|

رسانه جمعی، رسانه فردی

بابک زمانی- رئیس انجمن سکته مغزی

در یکی از شبکه‌های اجتماعی با دور تند مطلبی می‌گشت و پخش می‌شد که گویا یکی از استادان پزشکی که سال‌ها دست بالایی هم در سیاست داشته‌اند، می‌خواهند به امام‌زاده‌ها مدرک تخصصی اعطا کنند! سند و مدرکی هم ارائه نمی‌شود. مطلب دیگری با تعجب و نشاط خبر می‌دهد و می‌پرسد که فلان پزشک متخصص صاحب‌منصب چگونه توانسته در عرض چند سال چند صد مقاله بنویسد و به دنبال، تمام فعالیت‌های روزانه ایشان را از خواب و خوراک و... مورد محاسبه قرار می‌دهد تا ثابت کند نوشتن این همه مقاله در این مدت مقدور نیست و گویا نوشتن مقاله کاری است که حداقل باید به اندازه نوشتن یک انشا وقت بگیرد. مطلب دیگری که باز دارد با دور تند فوروارد می‌شود، درباره فرزندان یکی از پزشکان صاحب‌منصب است که ایشان را در حال کار و تحصیل در خارج از کشور نشان می‌دهد؛ بدون اینکه توضیح دهد با چه مجوز اخلاقی‌ای عکس بدون حجاب ایشان را به دست آورده و منتشر می‌کند.

اسنادی درباره «مدرک تخصصی امام‌زاده‌ها» وجود ندارد. اما چشم و گوش گواهی می‌دهند که آقای دکتر بعد از فراغت از سیاست و با استفاده از اعتباری که به‌واسطه سیاست به دست آمده بود، یک بیمارستان متروک کنار شهر را به یک مرکز نمونه بین‌المللی برای بیماری‌های ریوی تبدیل کرده؛ یعنی از جیب سیاست هم برای طب خرج کرده ‌است.
هرکس با الفبای مقاله‌نویسی پزشکی آشنا باشد، می‌داند که هر مقاله‌ای با تعداد نویسندگان بیشتر اعتبار بیشتری دارد و اشتراک در تهیه مقاله هم می‌تواند فقط یک نظردهی کلی یا نوعی همیاری عملی باشد که شاید به‌واسطه مسئولیت آن پزشک صاحب‌منصب امکان‌پذیر شده است. تکرار نام متخصصان مسئول در مقالات متعدد هم می‌تواند نشانه التفات آن مسئول به دانش و تحقیق و درعین‌حال افزایش اعتبار آن مقالات باشد.
تحصیل و کار فرزندان استادان و صاحب‌منصبان پزشکی در خارج از کشور هم نه‌تنها هیچ نکته منفی‌ای نیست، بلکه به جهت گسترش ارتباطات بین‌المللی (که بزرگ‌ترین نقیصه ما در کار پزشکی است) و توسعه میدان دید مسئولان، بسیار هم عالی است. آنچه قطعا غیراخلاقی است، انتشار عکسی است که معلوم نیست به‌وسیله چه کسی و در چه حالی گرفته شده و چرا خود ما هم که در زندگی روزمره آداب اخلاق را رعایت می‌کنیم، با دیدن آن نه‌تنها آشفته نمی‌شویم و اعتراض نمی‌کنیم، بلکه خودمان هم آن را پخش می‌کنیم؟
بسیاری از ما با بسیاری از مطالب که هر روز قطع‌نظر از روایی اخلاقی آن می‌نویسیم یا آن را بازپخش می‌کنیم، در حال اعمال یک رفتار رسانه‌ای هستیم که به شکل اجتناب‌ناپذیری از انحصار دولت و سازمان‌های اجتماعی خارج شده و هرچه بیشتر و بیشتر فردی می‌شود. آداب رسانه‌ای ما مثل آداب معاشرت ما بیش از هر چیز دیگری به شرایط محیطی و رفتار رسانه‌ای اجتماعی مربوط می‌شود. بیهوده نیست که این رفتار به شکلی بسیار مشابه در میان بسیاری از ما با خصوصیات اخلاقی گوناگون تکرار می‌شود. آنچه در این یادداشت می‌خواهم بگویم نقش بسیار مهم‌تر رسانه‌های اجتماعی نه‌تنها به‌عنوان یک رسانه خبررسان، بلکه به‌عنوان یک رسانه «مدل» است؛ رسانه مدلی که خواه‌ناخواه الگوی رفتاری رسانه‌های فردی خواهد بود. این موضوع برای هر رسانه اجتماعی‌ای صادق است و از این پس گویا تمام رسانه‌های اجتماعی سوای هر مسئولیت دیگری باید نقش خود به‌عنوان یک مدل را هم در یاد داشته باشند. اما این نقش برای رسانه ملی و سراسری ما که سیاست و رفتار یکسانی را در شبکه‌های مختلف تصویری و صوتی و اینترنتی‌اش اعمال می‌کند، ابعاد بسیار بسیار بزرگ‌تری پیدا می‌کند. با این ترتیب حالا می‌توان ادعا کرد کامنت‌ها و مطالبی که نمونه‌هایی از آن را در بالا برشمردم، در کنار عوامل دیگر تا حدودی بازتاب رفتار آن رسانه‌اي سراسری است که سال‌هاست نگاه خاص و یک‌سویه‌ای را در کشور ترویج می‌کند و از هر آبی هر کره‌ای خواست می‌گیرد، راستی از ما نیست که بر ماست؟
گر هست که قطعا هست، پس در یاد داشته باشیم که رفتاری را که سال‌هاست از جانب رسانه سراسری خود تقبیح کرده‌ایم، در پیش نگیریم و به‌‌ویژه به‌عنوان یک «فرد» و در رسانه «فرد»ی هیچ‌گاه حرمت هیچ «فرد»ی را با هر اختلاف سیاسی که با او داریم، نشکنیم و آن را در جایگاه نقد سیستم‌ها قرار ندهیم. از آن مهم‌تر اگر نقشی در یک رسانه اجتماعی بازی می‌کنیم، باید بدانیم با پیش‌گرفتن شیوه‌ای یک‌سویه و به‌شدت کلیشه‌ای در نگاه به مسائل، از یک‌سو مدلی از تبدیل یک رفتار غیراخلاقی به رفتار عرفی قباحت‌ریخته ایجاد کرده‌ایم و از سوی دیگر تضادی آفریده‌ایم که متأسفانه ممکن است باعث برانگیختن واکنشی به همان شیوه شود.

