداریم. باید با حوصله و با توجه به پختگی که در این هشت سال ایجاد شده، مانع هر نوع انشعابی شد. با وجود اختلافات میتوان با تحمل یکدیگر، مدارا، تعامل و مذاکره به نتیجه کار جمعی خوشبین بود.
از تداوم سیاستورزی در شرایطی که فضای کار سیاسی دچار محدودیت و تنگنا میشود، بهعنوان امری تحسینشده و اثرگذار نام برده میشود. به نظر شما اصلاحطلبان در این هشتسال توانستند این کار را بهدرستی انجام دهند؟
دولت اصلاحات دستاوردهای قابل توجهی داشت. وقتی «توسعه سیاسی» و لزوم توجه به نهادهای مدنی مطرح شد بهطور طبیعی این فقط در عرصه سیاسی رسمی نیست و باید از طریق سیاستورزی به معنای عام آن صورت گیرد تا همه نیروهای سیاسی چه آنها که جریان متبوع آنها در انتحابات پیروز شده چه آنها که نشده، احساس کنند در این محمل بهرغم دیدگاههای متفاوتی که دارند، امکان حضور و فعالیت خواهند داشت. باید در کشور، مانند یک خانواده عمل کرد و به همه انسانها و نخبگان دارای فکر مجال نقشآفرینی سیاسی داد. این طبیعی است که افراد درباره یک موضوع، دیدگاههای مختلف داشته باشند. این به معنای مقابل هم بودن نیست و اصلاحطلبان در این هشتسال به ویژه در چهارسال اخیر تلاش کردند نشان دهند که باید امکان حضور همه سلایق و دیدگاهها فراهم شود، اگر نه خسارات قابل توجهی به وجود میآورد و به سرمایه انسانی لطمه میزند. باید با وجود اینکه نظرات مختلفی در زمینههای مختلف داریم با کمال احترام زندگی کنیم و آنچه مقبول جامعه است مثل اخلاقمداری و قانون را چه در هنگام بودن در قدرت و چه در هنگام فعالیت سیاسی بیرون از قدرت، ترویج کنیم.
یکی از تشکلهایی که فضای کار سیاسی را تسهیل میکند، حزب است و اعلام شد خانه احزاب ایران برای تعامل بهتر احزاب سیاسی و مساعدترشدن کار تشکیلاتی ضابطهمند شکل گرفته است. در هشتسال گذشته این نهاد صنفی توانست به تسهیل فعالیتهای سیاسی کمک کند؟
در سالهای ابتدای دوران اصلاحات، نوعی دو قطبی کامل در کشور شکل گرفته بود در سال 79 که آقای موسویلاری وزیر کشور بودند، از لزوم گفتوگو، تعامل، تسامح و تساهل بین نیروهای سیاسی باسابقه انقلاب سخن گفتیم که باید به نحوی از انحا بین نحلههای سیاسی ایجاد شود. از دل آن گفتوگوها، خانه احزاب بیرون آمد و با گرایشهای مختلف در کشور شکل گرفت. سپس تهیه اساسنامه در دستور کار قرار گرفت و کار خود را آغاز کرد. حتی در مجمع احزاب سیاسی آسیایی، خانه احزاب به عنوان پدیده نو مطرح بود و برخورد خوبی با این تشکل صورت گرفت و کشورهای دیگر نیز لزوم تشکیل باشگاه احزاب را جدی گرفتند.
اگر سازوکار شما، استفاده از همه گرایشها بود که البته در ترکیب خانه احزاب هم دیده میشود پس چرا این اتفاق به شکل کامل رخ نداد و اصولگرایان، اعتراضاتی به فعالیتهای آن داشتند؟ چرا با وجود دیدن شرایط سالهای اخیر در حوزه سیاسی، تلاش نشد تا از کار سیاسی حمایت شود؟
هیات موسس در ابتدای شکلگیری، تصمیمی گرفت که تا امروز که در دوره پنجم این خانه هستیم همه احزاب با گرایشهای مختلف در آن حضور داشته باشند و حتی کرسیهای رسمی خانه احزاب در شورای مرکزی و غیره، به گونهای تنظیم شود که حتی هر جریان سیاسی که در شورای مرکزی، اکثریت را به دست آورد، این امکان را فراهم کند تا از جریان رقیب هم در کارهای اجرایی خانه احزاب حاضر باشند. ما خانه احزاب را به نوعی «میز احزاب» هم میدانیم تا بهرغم نظرات مختلفی که بود جمعبندی نظرات صورت گیرد و هر چه جمع تصمیم بگیرد را ملاک خود قرار دهیم. هدف این بود که در آنجا برای اهداف مشترک تعامل کنیم و اگر در جایی اختلاف نظر داریم، خود را ملزم به شنیدن سخنان یکدیگر بدانیم. تا امروز هر دو سال یکبار مجمع عمومی برگزار شده و طبق اساسنامه، 15 نفر عضو شورای مرکزی تعیین شد و با وجود اینکه در دو دوره، اکثریت با اصلاحطلبان میشد حتی هیاترییسه مجمععمومی هم به صورت ائتلافی انتخاب شد تا اگر اعتراضی صورت گیرد هیاترییسه به آن پاسخ دهد.
