|

شهرهاي موفق دنيا در حوزه حمل‌ونقل درون‌شهري

سيمين فروغ‌زاده*

جست‌وجو در زمينه شهرهاي موفق و رويه‌هاي آنها در حوزه حمل‌ونقل نشان مي‌دهد 16 شهر در سراسر دنيا وجود دارد که تجارب موفقي در حوزه حمل‌ونقل و به‌‌ویژه حمل‌ونقل عمومي درون‌شهري دارند. اين شهرها عبارت‌اند از: هنگ‌کنگ، سائوپائولو، مکزيکوسیتي، بوگوتا، لندن، سنگاپور، کپنهاک، برلين، نيويورک، پاريس، تايپه، توکيو، مسکو، سئول، برزيل و واشنگتن. بررسي وضعيت حمل‌ونقل اين شهرها نشان داد سه ويژگي اصلي در سيستم‌هاي حمل‌ونقل اين شهرها وجود دارد: 1- ارائه خدمات ويژه به مسافران، 2- طرح‌هاي تشويقي براي ايجاد حمل‌ونقل پاک، 3- توجه به زيرساخت‌ها. در اين شهرها براي ارائه خدمات ويژه به مسافران عمدتا در قالب مقررات جذبي به تشويق مردم به استفاده از وسايل نقليه عمومي مي‌پردازد؛ ازجمله فعاليت‌هاي آنها در اين زمينه عبارت است از: دسترسي به تلفن همراه در تونل و ايستگاه‌ها، آگهي‌هاي چندزبانه در قطار، دسترسي هميشگي به قطار (24ساعت روز در کل سال)، صدور کارت‌هاي چندمنظوره (سوارشدن به قطار، خريد، پرداخت هزينه‌هاي پارک و مترو و...)، نزديک‌بودن ايستگاه‌هاي قطار به يکديگر، پذيرايي با قهوه و اغذيه رايگان براي استفاده‌کنندگان حمل‌ونقل همگاني، وجود جاذبه‌هاي توريستي، معماري و هنري در ايستگاه‌هاي مترو، سيستم گرمايشي در صندلي‌هاي قطار، ارائه سيستم اينترنت در مترو، وجود روبات براي کمک به مسافران براي پيداکردن اطلاعات خود، تشويق به استفاده از اينترنت و تلفن گويا براي انتخاب رشته دانشجويان و ساير فعاليت‌هاي روزانه به جاي سفر درون‌شهري، راهنمايي مسافران به شيوه ديجيتالي، قيمت پايين استفاده از خدمات و امکانات، پرداخت حق بيمه حوادث از استفاده‌کنندگان حمل‌ونقل، زمان انتظار دو تا پنج دقيقه براي قطار، وجود مراکز خريد در مترو و... . علاوه بر مقررات جذبي براي تشويق مردم به استفاده از وسايل نقليه عمومي، با ايجاد مقررات دفعي نيز محدوديت‌هايي براي استفاده از سواري شخصي به وجود مي‌آورند؛ ازجمله فعاليت‌هاي آنها دراين‌باره کاهش فضاي اختصاصي به پارکينگ براي کاهش تقاضاي سفر، اخذ عوارض جاده‌اي از رانندگان در راه‌هاي پرتراکم و مرکزي شهر، اخذ ماليات از سوخت و دريافت عوارض پارکينگ است. علاوه بر آن، از ديگر خدمات ويژه‌اي که در سيستم حمل‌ونقل اين شهرها وجود دارد، اهميت‌دادن به افراد ناتوان و معلول و ارائه تسهيلات خاص براي آنهاست. از فعاليت‌هاي آنها دراين‌زمينه استخدام مسئول سلامت فردي براي ارائه خدمات رايگان به شهروندان معلول در مترو و اتوبوس، صدور متروکارت مخصوص (تخفيف مبلغ کرايه، عبور رايگان از اتوگيت و...) براي افراد داراي ضعف حرکتي، کاهش کرايه براي استفاده از مترو و اتوبوس براي افراد 65 سال به بالا و ناتوانان و... . طرح‌هاي تشويقي براي ايجاد حمل‌ونقل پاک از ديگر سياست‌هايي است که در اين شهرهاي موفق اعمال مي‌شود. دراين‌باره فعاليت‌هايي همچون کرايه دوچرخه در يک محل و تحويل در محل ديگر، درنظرگرفتن مکاني براي استحمام و تعويض لباس براي افرادي که از دوچرخه استفاده مي‌کنند و... انجام مي‌شود تا مردم به استفاده از دوچرخه براي تردد درون‌شهري ترغيب شوند. در اين سيستم‌هاي موفق توجه ويژه‌اي به زيرساخت‌هاي حمل‌ونقل وجود دارد. نظير سيستم جاده‌اي سه‌گانه (خط عبوري ويژه براي تردد اتوبوس‌هاي سريع)، تخصيص فضاي پارک اختصاصي به ماشين‌هايي که هم‌پيمايي مي‌کنند، تجمع ايستگاهي يا توسعه با محدوديت حمل‌ونقل (هم‌جواري مجموعه‌هاي تجاري، اداري، فرهنگي، تفريحي و مسکوني) و... . اين بررسي نشان داد به طورکلي سياست موجود در سيستم حمل‌ونقل اين شهرها، بهبود وضعيت حمل‌ونقل درون‌شهري است. اين سياست بر سه پايه اصلي استوار است.

