|

خطر نا امیدی

محمداحسان صفري: هفتم اسفند 94 نقطه‌عطفي در تاريخ انتخابات جمهوري اسلامي بود؛ جايي که اصلاح‌طلبان پس از سه دوره بازماندن از راهيابي به بهارستان، توانستند باز هم صندلي‌هاي سبز پارلمان ايران را به خود اختصاص دهند. اين بار اما قضيه کمي متفاوت بود؛ از طرفي رد صلاحيت نيروهاي ريشه‌دار اين جريان و از طرف ديگر به‌‌ثمر‌رسيدن برجام پس از دو‌سال‌ونيم باعث به‌وجودآمدن موجي عظيم در جامعه براي حمايت از اصلاح‌طلبان شد. البته فضاي مجازي که اين بار براي اولين بار در انتخابات به صورت جدي وارد عرصه شده بود، از دلايل اصلي ايجاد اين موج و اطلاع‌رساني در راستاي انتخابات دهمين دوره مجلس بود. ليست اميد قبل از انتخابات بدون کمترين حاشيه رسانه‌اي در آن زمان منتشر شد و نتيجه‌اي که در غروب هشتم اسفند اعلام شد، تعجب همگان را برانگيخت؛ ليست اميد در تهران با نتيجه 30-صفر انتخابات را برده بود، در همين حين از شهرستان‌هاي ديگر هم خبر مي‌رسيد که ليست اميد پيش است. اين اتفاقات باعث شد تا اين باور در بين حاميان اصلاح‌طلبان پيش بيايد که اصلاح‌طلبان مجلس را از آن خود کرده‌اند و بايد منتظر مجلسي باشيم با فراکسيوني قوي و ايدئولوژي مشخص و دقيق. البته در اين بين مصاحبه‌ها و سخنراني‌هاي افرادي مانند دکتر عارف سرليست اصلاح‌طلبان در تهران و رئيس شوراي عالي سياست‌گذاري هم که در ميانه ميدان پيروزمندانه آهنگ پيروزي مي‌خواندند، بي‌تأثير نبود. اصلاح‌طلبان که براي اولين بار تحت نام شوراي ‌عالي سياست‌گذاري به صورت کاملا تشکيلاتي و سيستماتيک پا به عرصه گذاشته بودند، «برجا» را برنامه راهبردي خود در اين چهار سال معرفي کرده و ادعا کردند اصلاحات اقتصادي زيادي را در اين برنامه دنبال مي‌کنند و بارها وعده تحقق اين برنامه را در ميتينگ‌هاي انتخاباتي و مراسم‌های مختلف دادند. در بين انتخابات دور اول و دور دوم برخي از نخبگان و فعالان سياسي از طرق مختلف ابهاماتي را درباره بستن ليست چه در تهران و چه در شهرستان و همين‌طور ساختار شوراي عالي مطرح کردند که اغلب به علت جو آن زمان و توهم پيروزي بي‌جواب ماند و تبديل به مطالبه عمومي نشد. اما به راستي ليست به چه صورت بسته شد؟ آيا شايسته‌سالاري در بستن ليست نقش داشت؟
جواب‌دادن به اين سؤالات نيازمند ساعت‌ها کار کارشناسي و البته داشتن اطلاعات ويژه است اما در همان ابتداي کار مي‌توان سهم برخي جريانات و احزاب از اين ليست را به وضوح مشاهده کرد؛ دقيقا همان جايي که دو نفر از نزديک‌ترين افراد به رئيس مجلس را شبانه در ليست تهران گذاشتند حتي بدون اينکه توسط کميته ارزيابي ستاد ارزيابي شوند و جالب اينکه در ميتينگ انتخاباتي که در سالن حجاب برگزار شد، به صراحت اعلام کردند که ميثاق‌نامه ليست را امضا نکرده‌اند و البته افرادي که داراي نسبت نسبي و سببي با دولتي‌ها بودند هم از اين قاعده مستثنا نبودند. حال آنکه اين مسائل در انتخابات دور دوم بيش از پيش خودنمايي کرد و در بسياري مناطق با وجود راهيابي نيروهاي اصلاح‌طلب از کانديداي نزديک به دولت و رئيس مجلس حمايت شد.
