|

کردها و دولت سوریه برای مقابله با ترکیه به توافق رسیدند

توافق تاکتیکی

بعد از چهار روز مذاکره فشرده، کردهای سوریه و دولت بشار اسد درباره حضور نیروهای دولتی سوریه در عفرین برای مبارزه با نیروهای نظامی ترکیه و هم‌پیمان‌ آن به توافق رسیدند؛ توافقی که برخی تحلیلگران می‌گویند ضرورتا به معنای درگیری سوریه و ترکیه نیست، اما می‌تواند پیامدهای مهمی بر جنگ داخلی سوریه و روابط قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای داشته باشد. روز دوشنبه رسانه‌های دولتی سوریه ازجمله خبرگزاری دولتی سانا، اعلام کردند دولت سوریه به‌زودی نیروهای نظامی خود را برای عقب‌راندن نیروهای ترکیه از عفرین، به این منطقه منتقل می‌کند؛ خبری که وزیر امور خارجه ترکیه در ابتدا چنین به آن واکنش نشان داد: «اگر این نیروها برای مقابله با کردها وارد شوند، هیچ مشکلی وجود ندارد، اما اگر آنها برای حفاظت از ی‌پ‌گ وارد شوند، آن‌وقت دیگر کسی جلودار ما و سربازان ترکیه نخواهد بود». این در حالی است که فیصل مقداد، معاون وزیر خارجه سوریه، گفت: ما علیه حضور ترکیه در شمال کشور و تجاوزش به ساکنان عفرین و مناطق دیگر اقدام خواهیم کرد. ارتش سوریه از تمام خاک کشور دفاع خواهد کرد. مقداد افزود: ما از کردها، عرب‌ها و تمام مردم سوریه می‌خواهیم برای مقابله با این تجاوز متحد باشند. با جدی‌شدن خبرها درباره توافق صورت‌گرفته، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در گفت‌وگوی تلفنی با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، درباره ورود ارتش سوریه به عفرین هشدار داد. اردوغان ضمن هشدار به عواقب ناگوار ورود ارتش سوریه به عفرین، گفت: «ارتش ترکیه با عزمی راسخ به حرکت خود به سمت شهر عفرین ادامه خواهد داد».
توافقی منجر به شکست
با‌این‌حال، برخی از تحلیلگران ترکیه‌ای اعزام نیروهای دولتی سوریه به عفرین را جرقه‌ای برای درگیری مستقیم میان آنکارا و دمشق نمی‌دانند. احمد کاسیم هان، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه «کادیرخاص» استانبول، می‌گوید: هرگونه تلاش حزب دموکراتیک سوریه و یگان‌های مدافع‌ خلق برای پیروز جلوه‌دادن ورود نیروهای سوریه به عفرین، چیزی «فراتر از مسخره» است. به‌ گفته این استاد دانشگاه: «آنها در نهایت باید بدون هیچ دستاوردی سرزمینی را ترک کنند که امیدوار بودند از آن به‌عنوان کارت چانه‌زنی برای امتیازگیری از دولت استفاده کنند». این استاد دانشگاه ترکیه مدعی است این امر همچنین موجب اعتبار‌بخشیدن به این موضع ترکیه می‌شود که «عملیات شاخه زیتون به ارتقای تمامیت ارضی سوریه کمک می‌کند».
دولت سوریه در گذشته با کردهای این کشور درگیر شده بود، اما تقریبا از آغاز جنگ سوریه، مناطق کردنشین را به حال خود رها کرده بود و در توافقی نانوشته، به خودمختاری این مناطق تن داده بود؛ به‌ویژه اینکه کردهای سوریه در حال جنگ با داعش بودند و بخشی از مبارزه با این گروه تروریستی بر دوش آنها بود.