متاسفانه دوستان اصولگرا که رای نیاوردند اصل ماجرا را زیر سوال بردند که با مداخله هیاترییسه که انتخابات را درست و طبق روال دانست، پاسخهای لازم ارایه شد. در سال 90 نیز محلی که وزارت کشور در اختیار خانه احزاب گذاشته بود، باز پس گرفته شد. متاسفانه در دولت نهم و دهم بارها اعلام شد اعتقادی به سیاستورزی و نهادهای مدنی ندارند و یارانه احزاب را که در دولت اصلاحات برقرار شده بود، قطع کردند و نهتنها بستری برای رشد احزاب و سیاستورزی منسجم وجود نداشت، موانع روزبهروز بیشتر شد. قبلا از سالن وزارت کشور برای برگزاری مجمع استفاده میشد، اما بهتدریج برای سالن وزارت کشور هم ممانعتهایی پدید آمد تا اینکه در اواسط سال 90 حتی محلی که در اختیار خانه احزاب بود را پس گرفته و اسناد و مدارک را هم ضبط کردند. بعد از اعتراض به این اتفاق، اسناد و مدارک خود را به معاون سیاسی وزارت کشور ارایه کرده و درخواست برگزاری مجمع ارایه شد که متاسفانه تا امروز، امکان اجرایی نیافته است. در هیاترییسه دوره پنجم هم با وجود اینکه اصولگرایان در شورای مرکزی حداقل بودند، برای اینکه پیام بیرونی مشخصی داشته باشد که این محل متعلق به همه احزاب است، نایبرییس اول و خزانهدار از میان دوستان اصولگرا انتخاب شدند.
پس از مدتی اصولگرایان خواستار در اختیار گرفتن کمیته بینالملل و نماینده حاضر در احزاب آسیایی و حتی سخنگویی شدند. برای آنها توضیح داده شد که شورای مرکزی با اکثریت اصلاحطلبان تشکیل شده و بايد به انتخاب آنها احترام گذاشت اما متاسفانه برخی دوستان الزامی به کار جمعی حس نمیکردند و اعلام کردند که در جلسات حاضر نخواهند شد. اما بهرغم محدودیتها، جلسات شورای مرکزی، در دفاتر احزاب دیگر برگزار شده است و امیدواریم با مسوولان جدید وزارت کشور و کمیسیون ماده 10 احزاب، این مشکلات برطرف شود. یکبار به ما اعلام شد که چون پروانه تمدید نشده است، امکان فعالیت ندارید. به آنها اعلام کردیم که ما یکبار پروانه گرفتیم و نیازی به تمدید نیست ضمن اینکه احزاب دارای پروانه، عضو خانه احزاب هستند. ما برای اینکه حسننیت خود را ثابت کنیم، اعضای افزایشیافته در شورای مرکزی را به وسیله فرمهای مخصوص در اختیار آنها قرار داده و شماره آن را در دبیرخانه ثبت کردیم.
چرا اصولگرایان تلاش نکردند، با وجود اینکه میدیدید فضای سیاسی دچار سکون شده، از طریق سازوکار خانه احزاب به ترمیم فضای سیاسی و امکان فعالیت همه احزاب، بپردازند؟
این نقیصه به عدم توسعه سیاسی و توسعهنیافتگی صنفی و تشکیلاتی باز میگردد. اصولگرایان بارها نقاط مثبت و فضای بیطرفانه خانه احزاب را دیدهاند اما عملکرد آنها متضاد است. خانه احزاب فرصتی برای تمرین کار سیاسی با عقاید و گرایشهای مختلف است. میتوان بهعنوان صنف منتخب احزاب، برای تسهیل فعالیت آنها تلاش کرد. اینکه چرا اصولگرایان در این انتخابات نتوانستند منسجم عمل کنند، از مکانیزمهای انسجامبخش استفاده کنند و به یک کاندیدا برسند، به دلیل نبود تمرین کار سیاسی است که بر خلاف آنها، اصلاحطلبان در این هشتسال و در شرایط محدودیت، توانستند به آن دست یابند. تلاشهایی که برای تداوم سیاستورزی میان اصلاحطلبان صورت گرفت، به اجماع روی آقای روحانی رسید و این پیروزی نصیب ملت شد. اینکه کار جمعی و خرد جمعی همراه با تعامل و گفتوگو با رقیب، هنوز نهادینه نشده، یک نقیصه بزرگ است. اگر احزاب شناسنامهدار، به کار سیاسی نپردازند، افراطگرایان میآیند و حضور پررنگ خواهند داشت. آنها به روشهای غیرعقلانی باور دارند و نه سیاستورزی تدریجی و متناسب با شرایط.