با اين وجود، در ابتدا گفته مي‌شد که فراکسيون اميد، فراکسيون اکثريتي مجلس و گزينه رياست اين فراکسيون دکتر عارف است.
اما اختلافات و تناقضات در جلسه اول فراکسيون شکل گرفت آنجا که از رقم 111 تا 158 نفر براي تعداد نمايندگان حاضر در جلسه روي سايت‌ها آمد.
هرچه بود مجلس هشتم خرداد 94 آغاز به کار کرد و فراکسيون اميد که نيروهاي وفادارش عملا تجربه‌اي از فضاي پارلمان و لابي‌هاي آن نداشتند، روزهاي شيرين ماه عسل را پشت سر گذاشته و وارد کارزار سخت مجلس شدند. به راستي فراکسيون اميد بازنده اولين رقابت مجلس بود اما نه براي انتخاب رئيس بلکه در گرفتن صندلي‌هاي کميسيون‌ها. آنجا که جناح اصولگرا از دعواي اعتدال‌گرا و اصلاح‌طلب براي گرفتن صندلي‌هاي کميسيون نهايت بهره را برد و با استفاده از تجربه سياسي خود توانست نيروهاي خود را بسيار متوازن و دقيق با استفاده از گرفتن کرسي‌هاي رياست شعب در کميسيون‌هاي تخصصي استراتژيک پخش کند.
اولين تلنگر جدي به اصلاح‌طلبان و حاميان آنها در انتخابات هيئت رئيسه موقت اتفاق افتاد؛ آنجا که علي لاريجاني با اختلافي معنادار با نتيجه 173 به 103 از کانديداي فراکسيون اميد گوي سبقت را ربود و با اقتدار بر صندلي رياست بهارستان تکيه زد، اما اعضاي فراکسيون با فراموشي اين موضوع با تکيه بر رأي‌آوردن دو نفر از نواب رئيس و يك ناظر و دو دبير خود را باز هم فراکسيون اکثريت ناميدند اما شايد آنها اين موضوع را ناديده گرفتند که اين دو نايب ‌ئيس به نوعي مرضي‌الطرفين هستند.
بعد از اين اتفاقات فراکسيون که گويي هيچ پيش‌زمينه‌اي از مسائل مجلس نداشت، خود را درگير چالشي ديگر مي‌ديد؛ انتخابات هيئت رئيسه کميسيون‌هاي تخصصي که اين بار هم شکستي تلخ براي فراکسيون رقم خورد و حتي کميسيون‌هايي را هم که ادعا مي‌شد توانسته‌‌اند رياست آن را بگيرند، اگر کمي موشکافانه‌تر مورد بررسي قرار گيرند، متوجه خواهيم شد همان افراد نزديک به جريان اعتدالي دولت و رئيس مجلس در آنها برنده شده بودند که عملا در ادامه کار مجلس ارتباط تشکيلاتي خاصي با فراکسيون نداشتند و در جهت اهداف آن قدمي برنداشتند. در همين زمان بود که در راهروهاي مجلس زمزمه‌هاي دخالت دولتي‌ها در انتخابات هيئت رئيسه از جمله وزير ارتباطات وقت (واعظي) که از قضا از چهره‌هاي اصلي حزب اعتدال و توسعه هم بود، شنيده شد. اعتدال و توسعه همان حزبي است که بيشترين دخالت و سهم‌خواهي را در ليست اميد داشت. تمايل اين حزب و حلقه نزديکان رئيس‌جمهور براي ادامه رياست علي لاريجاني بر مجلس و تحت‌الشعاع قرارگرفتن اصلاح‌طلبان در مجلس از جمله مسائلي بود که فراکسيون‌اميدي‌ها کم‌کم و البته خيلي دير آن را دريافته بودند.