آن‌طور که نوری محمد، سخنگوی یگان‌های مدافع خلق که بخشی از گروه گسترده‌تر نیروهای دموکراتیک سوریه است، به میدل‌ایست‌آی گفته، «او انتظار دارد دولت سوریه به وظیفه خود در دفاع از خاک این کشور در برابر تهاجم ترکیه عمل کند». به ‌گفته نوری محمد، وقتی پای تهاجمی خارجی به میان می‌آید، باید اختلافات داخلی را کنار گذاشت و با هم از سوریه دفاع کرد. با‌این‌حال، او می‌گوید دولت سوریه تاکنون به وظیفه خود عمل نکرده است. سخنگوی یگان‌های مدافع خلق حل این مسئله را پیش‌شرط حل اختلافات دو طرف می‌داند.
دستاورد توافق برای کردها
برخی بر این باورند که توافق با سوریه می‌تواند بر وجهه مستقل کردها تأثیر بگذارد. با این حساب، دستاورد کردها در این توافق، سوای حفاظت از جان غیرنظامیان منطقه عفرین، چه خواهد بود؟
خبرگزاری فرات، نزدیک به یگان‌های مدافع خلق، حتی پیش از اعلام رسمی توافق از سوی خبرگزاری دولتی سوریه، از توافق میان دو طرف خبر داد و به نقل از منبعی آگاه اعلام کرد مذاکرات میان مقامات ارشد یگان‌های مدافع خلق و فرماندهان ارتش سوریه چند روز پیش در شهر حلب صورت گرفته است و رسیدن به توافق با کارشکنی روسیه عقب افتاده بود. گرچه برخی ناظران می‌گویند این توافق با میانجیگری روسیه صورت گرفته است، منبع یادشده به خبرگزاری فرات گفته نیروهای خارجی ازجمله روسیه، مانع کسب نتیجه این مذاکرات بودند. به گفته این منبع، روسیه خواهان شکست مذاکرات و تلویحا تداوم هجوم ترکیه به عفرین بوده است. این خبرگزاری اعلام کرده توافق اخیر شامل ایجاد منطقه پرواز ممنوع بر فراز عفرین می‌شود که به دولت سوریه اجازه ایجاد پایگاهی را در این منطقه می‌دهد. این خبرگزاری به نقل از منبع خود ضمن تأیید توافق دو طرف مبنی بر استقرار چند یگان ارتش سوریه در مناطق مرزی، تأکید کرده است این توافق هیچ‌کدام از موضوعات اداری و سیاسی منطقه را دربر نمی‌گیرد و یگان‌های مدافع خلق تنها با استقرار چند یگان ارتش سوریه موافقت کرده‌اند.
سيهانوك ديبو، مشاور حزب اتحاد دموکراتیك، شاخه سیاسی یگان‌های مدافع خلق، بر این باور است که این توافق به این معنی است که ترکیه یا باید سوریه را ترک کند، یا با جریان جدیدی در میدان نبرد روبه‌رو شود. به گفته این مقام کرد: «مسئله این نیست که آیا توافق ما با سوریه تاکتیکی است یا استراتژیکی. مسئله این است که آیا ترکیه آن را می‌پذیرد یا نه». با‌این‌حال، او می‌گوید سوریه نمی‌تواند این مناطق را تحت ‌کنترل بگیرد و باید دولت محلی در شمال سوریه و تقسیم ذخایر طبیعی را بپذیرد. کردها پیش از حمله ترکیه به عفرین، پیشنهاد روسیه مبنی ‌بر دادن مناطق تحت‌ کنترل‌شان به دولت سوریه را رد کرده بودند. کردها خواستار دولتی فدرال‌اند که بر اساس آن دولت سوریه حفاظت از مرزها را بر عهده بگیرد. سوریه مشخصا بارها این پیشنهاد را رد کرده است و اکنون نیز با توجه به دست بالای دولت سوریه در میدان نبرد و عرصه سیاست، به نظر نمی‌رسد پای چنین سناریویی در میان باشد.

