|

کوهنوردی حماسی

مهدی فرهادی . مدرس رسمی فدراسیون کوهنوردی و هیمالیانورد

کوهنوردی یک ورزش ماجراجویانه است نه بیشتر و نه کمتر. صعود یک قله یک هدف شخصی است نه کاری قهرمانانه و حماسی و حماسی‌کردن و استفاده از تعبیرات اغراق‌آمیز برای این ورزش هیچ کمکی به رشد و توسعه آن نمی‌کند و تنها می‌تواند جوانان پرشور و احساس را از تعقل و تفکر بازداشته و به‌سوی حرکات انتحاری سوق دهد. شاید کمتر کسی را بتوان یافت که با کوه و کوهنوردی آشنا باشد اما نام رینهولد مسنر را نشنیده باشد. او اولین انسانی است که موفق به صعود 14 قله هشت‌هزارمتری شد و به‌خاطر نوع شخصیتش و توان بالای او در ارتباط با افکار عمومی دنیا دیدگاه‌ها و روش کوهنوردی‌اش همواره موردتوجه جهانیان بوده و به دیده احترام به آنها نگریسته می‌شود هرچند او منتقدان و طرفداران جدی خود را نیز داشته و دارد. مطلب ذیل برگرفته از مصاحبه‌ای از رینهولد مسنر است که پیش از این آن را در وبلاگ همطناب من منتشر کرده‌ام: «من اولین کسی بودم که به کوهنوردی حماسی که طی دهه اول قرن گذشته در آلمان و ایتالیا-مهدهای فاشیسم اروپا- متولد شد پایان دادم. این نوع کوهنوردی نه‌تنها بعد از جنگ جهانی‌دوم ادامه یافت، بلکه هنوز هم به شکل محدود وجود دارد. من اولین کسی بودم که گفتم من قصد ندارم هیچ پرچمی را بر فراز قله به اهتزاز درآورم، پرچم من دستمال‌گردن من است و به‌خاطر همین امر نیز مورد انتقاد و توهین قرار گرفتم. من همچنین این فلسفه را که کوهنوردی که در کوهستان بمیرد یک نوع قهرمان یا شهید است، زیر پا گذاشتم. مردن یک کوهنورد در کوهستان چیزی جز یک تراژدی نیست و تنها کاری که می‌توان کرد این است که از بازمانده‌ها مراقبت کرد.»
در اینجا می‌خواهم به محورهای اصلی این بخش از سخنان مسنر بپردازم و مقایسه‌ای داشته باشم بین نگرش یک کوهنورد مترقی با نگرش موجود در بخش عمده‌ای از جامعه کوهنوردی خودمان:
1- کوهنوردی حماسی متولدشده در دهه اول قرن بیستم که مبدع آن رژیم‌های فاشیستی چون آلمان و ایتالیا بودند توسط مسنر- بخوانید مکتبی که مسنر آن را نمایندگی می‌کرد- منسوخ شد. راستی آیا با خواندن این مطلب نباید افسوس بخوریم که چنین دیدگاهی در دهه دوم قرن 21 (یک قرن بعد از ابداع آن و ده‌ها سال بعد از منسوخ‌شدن آن در جوامع پیشرفته) هنوز در جامعه ما داعیه‌دارانی دارد (که متاسفانه مبلغ اصلی این نگرش‌ها برخی نخبگان و سازمان‌ها و نهادهای کوهنوردی ما هستند) کسانی که همچنان صعود قلل هشت‌هزار متری از مسیرهای نرمال و در قالب صعودهای تجاری را فتح‌الفتوح خوانده و اجرا‌کنندگان این برنامه را قهرمانان ملی خوانده و مجسمه آنها را در شهرها نصب می‌کنند و کسانی که صعودهای انتحاری و غیرایمن کوهنوردان ما را حماسه‌های بی‌نظیر و نمونه کوهنوردی واقعی می‌دانند.
2- مسنر به مبارزه با کارهای شعاری چون برافراشتن پرچم بر فراز قلل به مبارزه برخاست. از دید او آرزوی صعود یک قله یک هدف شخصی است و صعود قله به قصد سربلندی یک ملت و برافراشتن پرچم مقدس و... دروغی بیش نیست و آنچه یک کوهنورد را برای صعود یک قله برمی‌انگیزاند هر هدفی می‌تواند باشد جز قراردادن پرچم کشور یا گروه یا باشگاهش بر فراز قله. اما با کمال تاسف این رویه ریاکارانه هنوز در جامعه ما رواج دارد؛ ریاکاری‌ای که متاسفانه آنچنان در جامعه ما ریشه دوانیده که حتی جزیی از فرهنگ ما شده است.
