|

تحریم صنعت نفت، باید‌ها و نبایدها





• مشکلات مالی در برخی بخش‌های دیگر صنعت هم اثر گذاشته است به‌طوری که در صورت تکمیل و توسعه فازهای جدید پارس‌جنوبی، عملا انتقال گاز تولیدی از این منطقه دچار مشکل خواهد شد. در هر صورت عدم‌وجود منابع مالی در زنجیره بالادستی و پاپین‌دستی مطمئنا کل چرخه را با مشکل مواجه خواهد کرد.
• شواهد امر نشان می‌دهد اتکا به پیمانکاران داخلی و همچنین منابع مالی محدود داخلی تاکنون نتوانسته تکافوی اجرای تمامی طرح‌ها و پروژه‌ها را بکند. از سوی دیگر به دلیل افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها، پیمانکاران داخلی نسبت به برآورد‌های قبلی معترض بوده و بعضا قادر به اتمام یا انجام نخواهند بود. در عین حال با کاهش درآمدها، توزیع منابع مالی بعضا با مشکل یا تاخیر صورت می‌گیرد که این موضوع باعث ایجاد مشکلات بیشتر با پیمانکاران شده و تبعات حقوقی زیادی برای این صنعت ایجاد کرده است.
• پس از اعمال تحریم‌ها حضور شرکت‌های معتبر بین‌المللی در پروژه‌ها به تدریج کاهش یافته و عملا به غیر از شرکت‌های چینی، شرکت‌های خارجی دیگری در اجرای پروژه‌ها حضور ندارند. بعضا نیز شرکت‌های روسی، هندی و... همکاری‌هایی داشته‌‌اند که البته نتایج خاصی حاصل نشده است. بدیهی است کیفیت کاری این شرکت‌ها با شرکت‌های آمریکایی و اروپایی قابل قیاس نیست. شرکت‌های چینی درگیر در پروژه‌ها نیز عمدتا آنگونه که باید در اجرای طرح‌ها فعال نیستند و عمدتا سعی در گرفتن امتیازات خاصی دارند. به هر حال فعالیت این شرکت‌ها به‌طور معمول آمیخته با هدف‌های سیاسی و حداکثری بهره‌برداری از شرایط موجود است. این وضعیت باعث می‌شود که عملا پیشرفت فیزیکی طرح‌های توسعه‌ای میادین مشترک نفتی از برنامه‌ پیش‌بینی شده عقب‌تر بوده و به نوعی جدا از عدم امکان صادرات در برنامه تولید از میادین مشترک با عراق نیز چشم‌انداز روشنی متصور نباشد.
• با وسعت پیداکردن حوزه تحریم‌ها، شرکت‌های بزرگ دیگر تمایلی برای همکاری با ایران نشان نمی‌دهند و شرکت‌های کوچک که منافع مادی خاصی در آمریکا ندارند توان کار با توجه به حجم مراودات مالی ایران را ندارند و این مساله نیاز به راه‌حل و عزم ملی دارد.
• در مورد ذخایر میادین مشترک باید گفت در حال حاضر کشورهای همسایه با استفاده از سرمایه و تکنولوژی شرکت‌های بین‌المللی و حمایت همه‌جانبه، مشغول توسعه یا برداشت از این میادین هستند که این موضوع در آینده نزدیک می‌تواند خسارت‌های غیرجبرانی به منافع ملی ما وارد کند. در عین حال شرایط ناشی از تحریم‌ها و عدم وجود یک دیپلماسی مناسب باعث شده تا عملا امکان تفاهم در زمینه برداشت منطقی و منصفانه از این منابع نیز وجود نداشته باشد. این موضوع اثر زیادی در مباحث مربوط به تعیین قدرالسهم کشور نیز بر جای می‌گذارد.
• موقعیت ایران در سازمان اوپک با وجود کاهش روزافزون صادرات نفت و از دست‌دادن بازارهای جهانی با وجود اهداف بلندپروازانه عربستان و عراق در سرمایه‌گذاری در صنعت نفت، در حال تضعیف است. جلوگیری از همکاری شرکت‌های نفتی با ایران و عدم سرمایه‌گذاری آنها در طرح‌های صنعت کشور ناشی از تحریم، در کنار عوامل دیگری چون عمر بالای چاه‌ها و فرسودگی تجهیزات، باعث کاهش تدریجی تولید نفت ایران شده‌اند و با توجه به انعطاف‌پذیری سیاسی کشورهای فوق، امکان تامین منافع ما از طریق سازمان اوپک دچار مشکل خواهد شد.