سوریه متحد در مقابل اتحاد استراتژیک آمریکا- ترکیه
اردشیر زارعی قنواتی :
سفر «رکس تیلرسون»، وزیر خارجه آمریکا به ترکیه در شرایطی که روابط دو کشور به دلایل متعدد از جمله تحولات سوریه به‌شدت متشنج شده بسیار با اهمیت است. اهمیت تور سیاسی تیلرسون به منطقه در مرحله پایانی آن بود که تیلرسون دو روز کامل را به آن اختصاص داد و دیدارهای پشت درهای بسته با «رجب طیب اردوغان»،رئیس جمهوری و «مولود چاووش اوغلو»، وزیر خارجه ترکیه داشت. این دیدار ها نشان می‌دهد که دو بال اصلی ناتو برای تنظیم روابط خود وارد معاملات سیاسی بسیار حساسی شده‌اند. در پایان این دیدارها هرچند که دو طرف سعی کردند وارد جزئیات نشوند اما با تأکید بر درک متقابل و ضرورت هماهنگی بین دو کشور در مواجهه با تحولات سوریه، تصویری از روابط دوجانبه جدیدی را ترسیم کردند که بدون تردید در آینده نزدیک بسیاری از معادلات کلان را دگرگون خواهد کرد. البته اگر موضوع این دیدار و مذاکرات از زاویه انتزاعی بررسی شود، با توجه به غیرعلنی‌بودن محورها و مفاد مطرح شده در مذاکرات، می‌تواند عادی تلقی شود اما اگر به جایگاه آمریکا و ترکیه در چارچوب روابط تاریخی دو کشور، نقش تعیین‌کننده آنان در پیمان ناتو، اهمیت بازدارندگی نزدیکی آنکارا به مسکو برای استراتژیست‌های واشنگتن و منافع مشترک دوجانبه در نظام منطقه نگاه شود، موضوع ابعاد دیگری به خود می‌گیرد. تنش در روابط بین واشنگتن و آنکارا در سال‌های اخیر دقیقا بعد از شکست پروژه مشترک دو کشور در روند تحولات سوریه با هدف سرنگونی دولت «بشار اسد» کلید خورد که هیولای تروریسم بنیادگرای اسلامی و به‌ویژه «داعش» از کنترل حامیان اولیه آن خارج شد و سودای قلمرو سرزمینی را عملیاتی کرد. دقیقاً به این مفهوم که کارت بازی تبدیل به ضلعی از بازی شد که اهداف مستقل خود را حتی در تضاد با شرکای قبلی دنبال کرد و این موضوع حداقل برای واشنگتن پذیرفتنی نبود. به همین دلیل نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا در منطقه در این مرحله برای اینکه بار دیگر با تجربه ویرانگر «القاعده» و «طالبان» در افغانستان مواجهه نشوند، به سمت همکاری با نیروهای کرد در شمال سوریه تغییر موضع دادند. این تغییر موضع در آنکارا که به لحاظ تاریخی و سیاسی به‌شدت با موضوع «کرد» در تضاد بنیادین قرار داشت، تحمل‌کردنی نبود و در اینجا گسست در روابط بین واشنگتن-آنکارا موقعیت جدی و غیرقابل پذیرشی پیدا کرد. آمریکا که تمام سرمایه‌گذاری خود را در مرحله جدید روی نیروهای کردی انجام داده بود، برای تحقق اهداف خود در سوریه منطقه شمال این کشور را به میدان بازی خود تبدیل کرد که در تضاد با اهداف آنکارا بود و زمانی که فرماندهان پنتاگون به‌صراحت از تشکیل ارتش 30‌هزار‌نفره شامل یگان‌های مدافع خلق برای تعیین یک ساختار خارج از قلمرو حاکمیتی سوریه و در جوار مرزهای ترکیه خبر دادند، صبر پاشای عثمانی لبریز شد و آنان بدون در‌نظر‌گرفتن