اين پايان ماجرا نبود و در ادامه با کمک دولت و حزب اعتدال و توسعه و با چراغ سبز رئيس مجلس، فراکسيون مستقلين اعلام موجوديت کرد. اغلب اعضای هيئت‌رئيسه و افراد اين فراکسيون متأسفانه از ليست اميد بودند که بدون توجه به ميثاق‌نامه امضا‌‌شده و تعهدي که به بدنه اجتماعي و مطالبات آنها داشتند، فراکسيون سومي را تشکيل دادند که در ادامه به علت اشتراک نظر روي شخص رئيس به اصولگرايان نزديک شده و عملا روزبه‌روز به تضعيف فراکسيون اميد پرداختند.
در پايان سال اول مجلس، فراکسيون مستقلين که خود را در بين دو فراکسيون سياسي ديگر مي‌ديد، در انتخابات هيئت‌رئيسه با يک بازي دوطرفه، توانست باعث حذف کرسي‌هاي فراکسيون اميد در هيئت‌رئيسه شود. در اين موضوع که مستقلين اغلب از کانديداهاي ليست اميد بودند، عملي خلاف اخلاق را انجام داده و برخلاف ميثاق‌نامه و مطالبات کساني که به آنان رأي داده‌‌اند، عمل کرده‌‌اند، شکي نيست؛ اما سؤالي که پيش مي‌آيد، اين است که چرا تا به امروز و پس از دو سال از انتخابات هنوز فهرست اعضاي فراکسيون اميد منتشر نشده است و هر بار با اعلام سخنگو و اعضاي فراکسيون مبني بر انتشار اعضا اين مهم به سرانجام نرسيده است.
آيا هنوز هم همان جرياناتي که در ابتدا به آنها اشاره شد، مانع انتشار فهرست مي‌شوند يا در رأس فراکسيون اميد هم مسائلي وجود دارد که اعلام‌نشدن اسامي وفاداران و عهدشکنان را به صلاح نمي‌بيند.
بي‌شک فراکسيوني که در ابتدا با هزاران اميد و با نام اميد شروع به کار کرد، اين روزها چندان امیدی نمی‌آفریند. بعد از شکست در جلسات رأي اعتماد به وزرا، انتخابات هيئت‌رئيسه فراکسيون براي سال دوم فعاليت البته با بيش از دو ماه تأخير برگزار شد و اعضاي جديد هيئت‌رئيسه وعده تأمين مطالبات بدنه اجتماعي و تکاپوي بيشتر فراکسيون در دومين سال فعاليت را دادند؛ اما تا امروز که بيش از پنج ماه از اين وعده‌ها گذشته، خبري از تشکيل مجمع عمومي فراکسيون هم نيست؛ تا چه رسد به خروجي درخور‌توجه و درخور بيان! اين روزها تعداد بيشتري از اعضاي فراکسيون اميد، در جلسات فراکسيون مستقلين شرکت مي‌کنند و هر‌از‌چند‌گاهي عکسشان بيرون مي‌آيد. شايد آنها هم متوجه شدند که براي رسيدن به خواسته‌هاي منطقه‌اي و مطالباتشان راهي جز ارتباط با نزديکان دولت در مجلس ندارند؛ چون از فراکسيون اميد آبي گرم نمي‌شود. اين يعني حالا موج نا‌اميدي از فراکسيون اميد از شبکه‌هاي اجتماعي و بدنه اجتماعي اصلاح‌طلبان گذشته و به آخرين حلقه يعني نمايندگاني که در دو سال گذشته به ميثاق خود وفادار مانده بودند، هم رسيده است. اگر فراکسيون اميد آمار اعضاي رسمي خود را در بدو تأسيس، پايان سال اول و اين روزها يعني نيمه‌هاي دومين سال فعاليت، به تفکيک اعلام کند، به‌خوبي مشخص خواهد شد که پيروزي هفتم اسفند در دومين سالگردش به کجا ختم شده است.