در یکی از شبکه‌های اجتماعی با دور تند مطلبی می‌گشت و پخش می‌شد که گویا یکی از استادان پزشکی که سال‌ها دست بالایی هم در سیاست داشته‌اند، می‌خواهند به امام‌زاده‌ها مدرک تخصصی اعطا کنند! سند و مدرکی هم ارائه نمی‌شود. مطلب دیگری با تعجب و نشاط خبر می‌دهد و می‌پرسد که فلان پزشک متخصص صاحب‌منصب چگونه توانسته در عرض چند سال چند صد مقاله بنویسد و به دنبال، تمام فعالیت‌های روزانه ایشان را از خواب و خوراک و... مورد محاسبه قرار می‌دهد تا ثابت کند نوشتن این همه مقاله در این مدت مقدور نیست و گویا نوشتن مقاله کاری است که حداقل باید به اندازه نوشتن یک انشا وقت بگیرد. مطلب دیگری که باز دارد با دور تند فوروارد می‌شود، درباره فرزندان یکی از پزشکان صاحب‌منصب است که ایشان را در حال کار و تحصیل در خارج از کشور نشان می‌دهد؛ بدون اینکه توضیح دهد با چه مجوز اخلاقی‌ای عکس بدون حجاب ایشان را به دست آورده و منتشر می‌کند.