هشدارهای واشنگتن تانک‌ها و ارتش خود را روانه کانتون عفرین کردند. این تجاوز نظامی به خاک سوریه بار دیگر به رهبران واشنگتن نشان داد که در «منطقه آتش» و خط مقدم جبهه آن نیرویی که پشت جبهه نیرومندتری دارد، در تعیین معادلات دست بالاتری پیدا می‌کند. قبل از سفر تیلرسون به آنکارا، در دیداری که بین «ابراهیم کالین» سخنگوی رجب طیب اردوغان و ژنرال «هربرت ریموند مک‌مستر» مشاور امنیت ملی دونالد ترامپ در استانبول صورت گرفت، هر دو طرف بر لزوم «همکاری استراتژیک بلندمدت» دو کشور تأکید کردند. در جریان مذاکرات تیلرسون با اردوغان و چاووش اوغلو نیز ظاهرا اظهارات آنان نشان می‌دهد که طرف آمریکایی توافق خود را با رهبران ترکیه برای به‌رسمیت‌شناختن منافع و اهداف کلان آنان در سوریه پذیرفته است. برای آمریکا متحدان کردی در شمال سوریه اصلا مهم نبوده و نخواهند بود بلکه آنان در راستای سناریوی تشدید منازعه و جلوگیری از پیروزی دولت دمشق استراتژی خود را سازمان داده‌اند. به همین دلیل وقتی که تضاد با ترکیه به این مرحله حاد می‌رسد و از سوی دیگر طرف ترک کارت اتحاد استراتژیک دو کشور در امور و بحران سوریه را روی میز می‌گذارد، به نظر می‌رسد منطق سیاسی نتیجه معادله را ورای لفاظی‌های سیاسی از قبل مشخص می‌کند. در این شرایط جدید، کردها که به‌روشنی می‌بینند واشنگتن در حال خیانت و خنجر‌زدن از پشت به آنان است، در روزهای اخیر مذاکرات فشرده‌ای را با ارتش سوریه در پایگاه «حمیم» با وساطت روس‌ها آغاز کرده‌اند که احتمال توافق نهایی بین آنان قریب‌الوقوع است. هم‌اکنون تنها نیرویی که در حوزه سیاسی و میدانی به‌صورت فعال از کردها در عفرین حمایت می‌کند، فقط همین ارتش سوریه است که هم مسیر تدارکاتی برای نقل‌و‌انتقال یگان‌های مدافع خلق از کانتون کوبانی و جزیره به عفرین را فراهم می‌کند و هم اینکه گام‌به‌گام نیروهای خود را به سمت مناطق درگیری در عفرین اعزام می‌کند. اگر توافق و قول احتمالی واشنگتن به ترکیه درباره معامله حول شهر منبج اجرائی شود که پیش‌بینی می‌شود به‌زودی انجام گیرد، یگان‌های مدافع خلق زیر فشار واشنگتن این منطقه استراتژیک را از دست خواهند داد. به گزارش رویترز در پایان دیدار وزیر خارجه ایالات متحده از ترکیه «تیلرسون به اردوغان گفته است که دولت آمریکا حق برخورداری ترکیه از امنیت در مرزهای خود را به رسمیت می‌شناسد». با توجه به تلقی آنکارا از مفهوم امنیت و اینکه نیروهای کرد را برای خود بزرگ‌ترین تهدید امنیتی می‌داند، این اظهارات منعکس‌کننده وضعیت جدیدی است که در حال رقم‌خوردن است. وضعیت جدید و آنچه را در مذاکرات آنکارا گذشته است، بدون تردید نیروهای کردی و دولت سوریه باید درک کرده باشند که در این صورت در این سوی ماجرا و منازعه نیز معادلات جدیدی شکل می‌گیرد که می‌تواند ارتش سوریه و یگان‌های مدافع خلق را به‌عنوان دو نیروی سوری-‌ سوری در مقابل دو نیروی خارجی در چارچوب مصالحه ملی به هم نزدیک کند.