محمداحسان صفري: هفتم اسفند 94 نقطه‌عطفي در تاريخ انتخابات جمهوري اسلامي بود؛ جايي که اصلاح‌طلبان پس از سه دوره بازماندن از راهيابي به بهارستان، توانستند باز هم صندلي‌هاي سبز پارلمان ايران را به خود اختصاص دهند. اين بار اما قضيه کمي متفاوت بود؛ از طرفي رد صلاحيت نيروهاي ريشه‌دار اين جريان و از طرف ديگر به‌‌ثمر‌رسيدن برجام پس از دو‌سال‌ونيم باعث به‌وجودآمدن موجي عظيم در جامعه براي حمايت از اصلاح‌طلبان شد. البته فضاي مجازي که اين بار براي اولين بار در انتخابات به صورت جدي وارد عرصه شده بود، از دلايل اصلي ايجاد اين موج و اطلاع‌رساني در راستاي انتخابات دهمين دوره مجلس بود. ليست اميد قبل از انتخابات بدون کمترين حاشيه رسانه‌اي در آن زمان منتشر شد و نتيجه‌اي که در غروب هشتم اسفند اعلام شد، تعجب همگان را برانگيخت؛ ليست اميد در تهران با نتيجه 30-صفر انتخابات را برده بود، در همين حين از شهرستان‌هاي ديگر هم خبر مي‌رسيد که ليست اميد پيش است. اين اتفاقات باعث شد تا اين باور در بين حاميان اصلاح‌طلبان پيش بيايد که اصلاح‌طلبان مجلس را از آن خود کرده‌اند و بايد منتظر مجلسي باشيم با فراکسيوني قوي و ايدئولوژي مشخص و دقيق. البته در اين بين مصاحبه‌ها و سخنراني‌هاي افرادي مانند دکتر عارف سرليست اصلاح‌طلبان در تهران و رئيس شوراي عالي سياست‌گذاري هم که در ميانه ميدان پيروزمندانه آهنگ پيروزي مي‌خواندند، بي‌تأثير نبود. اصلاح‌طلبان که براي اولين بار تحت نام شوراي ‌عالي سياست‌گذاري به صورت کاملا تشکيلاتي و سيستماتيک پا به عرصه گذاشته بودند، «برجا» را برنامه راهبردي خود در اين چهار سال معرفي کرده و ادعا کردند اصلاحات اقتصادي زيادي را در اين برنامه دنبال مي‌کنند و بارها وعده تحقق اين برنامه را در ميتينگ‌هاي انتخاباتي و مراسم‌های مختلف دادند. در بين انتخابات دور اول و دور دوم برخي از نخبگان و فعالان سياسي از طرق مختلف ابهاماتي را درباره بستن ليست چه در تهران و چه در شهرستان و همين‌طور ساختار شوراي عالي مطرح کردند که اغلب به علت جو آن زمان و توهم پيروزي بي‌جواب ماند و تبديل به مطالبه عمومي نشد. اما به راستي ليست به چه صورت بسته شد؟ آيا شايسته‌سالاري در بستن ليست نقش داشت؟
جواب‌دادن به اين سؤالات نيازمند ساعت‌ها کار کارشناسي و البته داشتن اطلاعات ويژه است اما در همان ابتداي کار مي‌توان سهم برخي جريانات و احزاب از اين ليست را به وضوح مشاهده کرد؛ دقيقا همان جايي که دو نفر از نزديک‌ترين افراد به رئيس مجلس را شبانه در ليست تهران گذاشتند حتي بدون اينکه توسط کميته ارزيابي ستاد ارزيابي شوند و جالب اينکه در ميتينگ انتخاباتي که در سالن حجاب برگزار شد، به صراحت اعلام کردند که ميثاق‌نامه ليست را امضا نکرده‌اند و البته افرادي که داراي نسبت نسبي و سببي با دولتي‌ها بودند هم از اين قاعده مستثنا نبودند. حال آنکه اين مسائل در انتخابات دور دوم بيش از پيش خودنمايي کرد و در بسياري مناطق با وجود راهيابي نيروهاي اصلاح‌طلب از کانديداي نزديک به دولت و رئيس مجلس حمايت شد.