1- اجراي دقيق و شفاف مقررات در سطح شهر،
2- ارتقای کمي و کيفي سيستم حمل‌ونقل درون‌شهري 3-فرهنگ‌سازي براي حمل‌ونقل پاک.
براي اجراي دقيق مقررات در سطح شهر ازجمله مقرراتي که اعمال مي‌شود، قانونمندکردن نرخ کرايه‌ها، معاف‌بودن وسايل نقليه عمومي از پرداخت عوارض و محدوديت تردد وسايل نقليه شخصي و کاهش اتومبيل‌هاي تک‌سرنشين است. فعاليت‌هايي که در زمينه ايجاد محدوديت تردد و سايل نقليه شخصي و تک‌سرنشين انجام مي‌شود، عبارت‌اند از پرداخت هزينه ازدحام متناسب با تراکم ترافيک در طول روز، تردد وسايل نقليه بر اساس شماره پلاک در ساعات اوج ترافيک، استفاده‌نکردن از اتومبيل در يک روز از هفته، پرداخت عوارض راه به محض ورود به محدوده با کنترل دوربين، اجراي روز بدون رانندگي، افزايش قيمت پارکينگ در مرکز شهر و نواحي پرتراکم، اجراي طرح پارکينگ سبز با برداشتن ديوار منازل و مديريت در محلات و... ارتقای کمي و کيفي سيستم حمل‌ونقل از ديگر سياست‌هاي داراي اولويت در اين شهرهاست. براي فرهنگ‌سازي در زمينه حمل‌ونقل پاک نيز ازجمله اقدامات انجام‌گرفته ترويج هم‌پيمايي، طرح‌هاي مشوق پياده‌روي، ترويج استفاده از دوچرخه، طرح‌هاي يکپارچه کاربري زمين و حمل‌ونقل است.
*عضو هيئت علمي سازمان جهاد دانشگاهي خراسان‌رضوي