بعد از چهار روز مذاکره فشرده، کردهای سوریه و دولت بشار اسد درباره حضور نیروهای دولتی سوریه در عفرین برای مبارزه با نیروهای نظامی ترکیه و هم‌پیمان‌ آن به توافق رسیدند؛ توافقی که برخی تحلیلگران می‌گویند ضرورتا به معنای درگیری سوریه و ترکیه نیست، اما می‌تواند پیامدهای مهمی بر جنگ داخلی سوریه و روابط قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای داشته باشد. روز دوشنبه رسانه‌های دولتی سوریه ازجمله خبرگزاری دولتی سانا، اعلام کردند دولت سوریه به‌زودی نیروهای نظامی خود را برای عقب‌راندن نیروهای ترکیه از عفرین، به این منطقه منتقل می‌کند؛ خبری که وزیر امور خارجه ترکیه در ابتدا چنین به آن واکنش نشان داد: «اگر این نیروها برای مقابله با کردها وارد شوند، هیچ مشکلی وجود ندارد، اما اگر آنها برای حفاظت از ی‌پ‌گ وارد شوند، آن‌وقت دیگر کسی جلودار ما و سربازان ترکیه نخواهد بود». این در حالی است که فیصل مقداد، معاون وزیر خارجه سوریه، گفت: ما علیه حضور ترکیه در شمال کشور و تجاوزش به ساکنان عفرین و مناطق دیگر اقدام خواهیم کرد. ارتش سوریه از تمام خاک کشور دفاع خواهد کرد. مقداد افزود: ما از کردها، عرب‌ها و تمام مردم سوریه می‌خواهیم برای مقابله با این تجاوز متحد باشند. با جدی‌شدن خبرها درباره توافق صورت‌گرفته، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، در گفت‌وگوی تلفنی با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، درباره ورود ارتش سوریه به عفرین هشدار داد. اردوغان ضمن هشدار به عواقب ناگوار ورود ارتش سوریه به عفرین، گفت: «ارتش ترکیه با عزمی راسخ به حرکت خود به سمت شهر عفرین ادامه خواهد داد».
توافقی منجر به شکست
با‌این‌حال، برخی از تحلیلگران ترکیه‌ای اعزام نیروهای دولتی سوریه به عفرین را جرقه‌ای برای درگیری مستقیم میان آنکارا و دمشق نمی‌دانند. احمد کاسیم هان، استاد روابط بین‌الملل دانشگاه «کادیرخاص» استانبول، می‌گوید: هرگونه تلاش حزب دموکراتیک سوریه و یگان‌های مدافع‌ خلق برای پیروز جلوه‌دادن ورود نیروهای سوریه به عفرین، چیزی «فراتر از مسخره» است. به‌ گفته این استاد دانشگاه: «آنها در نهایت باید بدون هیچ دستاوردی سرزمینی را ترک کنند که امیدوار بودند از آن به‌عنوان کارت چانه‌زنی برای امتیازگیری از دولت استفاده کنند». این استاد دانشگاه ترکیه مدعی است این امر همچنین موجب اعتبار‌بخشیدن به این موضع ترکیه می‌شود که «عملیات شاخه زیتون به ارتقای تمامیت ارضی سوریه کمک می‌کند».
دولت سوریه در گذشته با کردهای این کشور درگیر شده بود، اما تقریبا از آغاز جنگ سوریه، مناطق کردنشین را به حال خود رها کرده بود و در توافقی نانوشته، به خودمختاری این مناطق تن داده بود؛ به‌ویژه اینکه کردهای سوریه در حال جنگ با داعش بودند و بخشی از مبارزه با این گروه تروریستی بر دوش آنها بود.