ضعف سیاستورزی و توسعهنیافتگی است که به ترجیح منافع شخصی بر منافع ملی منجر میشود و ضعف در این فعالیت، خود را نشان میدهد. اگر احزاب و نهادهای مدنی حضور داشته باشند و همه حول قانون به فعالیت بپردازند، عضو بگیرند، تشکیلات خود را گسترده کنند و... آنگاه عدهای نمیتوانند از طرف مردم حرف بزنند چراکه از آنها سوال میشود، نماینده چه تشکلی هستند؟ احزاب باید پاسخگو باشند و اگر برای آینده برنامه ارایه نکنند و در جلب اعتماد به مشکل بخورند، به طور طبیعی با انتقادات جدیاي مواجه شده و عرصه را به رقیب واگذار میکنند. جامعه راهی ندارد جز اینکه به کار جمعی، کار برنامهای و تربیت نیرو برای فعالیتهای کلان در کشور در قالب کار حزبی، تمسک بجوید.
فعالیتهایی که به صورت مداوم در این هشت سال در جریان اصلاحات دنبال شد، همچنان به عنوان یک تجربه نگریسته میشود؟ این نگرانی را ندارید که باز هم کار رسمی صرف، در دستور کار آنها قرار گیرد و از سیاستورزی در عرصه مدنی غفلت شود؟
من فکر میکنم با توجه به اینکه اصلاحطلبان پس از تفرق در انتخابات سال 84، به تمرین کار منسجم پرداختند و از فضاهای حداقلی برای فعالیت استفاده کردند و نتیجه آن را در سال 92 دیدند، همبستگی و کار سیاسی مداوم را کنار نگذارند. این میتواند به عنوان محل پرش در نظر گرفته شود و دیگر باید از آنچه در گذشته بوده حذر کرد. ما تجربه ناموفق و موفق داریم. انسان عاقل، موفقیتها را بارور میکند و در جهت شکوفایی حرکت میکند. اینکه همه نیروها متوجه اثرات کار جمعی باشند و امید داریم دولت آینده بر اساس اصل سوم قانون اساسی، برای رشد و توسعه کشور، بسترسازی برای فعالیت سیاسی همه جریانات معتقد به اصل نظام را فراهم کند.
ما نمیخواهیم ضرر بدهیم و باید دایم رو به جلو حرکت کنیم و اگر نواقصی که در گذشته داشتیم جبران کنیم، میتوان از سرمایه اجتماعی، پتانسیل دولت و توان همه نیروهای سیاسی و احزاب و اعتمادی که مردم به اصلاحطلبان دارند برای توسعه استفاده کنیم. اگر فعالیت در خانه احزاب، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات و بهخصوص بعد از اتفاقات سال 88، همراهی آقای خاتمی، ناطق و هاشمی نبود و اگر توجه به منافع ملی، محور نمیشد، اتفاق سال 92 هم رخ نمیداد. اگر شورای مشاوران کنار آقای خاتمی شکل نمیگرفت و از معدود فضاها استفاده نمیشد، شرایط فعلی رقم نمیخورد. ما اعتقاد داریم همه نیروهای سیاسی میتوانند در کنار هم قرار بگیرند و تعامل کنند و فصل مشترک آنها، رشد و شکوفایی کشور و جلوگیری از تخریب منابع است. ما در دنیا در استفادهکردن از سرمایه انسانی نخبه خود، شرایط خوبی نداریم. باید با حوصله و با توجه به پختگی که در این هشت سال ایجاد شده، مانع هر نوع انشعابی شد. با وجود اختلافات میتوان با تحمل یکدیگر، مدارا، تعامل و مذاکره به نتیجه کار جمعی خوشبین بود.
حسین سخندان: کار سیاسی و پرداختن به آن به شکل سازمانمند، نیازمند ابزار مرسوم آن است؛ حزب. این اعتقاد وجود دارد که حزب نیز نیازمند صنف است و «خانه احزاب ایران» پاسخی بود به این نیاز. حسین کاشفی که در تمام دوران فعالیت این تشکل 12ساله، در شورای مرکزی آن حضور داشته و از سال 88 تاکنون رییس دوره پنجم آن است اعتقاد دارد این نهاد صنفی در دوران تنگناهای هشتسال اخیر، تلاش کرد تا حد زیادی با ایجاد تعامل میان همه جریانات سیاسی شناسنامهدار کشور، فضای گفتوگو و کار سیاسی را همچنان باز نگه دارد و در این سالها احزاب اصلاحطلب و همچنین اصولگرای بسیاری را در زیرمجموعه خود داشته است. این فعال سیاسی اصلاحطلب در گفتوگو با «شرق» معتقد است که بحث انحلال خانه احزاب تاکنون اساسا مطرح نبوده است و به برخی دلایل اختلافات و اینکه فعالیت این نهاد صنفی چه نتایجی برای فعالیت سیاسی در کشور به همراه داشته اشاراتی کرده است.
