|

پشه‌های کلافه‌کننده‌ میلان

صبا زواره‌ای

در همسایگی ساختمانی که دو شب میهمانش هستم، بساط ساخت‌وساز برپاست و سروصدای شدیدش از صبح زود خواب را از چشمم گرفته. تا شهر زندگی‌اش را از سر بگیرد، مشغول سروسامان دادن به سفرنامه می‌شوم. حدود ظهر است که دوربین را برمی‌دارم و در خیابان‌ها به راه می‌افتم. نگاهی به نقشه می‌اندازم، امروز تصمیم ندارم گم شوم. پلان شهر میلان، تقریبا از دوایر متحدالمرکزی تشکیل شده که خیابان‌های اصلی به صورت شعاعی مناطق مختلف این دوایر را به هم و به مرکز وصل می‌کنند. با این حساب، به اولین خیابان شعاعی که خودم را برسانم، رسیدن به مرکز نباید دشوار باشد. خیابان «بوئنوس‌آیرس» نزدیک‌ترین خیابان را پیدا می‌کنم و راه وسط شهر را پیش می‌گیرم. آدم همیشه تصورش این است که در مرکز خبری هست. این نقشه‌های گردشگری هم کار را خراب‌تر می‌کند؛ همیشه انبوهی از نشانه‌ها را آن وسط‌ها ردیف کرده و جوری شهر را تصویر می‌کند که انگار جاهای دیگر اهمیت چندانی ندارند. اگر این جاهای دیگر را آدم نبیند، تا ابد می‌تواند دور دنیا بچرخد و خیال کند جهان چه جای کنترل‌شده تمیز و مرتبی است که همه چیز آن سرجایش است. برای من اغلب جاهای دیگر و حاشیه‌ها هستند که تصورم را از جهان واقعی‌تر می‌کنند و نشانم می‌دهند چه کسانی چه بهایی دارند می‌پردازند که مرکز آنطور که باید به نظر بیاید. جایی مثل پارکی که دیروز از آن سردرآوردم، پارکی که اغلب پای مسافران به آن نمی‌رسد. اما امروز می‌خواهم رد گردشگران را بگیرم و جاهای «مهم» را بگردم.
در امتداد خیابان به سمت مرکز شهر راه می‌روم و می‌بینم کم‌کم نام‌های آشنا بر درودیوار پیدایشان می‌شود. در شهرهای پیش از این در مسیرم هم محله‌هایی با افق شهری مشابه دیده‌ام. فروشگاه‌هایی با تابلوهای عظیم و نام‌ و نشانه‌هایی که همه‌جا یکی هستند و ساختمان‌های طبقات بالاسری‌شان که هنوز به من می‌فهماند اینجا «شانزه‌لیزه» پاریس نیست، خیابان «آکسفورد» لندن نیست؛ خیابانی در «میلان» است و قرار است من را به سمت بناهای فرهنگی و تاریخی ببرد. برای کشف «جایی» که در آن هستم، مسیرم را کج می‌کنم و به داخل یکی، دو تا از این فروشگاه‌ها سرک می‌کشم. در اچ‌اند‌ام (H&M) حتی همان بویی می‌آید که در شعبه‌های لندن و پاریس این فروشگاه همیشه می‌آید. یعنی در جهان، نقاطی هستند که با چشم بسته حتی می‌توانم بگویم «کجا» هستم؟ کجایی که بر نقشه جغرافیا دیگر معنی نمی‌دهد، باید نقشه دیگری برایش تعریف کرد. نقشه‌ای که در آن من جهانی شده‌ام و از مسافری که به دلیلی میلان را برای سفرش انتخاب کرده، به جایگاه یک «مصرف‌کننده» منتقل شده‌ام. حتی دیگر تصویر کله‌ای که بر پول توی جیبم حک شده، من را در جانمایی خودم در جهان یاری نمی‌دهد. در لحظه انتخاب یا خرید، من مشتری‌ای هستم که در تهران و میلان و پاریس و لندن یک جور عمل می‌کند.
با تمام این مشغله‌های فکری و تلاش برای فهم جهانی که دارد جهانی می‌شود، در پس پیچ خیابانی که در آن پرچم همه کشورها آویزان است، به دوئمو (Duomo) می‌رسم. بنای عظیمی به رنگ سفید و به غایت ظریف، که هوش و حواس من را از هر مساله دیگری می‌رباید و درگیر جزییات عجیب و به‌ظاهر شکننده‌اش می‌کند. در میانه میدان، کلیسای جامع میلان، پنجمین کلیسای جامع بزرگ جهان و مهم‌ترین نمونه معماری گوتیک در ایتالیا با قدرت و شکوه تمام خودنمایی می‌کند. زمان بازدید امروز تمام شده، بنابراین دوری اطرافش می‌زنم و به ساختمان‌های دیگری که دورتادور میدان قرار دارند مشغول می‌شوم. موزه قرن بیستم (Museo del Novecento) از بناهای جالبی است که بسیاری از آثار هنری سده گذشته را در خود جا داده. هیجان‌انگیزترین بخش برایم آثار پیرو مانزونی (Piero Manzoni) هنرمند محبوبم است که برای اولین‌بار بخت دیدنشان را از نزدیک دارم. موزه را که ترک می‌کنم، هوا رو به تاریکی گذاشته است. پیش از آنکه خستگی بر من اثر کند، پشه‌های کلافه‌کننده میلان امانم را می‌برند. مهدی آمده که جایی را نشانم دهد. آنقدر از دست پشه‌ها کلافه‌ام که راه نرفته را به سوی خانه بازمی‌گردیم.
