|

به بهانه 68سالگی مترجم «کافکا در کرانه»

تولدت مبارک آقای «غبرایی»

اسدالله امرایی

«مهدی غبرایی» را سال‌هاست می‌شناسم. پیش از او البته با برادرانش هادی و فرهاد و بیشتر فرهاد آشنا بودم. از یک جای دیگر هم با او احساس قرابت دارم. یک‌سال‌واندی در شهر زادگاه او تدریس کرده‌ام. البته در روستاهای تابعه شهرشان. در روستای سرچشمه از توابع کومله لنگرود. یک تکه از بهشت. آن موقع فقط از راه لاهیجان می‌شد به آنجا برویم. در سفری بیست‌وچند سال بعد هم که برای سمیناری به گیلان رفته بودیم با احمد غلامی و برخی از دوستان به آن ده رفتیم که در تقسیمات جدید کشوری به لاهیجان پیوسته است. غبرایی سالی که من دوم دبستان بودم از دانشگاه تهران در رشته علوم سیاسی لیسانس گرفت. اما ترجمه را تقریبا همزمان شروع کردیم. غبرایی ترجمه‌های سلیس و روانی دارد و یکی از بهترین مترجمان کشورمان است. از هاروکی موراکامی، پل استر و نایپول گرفته تا ژوزه ساراماگو در میان آثارش هست. غبرایی بار سنگین مرگ دو برادرش را که به یک سان مردند با خود دارد و سومی همین چند وقت پیش فوت کرد. درست است که قرار است همه ما بمیریم اما حسرت و اندوه شرقی، این منطق‌ها را نمی‌شناسد. مهدی غبرایی زیاد حرف نمی‌زند بیشتر مرد عمل است. از پرسیدن ابایی ندارد. عظمت کارش آنجایی آشکار می‌شود که با این حجم عظیم کار ممکن است از کسی که 30سال کوچک‌تر از او است مطلبی را که نمی‌داند بپرسد. کم هستند کسانی که چنین افتاده‌اند. خودش همیشه می‌گوید کار را باید دوست داشته باشم تا ترجمه کنم. «غبرایی» از مترجمان پرکار و البته خوب ما در حوزه ادبیات است که فارسی‌نویسی‌اش خوب است، آنقدر خوب که می‌شود به‌عنوان درس ترجمه در دانشگاه از آنها استفاده کرد، بماند که دانشگاه‌های ما حداقل در سطح رسمی چندان از این «پیشنهادات» خوششان نمی‌آید. بحث دانشجوها جداست. نسل گذشته مترجمان چندان در قید و بند منتقل‌کردن سبک و لحن نویسنده نبودند، اما امروز با گسترش ارتباطات و تکنولوژی و علمی‌ترشدن هنر ترجمه، این موضوعات برای مترجمان و ایضای خوانندگان اهمیت پیدا کرده. روزگاری ترجمه فن بود دست‌کم در حوزه ادبیات و امروز هنر است. برای کار هنری هم باید عاشق باشی تا بتوانی کار کنی. «غبرایی» یکی از همین مترجمان عاشق است. نایپل که یک‌بار به ایران آمده بود در جلسه‌ای «خانه آقای بیسواس» را می‌خواند و «مهدی غبرایی» فارسی آن را. من هم در آن جلسه حضور داشتم. البته الان یادم نیست چه بحث‌هایی شد. اما جلسه پرباری بود. غبرایی از رومن گاری و کوبو آبه، ریلکه، ویرجینیا ولف، خالد حسینی، الکسی تولستوی، ولادیمیر آرسنی‌یف، هوارد فاست، ماریو بارگاس یوسا، تامس هاردی و دوریس لسینگ هم ترجمه دارد. البته می‌دانم پرونده کاری‌اش خیلی سنگین‌تر از این چند اسم است، هرچند هرکدام از اینها به تنهایی مایه اعتبار کار یک‌نفر هستند. منتشر نشده‌های زیادی دارد. از آنهایی که نوکی به کاری رسانده باشد و بعد بنشیند که بله ترجمه‌اش کرده‌ام نه، کارهای تمام شده و حاضرآماده‌ای دارد که متاسفانه امکان نشر نیافته است. یک نمونه‌اش «این ناقوس مرگ کیست؟» اثر همینگوی. ترجمه «غبرایی» را باید بخوانید تا بدانید