از تداوم سیاستورزی در شرایطی که فضای کار سیاسی دچار محدودیت و تنگنا میشود، بهعنوان امری تحسینشده و اثرگذار نام برده میشود. به نظر شما اصلاحطلبان در این هشتسال توانستند این کار را بهدرستی انجام دهند؟
دولت اصلاحات دستاوردهای قابل توجهی داشت. وقتی «توسعه سیاسی» و لزوم توجه به نهادهای مدنی مطرح شد بهطور طبیعی این فقط در عرصه سیاسی رسمی نیست و باید از طریق سیاستورزی به معنای عام آن صورت گیرد تا همه نیروهای سیاسی چه آنها که جریان متبوع آنها در انتحابات پیروز شده چه آنها که نشده، احساس کنند در این محمل بهرغم دیدگاههای متفاوتی که دارند، امکان حضور و فعالیت خواهند داشت. باید در کشور، مانند یک خانواده عمل کرد و به همه انسانها و نخبگان دارای فکر مجال نقشآفرینی سیاسی داد. این طبیعی است که افراد درباره یک موضوع، دیدگاههای مختلف داشته باشند. این به معنای مقابل هم بودن نیست و اصلاحطلبان در این هشتسال به ویژه در چهارسال اخیر تلاش کردند نشان دهند که باید امکان حضور همه سلایق و دیدگاهها فراهم شود، اگر نه خسارات قابل توجهی به وجود میآورد و به سرمایه انسانی لطمه میزند. باید با وجود اینکه نظرات مختلفی در زمینههای مختلف داریم با کمال احترام زندگی کنیم و آنچه مقبول جامعه است مثل اخلاقمداری و قانون را چه در هنگام بودن در قدرت و چه در هنگام فعالیت سیاسی بیرون از قدرت، ترویج کنیم.
یکی از تشکلهایی که فضای کار سیاسی را تسهیل میکند، حزب است و اعلام شد خانه احزاب ایران برای تعامل بهتر احزاب سیاسی و مساعدترشدن کار تشکیلاتی ضابطهمند شکل گرفته است. در هشتسال گذشته این نهاد صنفی توانست به تسهیل فعالیتهای سیاسی کمک کند؟
در سالهای ابتدای دوران اصلاحات، نوعی دو قطبی کامل در کشور شکل گرفته بود در سال 79 که آقای موسویلاری وزیر کشور بودند، از لزوم گفتوگو، تعامل، تسامح و تساهل بین نیروهای سیاسی باسابقه انقلاب سخن گفتیم که باید به نحوی از انحا بین نحلههای سیاسی ایجاد شود. از دل آن گفتوگوها، خانه احزاب بیرون آمد و با گرایشهای مختلف در کشور شکل گرفت. سپس تهیه اساسنامه در دستور کار قرار گرفت و کار خود را آغاز کرد. حتی در مجمع احزاب سیاسی آسیایی، خانه احزاب به عنوان پدیده نو مطرح بود و برخورد خوبی با این تشکل صورت گرفت و کشورهای دیگر نیز لزوم تشکیل باشگاه احزاب را جدی گرفتند.
اگر سازوکار شما، استفاده از همه گرایشها بود که البته در ترکیب خانه احزاب هم دیده میشود پس چرا این اتفاق به شکل کامل رخ نداد و اصولگرایان، اعتراضاتی به فعالیتهای آن داشتند؟ چرا با وجود دیدن شرایط سالهای اخیر در حوزه سیاسی، تلاش نشد تا از کار سیاسی حمایت شود؟
هیات موسس در ابتدای شکلگیری، تصمیمی گرفت که تا امروز که در دوره پنجم این خانه هستیم همه احزاب با گرایشهای مختلف در آن حضور داشته باشند و حتی کرسیهای رسمی خانه احزاب در شورای مرکزی و غیره، به گونهای تنظیم شود که حتی هر جریان سیاسی که در شورای مرکزی، اکثریت را به دست آورد، این امکان را فراهم کند تا از جریان رقیب هم در کارهای اجرایی خانه احزاب حاضر باشند. ما خانه احزاب را به نوعی «میز احزاب» هم میدانیم تا بهرغم نظرات مختلفی که بود جمعبندی نظرات صورت گیرد و هر چه جمع تصمیم بگیرد را ملاک خود قرار دهیم. هدف این بود که در آنجا برای اهداف مشترک تعامل کنیم و اگر در جایی اختلاف نظر داریم، خود را ملزم به شنیدن سخنان یکدیگر بدانیم. تا امروز هر دو سال یکبار مجمع عمومی برگزار شده و طبق اساسنامه، 15 نفر عضو شورای مرکزی تعیین شد و با وجود اینکه در دو دوره، اکثریت با اصلاحطلبان میشد حتی هیاترییسه مجمععمومی هم به صورت ائتلافی انتخاب شد تا اگر اعتراضی صورت گیرد هیاترییسه به آن پاسخ دهد.
متاسفانه دوستان اصولگرا که رای نیاوردند اصل ماجرا را زیر سوال بردند که با مداخله هیاترییسه که انتخابات را درست و طبق روال دانست، پاسخهای لازم ارایه شد. در سال 90 نیز محلی که وزارت کشور در اختیار خانه احزاب گذاشته بود، باز پس گرفته شد. متاسفانه در دولت نهم و دهم بارها اعلام شد اعتقادی به سیاستورزی و نهادهای مدنی ندارند و یارانه احزاب را که در دولت اصلاحات برقرار شده بود، قطع کردند و نهتنها بستری برای رشد احزاب و سیاستورزی منسجم وجود نداشت، موانع روزبهروز بیشتر شد. قبلا از سالن وزارت کشور برای برگزاری مجمع استفاده میشد، اما بهتدریج برای سالن وزارت کشور هم ممانعتهایی پدید آمد تا اینکه در اواسط سال 90 حتی محلی که در اختیار خانه احزاب بود را پس گرفته و اسناد و مدارک را هم ضبط کردند. بعد از اعتراض به این اتفاق، اسناد و مدارک خود را به معاون سیاسی وزارت کشور ارایه کرده و درخواست برگزاری مجمع ارایه شد که متاسفانه تا امروز، امکان اجرایی نیافته است. در هیاترییسه دوره پنجم هم با وجود اینکه اصولگرایان در شورای مرکزی حداقل بودند، برای اینکه پیام بیرونی مشخصی داشته باشد که این محل متعلق به همه احزاب است، نایبرییس اول و خزانهدار از میان دوستان اصولگرا انتخاب شدند.