• در حال حاضر تراز گاز مصرفی کشور به علت عدم تزریق گاز در میادین مطابق برنامه منفی شده بنابراین برای جلوگیری از ایجاد تبعات ناشی از کمبود گاز مصرفی به‌خصوص در بخش خانگی و نیروگاهی به ناچار میزان تزریق گاز در میادین نفتی از اهداف خود فاصله گرفته است که در این میان باید به مشکلات تاسیسات تزریق گاز موجود اشاره کرد که بعضا به دلیل مشکلات ناشی از تهیه قطعات، با ظرفیت کمتر یا به صورت ناپیوسته مشغول به‌کار است که این وضعیت عملا باعث کاهش ضریب بازیافت میادین نفتی خواهد شد.
• فروش محصولات پتروشیمی با مشکلاتی روبه‌رو شده است که در صورت ارایه این وضع باید نگران از دست‌دادن بازار باشیم؛ باید توجه داشت که رقبای ما به‌سرعت در حال سرمایه‌گذاری و رقابت جدی با ایران هستند.
• کاهش صادرات نفت باعث کاهش درآمد ارزی و مالی دولت می‌شود و می‌تواند تبعاتی به همراه داشته باشد.
مجموع مشکلات فوق به معنای این نیست که باید دست روی دست گذاشت. اقدامات زیر می‌تواند گره‌گشای بعضی از مشکلات باشد:
1- تحریم مساله سیاسی است و راه‌حل اقتصادی ندارد و باید بدانیم که دورزدن تحریم‌ها به معنای افزایش هزینه‌هااست بنابراین باید از طریق دیپلماسی عمومی و مراودات بین‌المللی و تعامل منطقی دو سویه موضوع تحریم در دستور کار دولت جدید، با همکاری سایر قوا قرار گیرد تا به‌نحو مقتضی راهکار اجرایی برای آن اندیشیده شود.
2- گفته می‌شود 250میلیارددلار پروژه در نفت در دست اقدام و اجراست؛ با فرض اینکه خوشبینانه هر سال 25میلیارددلار هزینه شود 10 سال طول می‌کشد تا این پروژه‌ها تمام شود بنابراین لازم است به‌فوریت پروژه‌های فعلی مورد ارزیابی و تحلیل قرار گیرند و اولویت‌بندی شوند و نسبت به تعلیق یا اتمام یا کنارگذاشتن پروژه‌های با اولویت کمتر اقدام فوری صورت گیرد.
3- پروژه‌های اولویت‌دار از نظر حمایت‌های مالی، نیروی انسانی و تجهیزات، مورد توجه مدیریت قرار گرفته تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن به بهره‌برداری برسد.
4- تجدیدنظر کلی در وضعیت فعلی گازرسانی به شهرها و روستاها: متاسفانه در سال‌های اخیر (دو دهه اخیر) توسعه بی‌رویه و غیراقتصادی در این بخش صورت گرفته است که منجر به افزایش غیرمعقول بخش خانگی و تجاری نسبت به بخش صنعت شده بنابراین می‌بینیم که در شرایط کمبود اولین اقدام، بستن یا کم‌کردن گاز بخش‌های صنعتی است.
5- با تجدیدنظر در بازارهای فروش نفت خام و رصدکردن بازارهای جدید، همراه با مذاکره با خریداران فعلی و در نظر گرفتن شرایط بازار برای نگه داشتن آنها، شاید بتوان از توان پیمانکاران صنعت برای فروش نفت خام استفاده کرد.
6- شرایط فعلی بهترین فرصت برای سازندگان داخلی است: به‌نظرم می‌توان با تجدیدنظر در آیین‌نامه معاملات و ضمانت خرید میان‌مدت محصولات، توسط شرکت‌های نفتی بسیاری از کمبودهای داخلی که به دلیل تحریم امکان واردات آن نیست را ساخت و به بازار عرضه کرد این موضوع نیازمند باور جدی و عزم راسخ مدیران صنعت نفت است.
7- نظارت‌های متعدد و مکرر و همراه با دخالت دستگاه‌های نظارتی باعث عدم تصمیم‌گیری و کاهش قدرت ریسک‌پذیری مدیران شده است هیچ‌کس نمی‌گوید نظارتی صورت نگیرد، واقع امر این است که امروز بسیاری از این نظارت‌ها جنبه مچ‌گیری دارد و باید متوقف شود.