3- مسنر کسی را که در کوه کشته می‌شود یک قهرمان یا شهید نمی‌خواند و مرگ در کوه از دید او تنها یک تراژدی است چرا که کوهنورد، برای رسیدن به آرزوهای شخصی خود و اهدافی چون ماجراجویی، ارتقای قدرت جسمی و روحی، شهرت و... به کوهنوردی می‌پردازد و قهرمان و شهید به کسی اطلاق می‌شود که برای هدفی کشته شود که تنها خود و منافعش را دربرنگیرد و برای اهدافی والاتر باشد. نگرش شهید‌سازی هنوز هم در جامعه ما طرفداران بسیار دارد. یکی از ریشه‌های اصلی این تفکر در فرهنگ «مرده‌پرست» ماست و ریشه‌هایی دیگر نیز دارد که آنها را در بندهای یک و دو توضیح دادم شاید اگر آن نوع تفکرات را رها کنیم و قدری با خود صادق باشیم، این امر نیز خود به خود حل شود.
4-«تنها کاری که می‌توان کرد محافظت از بازماندگان است» جالب است بعد از مرگ یک کوهنورد تنها کاری که می‌کنیم مدیحه‌سرایی و افسانه‌سرایی درخصوص شخصیت اوست و تنها کاری که نمی‌کنیم محافظت از بازماندگان است. محافظت از بازماندگان را من چنین تعریف می‌کنم که ما باید بعد از حوادث کوهنوردی اقداماتی را به انجام برسانیم که «بازماندگان» که همان کوهنوردان زنده هستند با کیفیت و ایمنی بالا‌تری به زندگی و کوهنوردی خود بپردازند. اما بعد از هر مرگ و برگزاری مراسم‌های ختم و تسلیت‌ها و ابراز تاسف‌ها باز در بر همان لنگه سابق می‌چرخد و باز همان آش است و همان کاسه.
کوهنوردی یک ورزش ماجراجویانه است نه بیشتر و نه کمتر. صعود یک قله یک هدف شخصی است نه کاری قهرمانانه و حماسی و حماسی‌کردن و استفاده از تعبیرات اغراق‌آمیز برای این ورزش هیچ کمکی به رشد و توسعه آن نمی‌کند و تنها می‌تواند جوانان پرشور و احساس را از تعقل و تفکر بازداشته و به‌سوی حرکات انتحاری سوق دهد. شاید کمتر کسی را بتوان یافت که با کوه و کوهنوردی آشنا باشد اما نام رینهولد مسنر را نشنیده باشد. او اولین انسانی است که موفق به صعود 14 قله هشت‌هزارمتری شد و به‌خاطر نوع شخصیتش و توان بالای او در ارتباط با افکار عمومی دنیا دیدگاه‌ها و روش کوهنوردی‌اش همواره موردتوجه جهانیان بوده و به دیده احترام به آنها نگریسته می‌شود هرچند او منتقدان و طرفداران جدی خود را نیز داشته و دارد. مطلب ذیل برگرفته از مصاحبه‌ای از رینهولد مسنر است که پیش از این آن را در وبلاگ همطناب من منتشر کرده‌ام: «من اولین کسی بودم که به کوهنوردی حماسی که طی دهه اول قرن گذشته در آلمان و ایتالیا-مهدهای فاشیسم اروپا- متولد شد پایان دادم. این نوع کوهنوردی نه‌تنها بعد از جنگ جهانی‌دوم ادامه یافت، بلکه هنوز هم به شکل محدود وجود دارد. من اولین کسی بودم که گفتم من قصد ندارم هیچ پرچمی را بر فراز قله به اهتزاز درآورم، پرچم من دستمال‌گردن من است و به‌خاطر همین امر نیز مورد انتقاد و توهین قرار گرفتم. من همچنین این فلسفه را که کوهنوردی که در کوهستان بمیرد یک نوع قهرمان یا شهید است، زیر پا گذاشتم. مردن یک کوهنورد در کوهستان چیزی جز یک تراژدی نیست و تنها کاری که می‌توان کرد این است که از بازمانده‌ها مراقبت کرد.»