پس از مدتی اصولگرایان خواستار در اختیار گرفتن کمیته بینالملل و نماینده حاضر در احزاب آسیایی و حتی سخنگویی شدند. برای آنها توضیح داده شد که شورای مرکزی با اکثریت اصلاحطلبان تشکیل شده و بايد به انتخاب آنها احترام گذاشت اما متاسفانه برخی دوستان الزامی به کار جمعی حس نمیکردند و اعلام کردند که در جلسات حاضر نخواهند شد. اما بهرغم محدودیتها، جلسات شورای مرکزی، در دفاتر احزاب دیگر برگزار شده است و امیدواریم با مسوولان جدید وزارت کشور و کمیسیون ماده 10 احزاب، این مشکلات برطرف شود. یکبار به ما اعلام شد که چون پروانه تمدید نشده است، امکان فعالیت ندارید. به آنها اعلام کردیم که ما یکبار پروانه گرفتیم و نیازی به تمدید نیست ضمن اینکه احزاب دارای پروانه، عضو خانه احزاب هستند. ما برای اینکه حسننیت خود را ثابت کنیم، اعضای افزایشیافته در شورای مرکزی را به وسیله فرمهای مخصوص در اختیار آنها قرار داده و شماره آن را در دبیرخانه ثبت کردیم.
چرا اصولگرایان تلاش نکردند، با وجود اینکه میدیدید فضای سیاسی دچار سکون شده، از طریق سازوکار خانه احزاب به ترمیم فضای سیاسی و امکان فعالیت همه احزاب، بپردازند؟
این نقیصه به عدم توسعه سیاسی و توسعهنیافتگی صنفی و تشکیلاتی باز میگردد. اصولگرایان بارها نقاط مثبت و فضای بیطرفانه خانه احزاب را دیدهاند اما عملکرد آنها متضاد است. خانه احزاب فرصتی برای تمرین کار سیاسی با عقاید و گرایشهای مختلف است. میتوان بهعنوان صنف منتخب احزاب، برای تسهیل فعالیت آنها تلاش کرد. اینکه چرا اصولگرایان در این انتخابات نتوانستند منسجم عمل کنند، از مکانیزمهای انسجامبخش استفاده کنند و به یک کاندیدا برسند، به دلیل نبود تمرین کار سیاسی است که بر خلاف آنها، اصلاحطلبان در این هشتسال و در شرایط محدودیت، توانستند به آن دست یابند. تلاشهایی که برای تداوم سیاستورزی میان اصلاحطلبان صورت گرفت، به اجماع روی آقای روحانی رسید و این پیروزی نصیب ملت شد. اینکه کار جمعی و خرد جمعی همراه با تعامل و گفتوگو با رقیب، هنوز نهادینه نشده، یک نقیصه بزرگ است. اگر احزاب شناسنامهدار، به کار سیاسی نپردازند، افراطگرایان میآیند و حضور پررنگ خواهند داشت. آنها به روشهای غیرعقلانی باور دارند و نه سیاستورزی تدریجی و متناسب با شرایط.
ضعف سیاستورزی و توسعهنیافتگی است که به ترجیح منافع شخصی بر منافع ملی منجر میشود و ضعف در این فعالیت، خود را نشان میدهد. اگر احزاب و نهادهای مدنی حضور داشته باشند و همه حول قانون به فعالیت بپردازند، عضو بگیرند، تشکیلات خود را گسترده کنند و... آنگاه عدهای نمیتوانند از طرف مردم حرف بزنند چراکه از آنها سوال میشود، نماینده چه تشکلی هستند؟ احزاب باید پاسخگو باشند و اگر برای آینده برنامه ارایه نکنند و در جلب اعتماد به مشکل بخورند، به طور طبیعی با انتقادات جدیاي مواجه شده و عرصه را به رقیب واگذار میکنند. جامعه راهی ندارد جز اینکه به کار جمعی، کار برنامهای و تربیت نیرو برای فعالیتهای کلان در کشور در قالب کار حزبی، تمسک بجوید.