آن‌طور که نوری محمد، سخنگوی یگان‌های مدافع خلق که بخشی از گروه گسترده‌تر نیروهای دموکراتیک سوریه است، به میدل‌ایست‌آی گفته، «او انتظار دارد دولت سوریه به وظیفه خود در دفاع از خاک این کشور در برابر تهاجم ترکیه عمل کند». به ‌گفته نوری محمد، وقتی پای تهاجمی خارجی به میان می‌آید، باید اختلافات داخلی را کنار گذاشت و با هم از سوریه دفاع کرد. با‌این‌حال، او می‌گوید دولت سوریه تاکنون به وظیفه خود عمل نکرده است. سخنگوی یگان‌های مدافع خلق حل این مسئله را پیش‌شرط حل اختلافات دو طرف می‌داند.
دستاورد توافق برای کردها
برخی بر این باورند که توافق با سوریه می‌تواند بر وجهه مستقل کردها تأثیر بگذارد. با این حساب، دستاورد کردها در این توافق، سوای حفاظت از جان غیرنظامیان منطقه عفرین، چه خواهد بود؟
خبرگزاری فرات، نزدیک به یگان‌های مدافع خلق، حتی پیش از اعلام رسمی توافق از سوی خبرگزاری دولتی سوریه، از توافق میان دو طرف خبر داد و به نقل از منبعی آگاه اعلام کرد مذاکرات میان مقامات ارشد یگان‌های مدافع خلق و فرماندهان ارتش سوریه چند روز پیش در شهر حلب صورت گرفته است و رسیدن به توافق با کارشکنی روسیه عقب افتاده بود. گرچه برخی ناظران می‌گویند این توافق با میانجیگری روسیه صورت گرفته است، منبع یادشده به خبرگزاری فرات گفته نیروهای خارجی ازجمله روسیه، مانع کسب نتیجه این مذاکرات بودند. به گفته این منبع، روسیه خواهان شکست مذاکرات و تلویحا تداوم هجوم ترکیه به عفرین بوده است. این خبرگزاری اعلام کرده توافق اخیر شامل ایجاد منطقه پرواز ممنوع بر فراز عفرین می‌شود که به دولت سوریه اجازه ایجاد پایگاهی را در این منطقه می‌دهد. این خبرگزاری به نقل از منبع خود ضمن تأیید توافق دو طرف مبنی بر استقرار چند یگان ارتش سوریه در مناطق مرزی، تأکید کرده است این توافق هیچ‌کدام از موضوعات اداری و سیاسی منطقه را دربر نمی‌گیرد و یگان‌های مدافع خلق تنها با استقرار چند یگان ارتش سوریه موافقت کرده‌اند.
سيهانوك ديبو، مشاور حزب اتحاد دموکراتیك، شاخه سیاسی یگان‌های مدافع خلق، بر این باور است که این توافق به این معنی است که ترکیه یا باید سوریه را ترک کند، یا با جریان جدیدی در میدان نبرد روبه‌رو شود. به گفته این مقام کرد: «مسئله این نیست که آیا توافق ما با سوریه تاکتیکی است یا استراتژیکی. مسئله این است که آیا ترکیه آن را می‌پذیرد یا نه». با‌این‌حال، او می‌گوید سوریه نمی‌تواند این مناطق را تحت ‌کنترل بگیرد و باید دولت محلی در شمال سوریه و تقسیم ذخایر طبیعی را بپذیرد. کردها پیش از حمله ترکیه به عفرین، پیشنهاد روسیه مبنی ‌بر دادن مناطق تحت‌ کنترل‌شان به دولت سوریه را رد کرده بودند. کردها خواستار دولتی فدرال‌اند که بر اساس آن دولت سوریه حفاظت از مرزها را بر عهده بگیرد. سوریه مشخصا بارها این پیشنهاد را رد کرده است و اکنون نیز با توجه به دست بالای دولت سوریه در میدان نبرد و عرصه سیاست، به نظر نمی‌رسد پای چنین سناریویی در میان باشد.