با اين وجود، در ابتدا گفته مي‌شد که فراکسيون اميد، فراکسيون اکثريتي مجلس و گزينه رياست اين فراکسيون دکتر عارف است.
اما اختلافات و تناقضات در جلسه اول فراکسيون شکل گرفت آنجا که از رقم 111 تا 158 نفر براي تعداد نمايندگان حاضر در جلسه روي سايت‌ها آمد.
هرچه بود مجلس هشتم خرداد 94 آغاز به کار کرد و فراکسيون اميد که نيروهاي وفادارش عملا تجربه‌اي از فضاي پارلمان و لابي‌هاي آن نداشتند، روزهاي شيرين ماه عسل را پشت سر گذاشته و وارد کارزار سخت مجلس شدند. به راستي فراکسيون اميد بازنده اولين رقابت مجلس بود اما نه براي انتخاب رئيس بلکه در گرفتن صندلي‌هاي کميسيون‌ها. آنجا که جناح اصولگرا از دعواي اعتدال‌گرا و اصلاح‌طلب براي گرفتن صندلي‌هاي کميسيون نهايت بهره را برد و با استفاده از تجربه سياسي خود توانست نيروهاي خود را بسيار متوازن و دقيق با استفاده از گرفتن کرسي‌هاي رياست شعب در کميسيون‌هاي تخصصي استراتژيک پخش کند.
اولين تلنگر جدي به اصلاح‌طلبان و حاميان آنها در انتخابات هيئت رئيسه موقت اتفاق افتاد؛ آنجا که علي لاريجاني با اختلافي معنادار با نتيجه 173 به 103 از کانديداي فراکسيون اميد گوي سبقت را ربود و با اقتدار بر صندلي رياست بهارستان تکيه زد، اما اعضاي فراکسيون با فراموشي اين موضوع با تکيه بر رأي‌آوردن دو نفر از نواب رئيس و يك ناظر و دو دبير خود را باز هم فراکسيون اکثريت ناميدند اما شايد آنها اين موضوع را ناديده گرفتند که اين دو نايب ‌ئيس به نوعي مرضي‌الطرفين هستند.
بعد از اين اتفاقات فراکسيون که گويي هيچ پيش‌زمينه‌اي از مسائل مجلس نداشت، خود را درگير چالشي ديگر مي‌ديد؛ انتخابات هيئت رئيسه کميسيون‌هاي تخصصي که اين بار هم شکستي تلخ براي فراکسيون رقم خورد و حتي کميسيون‌هايي را هم که ادعا مي‌شد توانسته‌‌اند رياست آن را بگيرند، اگر کمي موشکافانه‌تر مورد بررسي قرار گيرند، متوجه خواهيم شد همان افراد نزديک به جريان اعتدالي دولت و رئيس مجلس در آنها برنده شده بودند که عملا در ادامه کار مجلس ارتباط تشکيلاتي خاصي با فراکسيون نداشتند و در جهت اهداف آن قدمي برنداشتند. در همين زمان بود که در راهروهاي مجلس زمزمه‌هاي دخالت دولتي‌ها در انتخابات هيئت رئيسه از جمله وزير ارتباطات وقت (واعظي) که از قضا از چهره‌هاي اصلي حزب اعتدال و توسعه هم بود، شنيده شد. اعتدال و توسعه همان حزبي است که بيشترين دخالت و سهم‌خواهي را در ليست اميد داشت. تمايل اين حزب و حلقه نزديکان رئيس‌جمهور براي ادامه رياست علي لاريجاني بر مجلس و تحت‌الشعاع قرارگرفتن اصلاح‌طلبان در مجلس از جمله مسائلي بود که فراکسيون‌اميدي‌ها کم‌کم و البته خيلي دير آن را دريافته بودند.