فعالیتهایی که به صورت مداوم در این هشت سال در جریان اصلاحات دنبال شد، همچنان به عنوان یک تجربه نگریسته میشود؟ این نگرانی را ندارید که باز هم کار رسمی صرف، در دستور کار آنها قرار گیرد و از سیاستورزی در عرصه مدنی غفلت شود؟
من فکر میکنم با توجه به اینکه اصلاحطلبان پس از تفرق در انتخابات سال 84، به تمرین کار منسجم پرداختند و از فضاهای حداقلی برای فعالیت استفاده کردند و نتیجه آن را در سال 92 دیدند، همبستگی و کار سیاسی مداوم را کنار نگذارند. این میتواند به عنوان محل پرش در نظر گرفته شود و دیگر باید از آنچه در گذشته بوده حذر کرد. ما تجربه ناموفق و موفق داریم. انسان عاقل، موفقیتها را بارور میکند و در جهت شکوفایی حرکت میکند. اینکه همه نیروها متوجه اثرات کار جمعی باشند و امید داریم دولت آینده بر اساس اصل سوم قانون اساسی، برای رشد و توسعه کشور، بسترسازی برای فعالیت سیاسی همه جریانات معتقد به اصل نظام را فراهم کند.
ما نمیخواهیم ضرر بدهیم و باید دایم رو به جلو حرکت کنیم و اگر نواقصی که در گذشته داشتیم جبران کنیم، میتوان از سرمایه اجتماعی، پتانسیل دولت و توان همه نیروهای سیاسی و احزاب و اعتمادی که مردم به اصلاحطلبان دارند برای توسعه استفاده کنیم. اگر فعالیت در خانه احزاب، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات و بهخصوص بعد از اتفاقات سال 88، همراهی آقای خاتمی، ناطق و هاشمی نبود و اگر توجه به منافع ملی، محور نمیشد، اتفاق سال 92 هم رخ نمیداد. اگر شورای مشاوران کنار آقای خاتمی شکل نمیگرفت و از معدود فضاها استفاده نمیشد، شرایط فعلی رقم نمیخورد. ما اعتقاد داریم همه نیروهای سیاسی میتوانند در کنار هم قرار بگیرند و تعامل کنند و فصل مشترک آنها، رشد و شکوفایی کشور و جلوگیری از تخریب منابع است. ما در دنیا در استفادهکردن از سرمایه انسانی نخبه خود، شرایط خوبی نداریم. باید با حوصله و با توجه به پختگی که در این هشت سال ایجاد شده، مانع هر نوع انشعابی شد. با وجود اختلافات میتوان با تحمل یکدیگر، مدارا، تعامل و مذاکره به نتیجه کار جمعی خوشبین بود.
از تداوم سیاستورزی در شرایطی که فضای کار سیاسی دچار محدودیت و تنگنا میشود، بهعنوان امری تحسینشده و اثرگذار نام برده میشود. به نظر شما اصلاحطلبان در این هشتسال توانستند این کار را بهدرستی انجام دهند؟
دولت اصلاحات دستاوردهای قابل توجهی داشت. وقتی «توسعه سیاسی» و لزوم توجه به نهادهای مدنی مطرح شد بهطور طبیعی این فقط در عرصه سیاسی رسمی نیست و باید از طریق سیاستورزی به معنای عام آن صورت گیرد تا همه نیروهای سیاسی چه آنها که جریان متبوع آنها در انتحابات پیروز شده چه آنها که نشده، احساس کنند در این محمل بهرغم دیدگاههای متفاوتی که دارند، امکان حضور و فعالیت خواهند داشت. باید در کشور، مانند یک خانواده عمل کرد و به همه انسانها و نخبگان دارای فکر مجال نقشآفرینی سیاسی داد. این طبیعی است که افراد درباره یک موضوع، دیدگاههای مختلف داشته باشند. این به معنای مقابل هم بودن نیست و اصلاحطلبان در این هشتسال به ویژه در چهارسال اخیر تلاش کردند نشان دهند که باید امکان حضور همه سلایق و دیدگاهها فراهم شود، اگر نه خسارات قابل توجهی به وجود میآورد و به سرمایه انسانی لطمه میزند. باید با وجود اینکه نظرات مختلفی در زمینههای مختلف داریم با کمال احترام زندگی کنیم و آنچه مقبول جامعه است مثل اخلاقمداری و قانون را چه در هنگام بودن در قدرت و چه در هنگام فعالیت سیاسی بیرون از قدرت، ترویج کنیم.
یکی از تشکلهایی که فضای کار سیاسی را تسهیل میکند، حزب است و اعلام شد خانه احزاب ایران برای تعامل بهتر احزاب سیاسی و مساعدترشدن کار تشکیلاتی ضابطهمند شکل گرفته است. در هشتسال گذشته این نهاد صنفی توانست به تسهیل فعالیتهای سیاسی کمک کند؟
در سالهای ابتدای دوران اصلاحات، نوعی دو قطبی کامل در کشور شکل گرفته بود در سال 79 که آقای موسویلاری وزیر کشور بودند، از لزوم گفتوگو، تعامل، تسامح و تساهل بین نیروهای سیاسی باسابقه انقلاب سخن گفتیم که باید به نحوی از انحا بین نحلههای سیاسی ایجاد شود. از دل آن گفتوگوها، خانه احزاب بیرون آمد و با گرایشهای مختلف در کشور شکل گرفت. سپس تهیه اساسنامه در دستور کار قرار گرفت و کار خود را آغاز کرد. حتی در مجمع احزاب سیاسی آسیایی، خانه احزاب به عنوان پدیده نو مطرح بود و برخورد خوبی با این تشکل صورت گرفت و کشورهای دیگر نیز لزوم تشکیل باشگاه احزاب را جدی گرفتند.