سوریه متحد در مقابل اتحاد استراتژیک آمریکا- ترکیه
اردشیر زارعی قنواتی :
سفر «رکس تیلرسون»، وزیر خارجه آمریکا به ترکیه در شرایطی که روابط دو کشور به دلایل متعدد از جمله تحولات سوریه به‌شدت متشنج شده بسیار با اهمیت است. اهمیت تور سیاسی تیلرسون به منطقه در مرحله پایانی آن بود که تیلرسون دو روز کامل را به آن اختصاص داد و دیدارهای پشت درهای بسته با «رجب طیب اردوغان»،رئیس جمهوری و «مولود چاووش اوغلو»، وزیر خارجه ترکیه داشت. این دیدار ها نشان می‌دهد که دو بال اصلی ناتو برای تنظیم روابط خود وارد معاملات سیاسی بسیار حساسی شده‌اند. در پایان این دیدارها هرچند که دو طرف سعی کردند وارد جزئیات نشوند اما با تأکید بر درک متقابل و ضرورت هماهنگی بین دو کشور در مواجهه با تحولات سوریه، تصویری از روابط دوجانبه جدیدی را ترسیم کردند که بدون تردید در آینده نزدیک بسیاری از معادلات کلان را دگرگون خواهد کرد. البته اگر موضوع این دیدار و مذاکرات از زاویه انتزاعی بررسی شود، با توجه به غیرعلنی‌بودن محورها و مفاد مطرح شده در مذاکرات، می‌تواند عادی تلقی شود اما اگر به جایگاه آمریکا و ترکیه در چارچوب روابط تاریخی دو کشور، نقش تعیین‌کننده آنان در پیمان ناتو، اهمیت بازدارندگی نزدیکی آنکارا به مسکو برای استراتژیست‌های واشنگتن و منافع مشترک دوجانبه در نظام منطقه نگاه شود، موضوع ابعاد دیگری به خود می‌گیرد. تنش در روابط بین واشنگتن و آنکارا در سال‌های اخیر دقیقا بعد از شکست پروژه مشترک دو کشور در روند تحولات سوریه با هدف سرنگونی دولت «بشار اسد» کلید خورد که هیولای تروریسم بنیادگرای اسلامی و به‌ویژه «داعش» از کنترل حامیان اولیه آن خارج شد و سودای قلمرو سرزمینی را عملیاتی کرد. دقیقاً به این مفهوم که کارت بازی تبدیل به ضلعی از بازی شد که اهداف مستقل خود را حتی در تضاد با شرکای قبلی دنبال کرد و این موضوع حداقل برای واشنگتن پذیرفتنی نبود. به همین دلیل نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا در منطقه در این مرحله برای اینکه بار دیگر با تجربه ویرانگر «القاعده» و «طالبان» در افغانستان مواجهه نشوند، به سمت همکاری با نیروهای کرد در شمال سوریه تغییر موضع دادند. این تغییر موضع در آنکارا که به لحاظ تاریخی و سیاسی به‌شدت با موضوع «کرد» در تضاد بنیادین قرار داشت، تحمل‌کردنی نبود و در اینجا گسست در روابط بین واشنگتن-آنکارا موقعیت جدی و غیرقابل پذیرشی پیدا کرد. آمریکا که تمام سرمایه‌گذاری خود را در مرحله جدید روی نیروهای کردی انجام داده بود، برای تحقق اهداف خود در سوریه منطقه شمال این کشور را به میدان بازی خود تبدیل کرد که در تضاد با اهداف آنکارا بود و زمانی که فرماندهان پنتاگون به‌صراحت از تشکیل ارتش 30‌هزار‌نفره شامل یگان‌های مدافع خلق برای تعیین یک ساختار خارج از قلمرو حاکمیتی سوریه و در جوار مرزهای ترکیه خبر دادند، صبر پاشای عثمانی لبریز شد و آنان بدون در‌نظر‌گرفتن هشدارهای واشنگتن تانک‌ها و