جست‌وجو در زمينه شهرهاي موفق و رويه‌هاي آنها در حوزه حمل‌ونقل نشان مي‌دهد 16 شهر در سراسر دنيا وجود دارد که تجارب موفقي در حوزه حمل‌ونقل و به‌‌ویژه حمل‌ونقل عمومي درون‌شهري دارند. اين شهرها عبارت‌اند از: هنگ‌کنگ، سائوپائولو، مکزيکوسیتي، بوگوتا، لندن، سنگاپور، کپنهاک، برلين، نيويورک، پاريس، تايپه، توکيو، مسکو، سئول، برزيل و واشنگتن. بررسي وضعيت حمل‌ونقل اين شهرها نشان داد سه ويژگي اصلي در سيستم‌هاي حمل‌ونقل اين شهرها وجود دارد: 1- ارائه خدمات ويژه به مسافران، 2- طرح‌هاي تشويقي براي ايجاد حمل‌ونقل پاک، 3- توجه به زيرساخت‌ها. در اين شهرها براي ارائه خدمات ويژه به مسافران عمدتا در قالب مقررات جذبي به تشويق مردم به استفاده از وسايل نقليه عمومي مي‌پردازد؛ ازجمله فعاليت‌هاي آنها در اين زمينه عبارت است از: دسترسي به تلفن همراه در تونل و ايستگاه‌ها، آگهي‌هاي چندزبانه در قطار، دسترسي هميشگي به قطار (24ساعت روز در کل سال)، صدور کارت‌هاي چندمنظوره (سوارشدن به قطار، خريد، پرداخت هزينه‌هاي پارک و مترو و...)، نزديک‌بودن ايستگاه‌هاي قطار به يکديگر، پذيرايي با قهوه و اغذيه رايگان براي استفاده‌کنندگان حمل‌ونقل همگاني، وجود جاذبه‌هاي توريستي، معماري و هنري در ايستگاه‌هاي مترو، سيستم گرمايشي در صندلي‌هاي قطار، ارائه سيستم اينترنت در مترو، وجود روبات براي کمک به مسافران براي پيداکردن اطلاعات خود، تشويق به استفاده از اينترنت و تلفن گويا براي انتخاب رشته دانشجويان و ساير فعاليت‌هاي روزانه به جاي سفر درون‌شهري، راهنمايي مسافران به شيوه ديجيتالي، قيمت پايين استفاده از خدمات و امکانات، پرداخت حق بيمه حوادث از استفاده‌کنندگان حمل‌ونقل، زمان انتظار دو تا پنج دقيقه براي قطار، وجود مراکز خريد در مترو و... . علاوه بر مقررات جذبي براي تشويق مردم به استفاده از وسايل نقليه عمومي، با ايجاد مقررات دفعي نيز محدوديت‌هايي براي استفاده از سواري شخصي به وجود مي‌آورند؛ ازجمله فعاليت‌هاي آنها دراين‌باره کاهش فضاي اختصاصي به پارکينگ براي کاهش تقاضاي سفر، اخذ عوارض جاده‌اي از رانندگان در راه‌هاي پرتراکم و مرکزي شهر، اخذ ماليات از سوخت و دريافت عوارض پارکينگ است. علاوه بر آن، از ديگر خدمات ويژه‌اي که در سيستم حمل‌ونقل اين شهرها وجود دارد، اهميت‌دادن به افراد ناتوان و معلول و ارائه تسهيلات خاص براي آنهاست. از فعاليت‌هاي آنها دراين‌زمينه استخدام مسئول سلامت فردي براي ارائه خدمات رايگان به شهروندان معلول در مترو و اتوبوس، صدور متروکارت مخصوص (تخفيف مبلغ کرايه، عبور رايگان از اتوگيت و...) براي افراد داراي ضعف حرکتي، کاهش کرايه براي استفاده از مترو و اتوبوس براي افراد 65 سال به بالا و ناتوانان و... . طرح‌هاي تشويقي براي ايجاد حمل‌ونقل پاک از ديگر سياست‌هايي است که در اين شهرهاي موفق اعمال مي‌شود. دراين‌باره فعاليت‌هايي همچون کرايه دوچرخه در يک محل و تحويل در محل ديگر، درنظرگرفتن مکاني براي استحمام و تعويض لباس براي افرادي که از دوچرخه استفاده مي‌کنند و... انجام مي‌شود تا مردم به استفاده از دوچرخه براي تردد درون‌شهري ترغيب شوند. در اين سيستم‌هاي موفق توجه ويژه‌اي به زيرساخت‌هاي حمل‌ونقل وجود دارد. نظير سيستم جاده‌اي سه‌گانه (خط عبوري ويژه براي تردد اتوبوس‌هاي سريع)، تخصيص فضاي پارک اختصاصي به ماشين‌هايي که هم‌پيمايي مي‌کنند، تجمع ايستگاهي يا توسعه با محدوديت حمل‌ونقل (هم‌جواري مجموعه‌هاي تجاري، اداري، فرهنگي، تفريحي و مسکوني) و... . اين بررسي نشان داد به طورکلي سياست موجود در سيستم حمل‌ونقل اين شهرها، بهبود وضعيت حمل‌ونقل درون‌شهري است. اين سياست بر سه پايه اصلي استوار است.

1- اجراي دقيق و شفاف مقررات در سطح شهر،
2- ارتقای کمي و کيفي سيستم حمل‌ونقل درون‌شهري 3-فرهنگ‌سازي براي حمل‌ونقل پاک.
براي اجراي دقيق مقررات در سطح شهر ازجمله مقرراتي که اعمال مي‌شود، قانونمندکردن نرخ کرايه‌ها، معاف‌بودن وسايل نقليه عمومي از پرداخت عوارض و محدوديت تردد وسايل نقليه شخصي و کاهش اتومبيل‌هاي تک‌سرنشين است. فعاليت‌هايي که در زمينه ايجاد محدوديت تردد و سايل نقليه شخصي و تک‌سرنشين انجام مي‌شود، عبارت‌اند از پرداخت هزينه ازدحام متناسب با تراکم ترافيک در طول روز، تردد وسايل نقليه بر اساس شماره پلاک در ساعات اوج ترافيک، استفاده‌نکردن از اتومبيل در يک روز از هفته، پرداخت عوارض راه به محض ورود به محدوده با کنترل دوربين، اجراي روز بدون رانندگي، افزايش قيمت پارکينگ در مرکز شهر و نواحي پرتراکم، اجراي طرح پارکينگ سبز با برداشتن ديوار منازل و مديريت در محلات و... ارتقای کمي و کيفي سيستم حمل‌ونقل از ديگر سياست‌هاي داراي اولويت در اين شهرهاست. براي فرهنگ‌سازي در زمينه حمل‌ونقل پاک نيز ازجمله اقدامات انجام‌گرفته ترويج هم‌پيمايي، طرح‌هاي مشوق پياده‌روي، ترويج استفاده از دوچرخه، طرح‌هاي يکپارچه کاربري زمين و حمل‌ونقل است.
*عضو هيئت علمي سازمان جهاد دانشگاهي خراسان‌رضوي

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.