اگر سازوکار شما، استفاده از همه گرایشها بود که البته در ترکیب خانه احزاب هم دیده میشود پس چرا این اتفاق به شکل کامل رخ نداد و اصولگرایان، اعتراضاتی به فعالیتهای آن داشتند؟ چرا با وجود دیدن شرایط سالهای اخیر در حوزه سیاسی، تلاش نشد تا از کار سیاسی حمایت شود؟
هیات موسس در ابتدای شکلگیری، تصمیمی گرفت که تا امروز که در دوره پنجم این خانه هستیم همه احزاب با گرایشهای مختلف در آن حضور داشته باشند و حتی کرسیهای رسمی خانه احزاب در شورای مرکزی و غیره، به گونهای تنظیم شود که حتی هر جریان سیاسی که در شورای مرکزی، اکثریت را به دست آورد، این امکان را فراهم کند تا از جریان رقیب هم در کارهای اجرایی خانه احزاب حاضر باشند. ما خانه احزاب را به نوعی «میز احزاب» هم میدانیم تا بهرغم نظرات مختلفی که بود جمعبندی نظرات صورت گیرد و هر چه جمع تصمیم بگیرد را ملاک خود قرار دهیم. هدف این بود که در آنجا برای اهداف مشترک تعامل کنیم و اگر در جایی اختلاف نظر داریم، خود را ملزم به شنیدن سخنان یکدیگر بدانیم. تا امروز هر دو سال یکبار مجمع عمومی برگزار شده و طبق اساسنامه، 15 نفر عضو شورای مرکزی تعیین شد و با وجود اینکه در دو دوره، اکثریت با اصلاحطلبان میشد حتی هیاترییسه مجمععمومی هم به صورت ائتلافی انتخاب شد تا اگر اعتراضی صورت گیرد هیاترییسه به آن پاسخ دهد.
متاسفانه دوستان اصولگرا که رای نیاوردند اصل ماجرا را زیر سوال بردند که با مداخله هیاترییسه که انتخابات را درست و طبق روال دانست، پاسخهای لازم ارایه شد. در سال 90 نیز محلی که وزارت کشور در اختیار خانه احزاب گذاشته بود، باز پس گرفته شد. متاسفانه در دولت نهم و دهم بارها اعلام شد اعتقادی به سیاستورزی و نهادهای مدنی ندارند و یارانه احزاب را که در دولت اصلاحات برقرار شده بود، قطع کردند و نهتنها بستری برای رشد احزاب و سیاستورزی منسجم وجود نداشت، موانع روزبهروز بیشتر شد. قبلا از سالن وزارت کشور برای برگزاری مجمع استفاده میشد، اما بهتدریج برای سالن وزارت کشور هم ممانعتهایی پدید آمد تا اینکه در اواسط سال 90 حتی محلی که در اختیار خانه احزاب بود را پس گرفته و اسناد و مدارک را هم ضبط کردند. بعد از اعتراض به این اتفاق، اسناد و مدارک خود را به معاون سیاسی وزارت کشور ارایه کرده و درخواست برگزاری مجمع ارایه شد که متاسفانه تا امروز، امکان اجرایی نیافته است. در هیاترییسه دوره پنجم هم با وجود اینکه اصولگرایان در شورای مرکزی حداقل بودند، برای اینکه پیام بیرونی مشخصی داشته باشد که این محل متعلق به همه احزاب است، نایبرییس اول و خزانهدار از میان دوستان اصولگرا انتخاب شدند.
پس از مدتی اصولگرایان خواستار در اختیار گرفتن کمیته بینالملل و نماینده حاضر در احزاب آسیایی و حتی سخنگویی شدند. برای آنها توضیح داده شد که شورای مرکزی با اکثریت اصلاحطلبان تشکیل شده و بايد به انتخاب آنها احترام گذاشت اما متاسفانه برخی دوستان الزامی به کار جمعی حس نمیکردند و اعلام کردند که در جلسات حاضر نخواهند شد. اما بهرغم محدودیتها، جلسات شورای مرکزی، در دفاتر احزاب دیگر برگزار شده است و امیدواریم با مسوولان جدید وزارت کشور و کمیسیون ماده 10 احزاب، این مشکلات برطرف شود. یکبار به ما اعلام شد که چون پروانه تمدید نشده است، امکان فعالیت ندارید. به آنها اعلام کردیم که ما یکبار پروانه گرفتیم و نیازی به تمدید نیست ضمن اینکه احزاب دارای پروانه، عضو خانه احزاب هستند. ما برای اینکه حسننیت خود را ثابت کنیم، اعضای افزایشیافته در شورای مرکزی را به وسیله فرمهای مخصوص در اختیار آنها قرار داده و شماره آن را در دبیرخانه ثبت کردیم.