اين پايان ماجرا نبود و در ادامه با کمک دولت و حزب اعتدال و توسعه و با چراغ سبز رئيس مجلس، فراکسيون مستقلين اعلام موجوديت کرد. اغلب اعضای هيئت‌رئيسه و افراد اين فراکسيون متأسفانه از ليست اميد بودند که بدون توجه به ميثاق‌نامه امضا‌‌شده و تعهدي که به بدنه اجتماعي و مطالبات آنها داشتند، فراکسيون سومي را تشکيل دادند که در ادامه به علت اشتراک نظر روي شخص رئيس به اصولگرايان نزديک شده و عملا روزبه‌روز به تضعيف فراکسيون اميد پرداختند.
در پايان سال اول مجلس، فراکسيون مستقلين که خود را در بين دو فراکسيون سياسي ديگر مي‌ديد، در انتخابات هيئت‌رئيسه با يک بازي دوطرفه، توانست باعث حذف کرسي‌هاي فراکسيون اميد در هيئت‌رئيسه شود. در اين موضوع که مستقلين اغلب از کانديداهاي ليست اميد بودند، عملي خلاف اخلاق را انجام داده و برخلاف ميثاق‌نامه و مطالبات کساني که به آنان رأي داده‌‌اند، عمل کرده‌‌اند، شکي نيست؛ اما سؤالي که پيش مي‌آيد، اين است که چرا تا به امروز و پس از دو سال از انتخابات هنوز فهرست اعضاي فراکسيون اميد منتشر نشده است و هر بار با اعلام سخنگو و اعضاي فراکسيون مبني بر انتشار اعضا اين مهم به سرانجام نرسيده است.
آيا هنوز هم همان جرياناتي که در ابتدا به آنها اشاره شد، مانع انتشار فهرست مي‌شوند يا در رأس فراکسيون اميد هم مسائلي وجود دارد که اعلام‌نشدن اسامي وفاداران و عهدشکنان را به صلاح نمي‌بيند.
بي‌شک فراکسيوني که در ابتدا با هزاران اميد و با نام اميد شروع به کار کرد، اين روزها چندان امیدی نمی‌آفریند. بعد از شکست در جلسات رأي اعتماد به وزرا، انتخابات هيئت‌رئيسه فراکسيون براي سال دوم فعاليت البته با بيش از دو ماه تأخير برگزار شد و اعضاي جديد هيئت‌رئيسه وعده تأمين مطالبات بدنه اجتماعي و تکاپوي بيشتر فراکسيون در دومين سال فعاليت را دادند؛ اما تا امروز که بيش از پنج ماه از اين وعده‌ها گذشته، خبري از تشکيل مجمع عمومي فراکسيون هم نيست؛ تا چه رسد به خروجي درخور‌توجه و درخور بيان! اين روزها تعداد بيشتري از اعضاي فراکسيون اميد، در جلسات فراکسيون مستقلين شرکت مي‌کنند و هر‌از‌چند‌گاهي عکسشان بيرون مي‌آيد. شايد آنها هم متوجه شدند که براي رسيدن به خواسته‌هاي منطقه‌اي و مطالباتشان راهي جز ارتباط با نزديکان دولت در مجلس ندارند؛ چون از فراکسيون اميد آبي گرم نمي‌شود. اين يعني حالا موج نا‌اميدي از فراکسيون اميد از شبکه‌هاي اجتماعي و بدنه اجتماعي اصلاح‌طلبان گذشته و به آخرين حلقه يعني نمايندگاني که در دو سال گذشته به ميثاق خود وفادار مانده بودند، هم رسيده است. اگر فراکسيون اميد آمار اعضاي رسمي خود را در بدو تأسيس، پايان سال اول و اين روزها يعني نيمه‌هاي دومين سال فعاليت، به تفکيک اعلام کند، به‌خوبي مشخص خواهد شد که پيروزي هفتم اسفند در دومين سالگردش به کجا ختم شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.