اسنادی درباره «مدرک تخصصی امام‌زاده‌ها» وجود ندارد. اما چشم و گوش گواهی می‌دهند که آقای دکتر بعد از فراغت از سیاست و با استفاده از اعتباری که به‌واسطه سیاست به دست آمده بود، یک بیمارستان متروک کنار شهر را به یک مرکز نمونه بین‌المللی برای بیماری‌های ریوی تبدیل کرده؛ یعنی از جیب سیاست هم برای طب خرج کرده ‌است.
هرکس با الفبای مقاله‌نویسی پزشکی آشنا باشد، می‌داند که هر مقاله‌ای با تعداد نویسندگان بیشتر اعتبار بیشتری دارد و اشتراک در تهیه مقاله هم می‌تواند فقط یک نظردهی کلی یا نوعی همیاری عملی باشد که شاید به‌واسطه مسئولیت آن پزشک صاحب‌منصب امکان‌پذیر شده است. تکرار نام متخصصان مسئول در مقالات متعدد هم می‌تواند نشانه التفات آن مسئول به دانش و تحقیق و درعین‌حال افزایش اعتبار آن مقالات باشد.
تحصیل و کار فرزندان استادان و صاحب‌منصبان پزشکی در خارج از کشور هم نه‌تنها هیچ نکته منفی‌ای نیست، بلکه به جهت گسترش ارتباطات بین‌المللی (که بزرگ‌ترین نقیصه ما در کار پزشکی است) و توسعه میدان دید مسئولان، بسیار هم عالی است. آنچه قطعا غیراخلاقی است، انتشار عکسی است که معلوم نیست به‌وسیله چه کسی و در چه حالی گرفته شده و چرا خود ما هم که در زندگی روزمره آداب اخلاق را رعایت می‌کنیم، با دیدن آن نه‌تنها آشفته نمی‌شویم و اعتراض نمی‌کنیم، بلکه خودمان هم آن را پخش می‌کنیم؟
بسیاری از ما با بسیاری از مطالب که هر روز قطع‌نظر از روایی اخلاقی آن می‌نویسیم یا آن را بازپخش می‌کنیم، در حال اعمال یک رفتار رسانه‌ای هستیم که به شکل اجتناب‌ناپذیری از انحصار دولت و سازمان‌های اجتماعی خارج شده و هرچه بیشتر و بیشتر فردی می‌شود. آداب رسانه‌ای ما مثل آداب معاشرت ما بیش از هر چیز دیگری به شرایط محیطی و رفتار رسانه‌ای اجتماعی مربوط می‌شود. بیهوده نیست که این رفتار به شکلی بسیار مشابه در میان بسیاری از ما با خصوصیات اخلاقی گوناگون تکرار می‌شود. آنچه در این یادداشت می‌خواهم بگویم نقش بسیار مهم‌تر رسانه‌های اجتماعی نه‌تنها به‌عنوان یک رسانه خبررسان، بلکه به‌عنوان یک رسانه «مدل» است؛ رسانه مدلی که خواه‌ناخواه الگوی رفتاری رسانه‌های فردی خواهد بود. این موضوع برای هر رسانه اجتماعی‌ای صادق است و از این پس گویا تمام رسانه‌های اجتماعی سوای هر مسئولیت دیگری باید نقش خود به‌عنوان یک مدل را هم در یاد داشته باشند. اما این نقش برای رسانه ملی و سراسری ما که سیاست و رفتار یکسانی را در شبکه‌های مختلف تصویری و صوتی و اینترنتی‌اش اعمال می‌کند، ابعاد بسیار بسیار بزرگ‌تری پیدا می‌کند. با این ترتیب حالا می‌توان ادعا کرد کامنت‌ها و مطالبی که نمونه‌هایی از آن را در بالا برشمردم، در کنار عوامل دیگر تا حدودی بازتاب رفتار آن رسانه‌اي سراسری است که سال‌هاست نگاه خاص و یک‌سویه‌ای را در کشور ترویج می‌کند و از هر آبی هر کره‌ای خواست می‌گیرد، راستی از ما نیست که بر ماست؟
گر هست که قطعا هست، پس در یاد داشته باشیم که رفتاری را که سال‌هاست از جانب رسانه سراسری خود تقبیح کرده‌ایم، در پیش نگیریم و به‌‌ویژه به‌عنوان یک «فرد» و در رسانه «فرد»ی هیچ‌گاه حرمت هیچ «فرد»ی را با هر اختلاف سیاسی که با او داریم، نشکنیم و آن را در جایگاه نقد سیستم‌ها قرار ندهیم. از آن مهم‌تر اگر نقشی در یک رسانه اجتماعی بازی می‌کنیم، باید بدانیم با پیش‌گرفتن شیوه‌ای یک‌سویه و به‌شدت کلیشه‌ای در نگاه به مسائل، از یک‌سو مدلی از تبدیل یک رفتار غیراخلاقی به رفتار عرفی قباحت‌ریخته ایجاد کرده‌ایم و از سوی دیگر تضادی آفریده‌ایم که متأسفانه ممکن است باعث برانگیختن واکنشی به همان شیوه شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.