همینگوی چه گفته و چه کرده و چرا همینگوی است. البته ترجمه‌های زیادی از این کتاب صورت گرفته و بعضا در بازار هم هست. اما خیلی از آنها حتی عنوان کتاب را نفهمیده‌اند و غلط ترجمه کرده‌اند. «مهدی غبرایی» چند سال وقت گذاشته تا این کتاب را ترجمه کرده و کتاب شسته و رفته و تمیزی را ارایه کرده و آن وقت کسی که معلوم نیست سوادش چقدر است و از موقعیت همینگوی خبر ندارد و از نقش او در ادبیات مدرن چیزی نمی‌داند یا می‌داند و تجاهل‌العارف می‌کند که بدتر است، با یک نه حاصل زحمات او را به باد نمی‌دهد اما مانع شکفتنش می‌شود. هر کلمه‌ای را که به جای کلمه‌ دیگری می‌گذارند یا ناگهان دستور حذف برای مطابقت با آیین‌نامه از کلمه تا... . نقطه سر خط صادر می‌شود سامان ترجمه را به هم می‌ریزد. همین رفتارها که مانع عشق‌ورزی مترجم و اثر می‌شود بر روح و روان مترجم اثر می‌گذارد و او را خسته می‌کند. جسمش را می‌فرساید و روحش را آزرده می‌کند. «غبرایی» اما سال‌هاست به این بی‌مهری‌ها خو کرده و راه خود را می‌رود. تا جایی که حجم منتشرشده‌هایش از منتشرنشده‌ها بالا زده. اینها که ویژگی‌های کاری‌اش بود. در حوزه خانه و خانواده هم روزگاری که زمانه حوصله رفت‌وآمد گذاشته بود و خانه‌مان در یک مسیر بود، همدیگر را بیشتر می‌دیدیم و من مهربانی‌های او را در خانه شاهد بودم که همسر محترمشان فضای کار بی‌تنشی را برایش فراهم کرده بودند تا «مهدی» به کارهایش برسد و می‌رسید. انسان نازنینی است که بسیار دوستش دارم و در این دوست‌داشتن خوشحالم که تنها نیستم. از «احمد پوری» عزیز تا «محمد شمس‌لنگرودی» و...
«مهدی غبرایی» را سال‌هاست می‌شناسم. پیش از او البته با برادرانش هادی و فرهاد و بیشتر فرهاد آشنا بودم. از یک جای دیگر هم با او احساس قرابت دارم. یک‌سال‌واندی در شهر زادگاه او تدریس کرده‌ام. البته در روستاهای تابعه شهرشان. در روستای سرچشمه از توابع کومله لنگرود. یک تکه از بهشت. آن موقع فقط از راه لاهیجان می‌شد به آنجا برویم. در سفری بیست‌وچند سال بعد هم که برای سمیناری به گیلان رفته بودیم با احمد غلامی و برخی از دوستان به آن ده رفتیم که در تقسیمات جدید کشوری به لاهیجان پیوسته است. غبرایی سالی که من دوم دبستان بودم از دانشگاه تهران در رشته علوم سیاسی لیسانس گرفت. اما ترجمه را تقریبا همزمان شروع کردیم. غبرایی ترجمه‌های سلیس و روانی دارد و یکی از بهترین مترجمان کشورمان است. از هاروکی موراکامی، پل استر و نایپول گرفته تا ژوزه ساراماگو در میان آثارش هست. غبرایی بار سنگین مرگ دو برادرش را که به یک سان مردند با خود دارد و سومی همین چند وقت پیش فوت کرد. درست است که قرار است همه ما بمیریم اما حسرت و اندوه شرقی، این منطق‌ها را نمی‌شناسد. مهدی غبرایی زیاد حرف نمی‌زند بیشتر مرد عمل است. از پرسیدن ابایی ندارد. عظمت کارش آنجایی آشکار می‌شود که با این حجم عظیم کار ممکن است از کسی که 30سال کوچک‌تر از او است مطلبی را که نمی‌داند بپرسد. کم هستند کسانی که چنین افتاده‌اند. خودش همیشه می‌گوید کار را باید دوست داشته باشم تا ترجمه کنم. «غبرایی» از مترجمان پرکار و البته خوب ما در حوزه ادبیات است که فارسی‌نویسی‌اش خوب است، آنقدر