چرا اصولگرایان تلاش نکردند، با وجود اینکه میدیدید فضای سیاسی دچار سکون شده، از طریق سازوکار خانه احزاب به ترمیم فضای سیاسی و امکان فعالیت همه احزاب، بپردازند؟
این نقیصه به عدم توسعه سیاسی و توسعهنیافتگی صنفی و تشکیلاتی باز میگردد. اصولگرایان بارها نقاط مثبت و فضای بیطرفانه خانه احزاب را دیدهاند اما عملکرد آنها متضاد است. خانه احزاب فرصتی برای تمرین کار سیاسی با عقاید و گرایشهای مختلف است. میتوان بهعنوان صنف منتخب احزاب، برای تسهیل فعالیت آنها تلاش کرد. اینکه چرا اصولگرایان در این انتخابات نتوانستند منسجم عمل کنند، از مکانیزمهای انسجامبخش استفاده کنند و به یک کاندیدا برسند، به دلیل نبود تمرین کار سیاسی است که بر خلاف آنها، اصلاحطلبان در این هشتسال و در شرایط محدودیت، توانستند به آن دست یابند. تلاشهایی که برای تداوم سیاستورزی میان اصلاحطلبان صورت گرفت، به اجماع روی آقای روحانی رسید و این پیروزی نصیب ملت شد. اینکه کار جمعی و خرد جمعی همراه با تعامل و گفتوگو با رقیب، هنوز نهادینه نشده، یک نقیصه بزرگ است. اگر احزاب شناسنامهدار، به کار سیاسی نپردازند، افراطگرایان میآیند و حضور پررنگ خواهند داشت. آنها به روشهای غیرعقلانی باور دارند و نه سیاستورزی تدریجی و متناسب با شرایط.
ضعف سیاستورزی و توسعهنیافتگی است که به ترجیح منافع شخصی بر منافع ملی منجر میشود و ضعف در این فعالیت، خود را نشان میدهد. اگر احزاب و نهادهای مدنی حضور داشته باشند و همه حول قانون به فعالیت بپردازند، عضو بگیرند، تشکیلات خود را گسترده کنند و... آنگاه عدهای نمیتوانند از طرف مردم حرف بزنند چراکه از آنها سوال میشود، نماینده چه تشکلی هستند؟ احزاب باید پاسخگو باشند و اگر برای آینده برنامه ارایه نکنند و در جلب اعتماد به مشکل بخورند، به طور طبیعی با انتقادات جدیاي مواجه شده و عرصه را به رقیب واگذار میکنند. جامعه راهی ندارد جز اینکه به کار جمعی، کار برنامهای و تربیت نیرو برای فعالیتهای کلان در کشور در قالب کار حزبی، تمسک بجوید.
فعالیتهایی که به صورت مداوم در این هشت سال در جریان اصلاحات دنبال شد، همچنان به عنوان یک تجربه نگریسته میشود؟ این نگرانی را ندارید که باز هم کار رسمی صرف، در دستور کار آنها قرار گیرد و از سیاستورزی در عرصه مدنی غفلت شود؟
من فکر میکنم با توجه به اینکه اصلاحطلبان پس از تفرق در انتخابات سال 84، به تمرین کار منسجم پرداختند و از فضاهای حداقلی برای فعالیت استفاده کردند و نتیجه آن را در سال 92 دیدند، همبستگی و کار سیاسی مداوم را کنار نگذارند. این میتواند به عنوان محل پرش در نظر گرفته شود و دیگر باید از آنچه در گذشته بوده حذر کرد. ما تجربه ناموفق و موفق داریم. انسان عاقل، موفقیتها را بارور میکند و در جهت شکوفایی حرکت میکند. اینکه همه نیروها متوجه اثرات کار جمعی باشند و امید داریم دولت آینده بر اساس اصل سوم قانون اساسی، برای رشد و توسعه کشور، بسترسازی برای فعالیت سیاسی همه جریانات معتقد به اصل نظام را فراهم کند.
ما نمیخواهیم ضرر بدهیم و باید دایم رو به جلو حرکت کنیم و اگر نواقصی که در گذشته داشتیم جبران کنیم، میتوان از سرمایه اجتماعی، پتانسیل دولت و توان همه نیروهای سیاسی و احزاب و اعتمادی که مردم به اصلاحطلبان دارند برای توسعه استفاده کنیم. اگر فعالیت در خانه احزاب، شورای هماهنگی جبهه اصلاحات و بهخصوص بعد از اتفاقات سال 88، همراهی آقای خاتمی، ناطق و هاشمی نبود و اگر توجه به منافع ملی، محور نمیشد، اتفاق سال 92 هم رخ نمیداد. اگر شورای مشاوران کنار آقای خاتمی شکل نمیگرفت و از معدود فضاها استفاده نمیشد، شرایط فعلی رقم نمیخورد. ما اعتقاد داریم همه نیروهای سیاسی میتوانند در کنار هم قرار بگیرند و تعامل کنند و فصل مشترک آنها، رشد و شکوفایی کشور و جلوگیری از تخریب منابع است. ما در دنیا در استفادهکردن از سرمایه انسانی نخبه خود، شرایط خوبی نداریم. باید با حوصله و با توجه به پختگی که در این هشت سال ایجاد شده، مانع هر نوع انشعابی شد. با وجود اختلافات میتوان با تحمل یکدیگر، مدارا، تعامل و مذاکره به نتیجه کار جمعی خوشبین بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.