در همسایگی ساختمانی که دو شب میهمانش هستم، بساط ساخت‌وساز برپاست و سروصدای شدیدش از صبح زود خواب را از چشمم گرفته. تا شهر زندگی‌اش را از سر بگیرد، مشغول سروسامان دادن به سفرنامه می‌شوم. حدود ظهر است که دوربین را برمی‌دارم و در خیابان‌ها به راه می‌افتم. نگاهی به نقشه می‌اندازم، امروز تصمیم ندارم گم شوم. پلان شهر میلان، تقریبا از دوایر متحدالمرکزی تشکیل شده که خیابان‌های اصلی به صورت شعاعی مناطق مختلف این دوایر را به هم و به مرکز وصل می‌کنند. با این حساب، به اولین خیابان شعاعی که خودم را برسانم، رسیدن به مرکز نباید دشوار باشد. خیابان «بوئنوس‌آیرس» نزدیک‌ترین خیابان را پیدا می‌کنم و راه وسط شهر را پیش می‌گیرم. آدم همیشه تصورش این است که در مرکز خبری هست. این نقشه‌های گردشگری هم کار را خراب‌تر می‌کند؛ همیشه انبوهی از نشانه‌ها را آن وسط‌ها ردیف کرده و جوری شهر را تصویر می‌کند که انگار جاهای دیگر اهمیت چندانی ندارند. اگر این جاهای دیگر را آدم نبیند، تا ابد می‌تواند دور دنیا بچرخد و خیال کند جهان چه جای کنترل‌شده تمیز و مرتبی است که همه چیز آن سرجایش است. برای من اغلب جاهای دیگر و حاشیه‌ها هستند که تصورم را از جهان واقعی‌تر می‌کنند و نشانم می‌دهند چه کسانی چه بهایی دارند می‌پردازند که مرکز آنطور که باید به نظر بیاید. جایی مثل پارکی که دیروز از آن سردرآوردم، پارکی که اغلب پای مسافران به آن نمی‌رسد. اما امروز می‌خواهم رد گردشگران را بگیرم و جاهای «مهم» را بگردم.
در امتداد خیابان به سمت مرکز شهر راه می‌روم و می‌بینم کم‌کم نام‌های آشنا بر درودیوار پیدایشان می‌شود. در شهرهای پیش از این در مسیرم هم محله‌هایی با افق شهری مشابه دیده‌ام. فروشگاه‌هایی با تابلوهای عظیم و نام‌ و نشانه‌هایی که همه‌جا یکی هستند و ساختمان‌های طبقات بالاسری‌شان که هنوز به من می‌فهماند اینجا «شانزه‌لیزه» پاریس نیست، خیابان «آکسفورد» لندن نیست؛ خیابانی در «میلان» است و قرار است من را به سمت بناهای فرهنگی و تاریخی ببرد. برای کشف «جایی» که در آن هستم، مسیرم را کج می‌کنم و به داخل یکی، دو تا از این فروشگاه‌ها سرک می‌کشم. در اچ‌اند‌ام (H&M) حتی همان بویی می‌آید که در شعبه‌های لندن و پاریس این فروشگاه همیشه می‌آید. یعنی در جهان، نقاطی هستند که با چشم بسته حتی می‌توانم بگویم «کجا» هستم؟ کجایی که بر نقشه جغرافیا دیگر معنی نمی‌دهد، باید نقشه دیگری برایش تعریف کرد. نقشه‌ای که در آن من جهانی شده‌ام و از مسافری که به دلیلی میلان را برای سفرش انتخاب کرده، به جایگاه یک «مصرف‌کننده» منتقل شده‌ام. حتی دیگر تصویر کله‌ای که بر پول توی جیبم حک شده، من را در جانمایی خودم در جهان یاری نمی‌دهد. در لحظه انتخاب یا خرید، من مشتری‌ای هستم که در تهران و میلان و پاریس و لندن یک جور عمل می‌کند.
با تمام این مشغله‌های فکری و تلاش برای فهم جهانی که دارد جهانی می‌شود، در پس پیچ خیابانی که در آن پرچم همه کشورها آویزان است، به دوئمو (Duomo) می‌رسم. بنای عظیمی به رنگ سفید و به غایت ظریف، که هوش و حواس من را از هر مساله دیگری می‌رباید و درگیر جزییات عجیب و به‌ظاهر شکننده‌اش می‌کند. در میانه میدان، کلیسای جامع میلان، پنجمین کلیسای جامع بزرگ جهان و مهم‌ترین نمونه معماری گوتیک در ایتالیا با قدرت و شکوه تمام خودنمایی می‌کند. زمان بازدید امروز تمام شده، بنابراین دوری اطرافش می‌زنم و به ساختمان‌های دیگری که دورتادور میدان قرار دارند مشغول می‌شوم. موزه قرن بیستم (Museo del Novecento) از بناهای جالبی است که بسیاری از آثار هنری سده گذشته را در خود جا داده. هیجان‌انگیزترین بخش برایم آثار پیرو مانزونی (Piero Manzoni) هنرمند محبوبم است که برای اولین‌بار بخت دیدنشان را از نزدیک دارم. موزه را که ترک می‌کنم، هوا رو به تاریکی گذاشته است. پیش از آنکه خستگی بر من اثر کند، پشه‌های کلافه‌کننده میلان امانم را می‌برند. مهدی آمده که جایی را نشانم دهد. آنقدر از دست پشه‌ها کلافه‌ام که راه نرفته را به سوی خانه بازمی‌گردیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.