خوب که می‌شود به‌عنوان درس ترجمه در دانشگاه از آنها استفاده کرد، بماند که دانشگاه‌های ما حداقل در سطح رسمی چندان از این «پیشنهادات» خوششان نمی‌آید. بحث دانشجوها جداست. نسل گذشته مترجمان چندان در قید و بند منتقل‌کردن سبک و لحن نویسنده نبودند، اما امروز با گسترش ارتباطات و تکنولوژی و علمی‌ترشدن هنر ترجمه، این موضوعات برای مترجمان و ایضای خوانندگان اهمیت پیدا کرده. روزگاری ترجمه فن بود دست‌کم در حوزه ادبیات و امروز هنر است. برای کار هنری هم باید عاشق باشی تا بتوانی کار کنی. «غبرایی» یکی از همین مترجمان عاشق است. نایپل که یک‌بار به ایران آمده بود در جلسه‌ای «خانه آقای بیسواس» را می‌خواند و «مهدی غبرایی» فارسی آن را. من هم در آن جلسه حضور داشتم. البته الان یادم نیست چه بحث‌هایی شد. اما جلسه پرباری بود. غبرایی از رومن گاری و کوبو آبه، ریلکه، ویرجینیا ولف، خالد حسینی، الکسی تولستوی، ولادیمیر آرسنی‌یف، هوارد فاست، ماریو بارگاس یوسا، تامس هاردی و دوریس لسینگ هم ترجمه دارد. البته می‌دانم پرونده کاری‌اش خیلی سنگین‌تر از این چند اسم است، هرچند هرکدام از اینها به تنهایی مایه اعتبار کار یک‌نفر هستند. منتشر نشده‌های زیادی دارد. از آنهایی که نوکی به کاری رسانده باشد و بعد بنشیند که بله ترجمه‌اش کرده‌ام نه، کارهای تمام شده و حاضرآماده‌ای دارد که متاسفانه امکان نشر نیافته است. یک نمونه‌اش «این ناقوس مرگ کیست؟» اثر همینگوی. ترجمه «غبرایی» را باید بخوانید تا بدانید همینگوی چه گفته و چه کرده و چرا همینگوی است. البته ترجمه‌های زیادی از این کتاب صورت گرفته و بعضا در بازار هم هست. اما خیلی از آنها حتی عنوان کتاب را نفهمیده‌اند و غلط ترجمه کرده‌اند. «مهدی غبرایی» چند سال وقت گذاشته تا این کتاب را ترجمه کرده و کتاب شسته و رفته و تمیزی را ارایه کرده و آن وقت کسی که معلوم نیست سوادش چقدر است و از موقعیت همینگوی خبر ندارد و از نقش او در ادبیات مدرن چیزی نمی‌داند یا می‌داند و تجاهل‌العارف می‌کند که بدتر است، با یک نه حاصل زحمات او را به باد نمی‌دهد اما مانع شکفتنش می‌شود. هر کلمه‌ای را که به جای کلمه‌ دیگری می‌گذارند یا ناگهان دستور حذف برای مطابقت با آیین‌نامه از کلمه تا... . نقطه سر خط صادر می‌شود سامان ترجمه را به هم می‌ریزد. همین رفتارها که مانع عشق‌ورزی مترجم و اثر می‌شود بر روح و روان مترجم اثر می‌گذارد و او را خسته می‌کند. جسمش را می‌فرساید و روحش را آزرده می‌کند. «غبرایی» اما سال‌هاست به این بی‌مهری‌ها خو کرده و راه خود را می‌رود. تا جایی که حجم منتشرشده‌هایش از منتشرنشده‌ها بالا زده. اینها که ویژگی‌های کاری‌اش بود. در حوزه خانه و خانواده هم روزگاری که زمانه حوصله رفت‌وآمد گذاشته بود و خانه‌مان در یک مسیر بود، همدیگر را بیشتر می‌دیدیم و من مهربانی‌های او را در خانه شاهد بودم که همسر محترمشان فضای کار بی‌تنشی را برایش فراهم کرده بودند تا «مهدی» به کارهایش برسد و می‌رسید. انسان نازنینی است که بسیار دوستش دارم و در این دوست‌داشتن خوشحالم که تنها نیستم. از «احمد پوری» عزیز تا «محمد شمس‌لنگرودی» و...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.