در اینجا می‌خواهم به محورهای اصلی این بخش از سخنان مسنر بپردازم و مقایسه‌ای داشته باشم بین نگرش یک کوهنورد مترقی با نگرش موجود در بخش عمده‌ای از جامعه کوهنوردی خودمان:
1- کوهنوردی حماسی متولدشده در دهه اول قرن بیستم که مبدع آن رژیم‌های فاشیستی چون آلمان و ایتالیا بودند توسط مسنر- بخوانید مکتبی که مسنر آن را نمایندگی می‌کرد- منسوخ شد. راستی آیا با خواندن این مطلب نباید افسوس بخوریم که چنین دیدگاهی در دهه دوم قرن 21 (یک قرن بعد از ابداع آن و ده‌ها سال بعد از منسوخ‌شدن آن در جوامع پیشرفته) هنوز در جامعه ما داعیه‌دارانی دارد (که متاسفانه مبلغ اصلی این نگرش‌ها برخی نخبگان و سازمان‌ها و نهادهای کوهنوردی ما هستند) کسانی که همچنان صعود قلل هشت‌هزار متری از مسیرهای نرمال و در قالب صعودهای تجاری را فتح‌الفتوح خوانده و اجرا‌کنندگان این برنامه را قهرمانان ملی خوانده و مجسمه آنها را در شهرها نصب می‌کنند و کسانی که صعودهای انتحاری و غیرایمن کوهنوردان ما را حماسه‌های بی‌نظیر و نمونه کوهنوردی واقعی می‌دانند.
2- مسنر به مبارزه با کارهای شعاری چون برافراشتن پرچم بر فراز قلل به مبارزه برخاست. از دید او آرزوی صعود یک قله یک هدف شخصی است و صعود قله به قصد سربلندی یک ملت و برافراشتن پرچم مقدس و... دروغی بیش نیست و آنچه یک کوهنورد را برای صعود یک قله برمی‌انگیزاند هر هدفی می‌تواند باشد جز قراردادن پرچم کشور یا گروه یا باشگاهش بر فراز قله. اما با کمال تاسف این رویه ریاکارانه هنوز در جامعه ما رواج دارد؛ ریاکاری‌ای که متاسفانه آنچنان در جامعه ما ریشه دوانیده که حتی جزیی از فرهنگ ما شده است.
3- مسنر کسی را که در کوه کشته می‌شود یک قهرمان یا شهید نمی‌خواند و مرگ در کوه از دید او تنها یک تراژدی است چرا که کوهنورد، برای رسیدن به آرزوهای شخصی خود و اهدافی چون ماجراجویی، ارتقای قدرت جسمی و روحی، شهرت و... به کوهنوردی می‌پردازد و قهرمان و شهید به کسی اطلاق می‌شود که برای هدفی کشته شود که تنها خود و منافعش را دربرنگیرد و برای اهدافی والاتر باشد. نگرش شهید‌سازی هنوز هم در جامعه ما طرفداران بسیار دارد. یکی از ریشه‌های اصلی این تفکر در فرهنگ «مرده‌پرست» ماست و ریشه‌هایی دیگر نیز دارد که آنها را در بندهای یک و دو توضیح دادم شاید اگر آن نوع تفکرات را رها کنیم و قدری با خود صادق باشیم، این امر نیز خود به خود حل شود.
4-«تنها کاری که می‌توان کرد محافظت از بازماندگان است» جالب است بعد از مرگ یک کوهنورد تنها کاری که می‌کنیم مدیحه‌سرایی و افسانه‌سرایی درخصوص شخصیت اوست و تنها کاری که نمی‌کنیم محافظت از بازماندگان است. محافظت از بازماندگان را من چنین تعریف می‌کنم که ما باید بعد از حوادث کوهنوردی اقداماتی را به انجام برسانیم که «بازماندگان» که همان کوهنوردان زنده هستند با کیفیت و ایمنی بالا‌تری به زندگی و کوهنوردی خود بپردازند. اما بعد از هر مرگ و برگزاری مراسم‌های ختم و تسلیت‌ها و ابراز تاسف‌ها باز در بر همان لنگه سابق می‌چرخد و باز همان آش است و همان کاسه.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.