ارتش خود را روانه کانتون عفرین کردند. این تجاوز نظامی به خاک سوریه بار دیگر به رهبران واشنگتن نشان داد که در «منطقه آتش» و خط مقدم جبهه آن نیرویی که پشت جبهه نیرومندتری دارد، در تعیین معادلات دست بالاتری پیدا می‌کند. قبل از سفر تیلرسون به آنکارا، در دیداری که بین «ابراهیم کالین» سخنگوی رجب طیب اردوغان و ژنرال «هربرت ریموند مک‌مستر» مشاور امنیت ملی دونالد ترامپ در استانبول صورت گرفت، هر دو طرف بر لزوم «همکاری استراتژیک بلندمدت» دو کشور تأکید کردند. در جریان مذاکرات تیلرسون با اردوغان و چاووش اوغلو نیز ظاهرا اظهارات آنان نشان می‌دهد که طرف آمریکایی توافق خود را با رهبران ترکیه برای به‌رسمیت‌شناختن منافع و اهداف کلان آنان در سوریه پذیرفته است. برای آمریکا متحدان کردی در شمال سوریه اصلا مهم نبوده و نخواهند بود بلکه آنان در راستای سناریوی تشدید منازعه و جلوگیری از پیروزی دولت دمشق استراتژی خود را سازمان داده‌اند. به همین دلیل وقتی که تضاد با ترکیه به این مرحله حاد می‌رسد و از سوی دیگر طرف ترک کارت اتحاد استراتژیک دو کشور در امور و بحران سوریه را روی میز می‌گذارد، به نظر می‌رسد منطق سیاسی نتیجه معادله را ورای لفاظی‌های سیاسی از قبل مشخص می‌کند. در این شرایط جدید، کردها که به‌روشنی می‌بینند واشنگتن در حال خیانت و خنجر‌زدن از پشت به آنان است، در روزهای اخیر مذاکرات فشرده‌ای را با ارتش سوریه در پایگاه «حمیم» با وساطت روس‌ها آغاز کرده‌اند که احتمال توافق نهایی بین آنان قریب‌الوقوع است. هم‌اکنون تنها نیرویی که در حوزه سیاسی و میدانی به‌صورت فعال از کردها در عفرین حمایت می‌کند، فقط همین ارتش سوریه است که هم مسیر تدارکاتی برای نقل‌و‌انتقال یگان‌های مدافع خلق از کانتون کوبانی و جزیره به عفرین را فراهم می‌کند و هم اینکه گام‌به‌گام نیروهای خود را به سمت مناطق درگیری در عفرین اعزام می‌کند. اگر توافق و قول احتمالی واشنگتن به ترکیه درباره معامله حول شهر منبج اجرائی شود که پیش‌بینی می‌شود به‌زودی انجام گیرد، یگان‌های مدافع خلق زیر فشار واشنگتن این منطقه استراتژیک را از دست خواهند داد. به گزارش رویترز در پایان دیدار وزیر خارجه ایالات متحده از ترکیه «تیلرسون به اردوغان گفته است که دولت آمریکا حق برخورداری ترکیه از امنیت در مرزهای خود را به رسمیت می‌شناسد». با توجه به تلقی آنکارا از مفهوم امنیت و اینکه نیروهای کرد را برای خود بزرگ‌ترین تهدید امنیتی می‌داند، این اظهارات منعکس‌کننده وضعیت جدیدی است که در حال رقم‌خوردن است. وضعیت جدید و آنچه را در مذاکرات آنکارا گذشته است، بدون تردید نیروهای کردی و دولت سوریه باید درک کرده باشند که در این صورت در این سوی ماجرا و منازعه نیز معادلات جدیدی شکل می‌گیرد که می‌تواند ارتش سوریه و یگان‌های مدافع خلق را به‌عنوان دو نیروی سوری-‌ سوری در مقابل دو نیروی خارجی در چارچوب مصالحه ملی به هم نزدیک کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.