8- دوران تحریم نیازمند قوانین و مقررات تحریم است آنچه امروز در دستگاه‌های دولتی و نظارتی حاکم است مقررات دوران آرامش و سکون است که باید مورد تجدیدنظر قرار گیرد.
9- خلاصه باید تحریم مدیریتی را کنار گذاشت و به کسانی که می‌توانند و امتحان خود را در دوران سخت داده‌اند فرصت خدمت داده شود که بتوانیم بر انبوه مشکلات فایق آییم.




• مشکلات مالی در برخی بخش‌های دیگر صنعت هم اثر گذاشته است به‌طوری که در صورت تکمیل و توسعه فازهای جدید پارس‌جنوبی، عملا انتقال گاز تولیدی از این منطقه دچار مشکل خواهد شد. در هر صورت عدم‌وجود منابع مالی در زنجیره بالادستی و پاپین‌دستی مطمئنا کل چرخه را با مشکل مواجه خواهد کرد.
• شواهد امر نشان می‌دهد اتکا به پیمانکاران داخلی و همچنین منابع مالی محدود داخلی تاکنون نتوانسته تکافوی اجرای تمامی طرح‌ها و پروژه‌ها را بکند. از سوی دیگر به دلیل افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها، پیمانکاران داخلی نسبت به برآورد‌های قبلی معترض بوده و بعضا قادر به اتمام یا انجام نخواهند بود. در عین حال با کاهش درآمدها، توزیع منابع مالی بعضا با مشکل یا تاخیر صورت می‌گیرد که این موضوع باعث ایجاد مشکلات بیشتر با پیمانکاران شده و تبعات حقوقی زیادی برای این صنعت ایجاد کرده است.
• پس از اعمال تحریم‌ها حضور شرکت‌های معتبر بین‌المللی در پروژه‌ها به تدریج کاهش یافته و عملا به غیر از شرکت‌های چینی، شرکت‌های خارجی دیگری در اجرای پروژه‌ها حضور ندارند. بعضا نیز شرکت‌های روسی، هندی و... همکاری‌هایی داشته‌‌اند که البته نتایج خاصی حاصل نشده است. بدیهی است کیفیت کاری این شرکت‌ها با شرکت‌های آمریکایی و اروپایی قابل قیاس نیست. شرکت‌های چینی درگیر در پروژه‌ها نیز عمدتا آنگونه که باید در اجرای طرح‌ها فعال نیستند و عمدتا سعی در گرفتن امتیازات خاصی دارند. به هر حال فعالیت این شرکت‌ها به‌طور معمول آمیخته با هدف‌های سیاسی و حداکثری بهره‌برداری از شرایط موجود است. این وضعیت باعث می‌شود که عملا پیشرفت فیزیکی طرح‌های توسعه‌ای میادین مشترک نفتی از برنامه‌ پیش‌بینی شده عقب‌تر بوده و به نوعی جدا از عدم امکان صادرات در برنامه تولید از میادین مشترک با عراق نیز چشم‌انداز روشنی متصور نباشد.
• با وسعت پیداکردن حوزه تحریم‌ها، شرکت‌های بزرگ دیگر تمایلی برای همکاری با ایران نشان نمی‌دهند و شرکت‌های کوچک که منافع مادی خاصی در آمریکا ندارند توان کار با توجه به حجم مراودات مالی ایران را ندارند و این مساله نیاز به راه‌حل و عزم ملی دارد.
• در مورد ذخایر میادین مشترک باید گفت در حال حاضر کشورهای همسایه با استفاده از سرمایه و تکنولوژی شرکت‌های بین‌المللی و حمایت همه‌جانبه، مشغول توسعه یا برداشت از این میادین هستند که این موضوع در آینده نزدیک می‌تواند خسارت‌های غیرجبرانی به منافع ملی ما وارد کند. در عین حال شرایط ناشی از تحریم‌ها و عدم وجود یک دیپلماسی مناسب باعث شده تا عملا امکان تفاهم در زمینه برداشت منطقی و منصفانه از این منابع نیز وجود نداشته باشد. این موضوع اثر زیادی در مباحث مربوط به تعیین قدرالسهم کشور نیز بر جای می‌گذارد.
• موقعیت ایران در سازمان اوپک با وجود کاهش روزافزون صادرات نفت و از دست‌دادن بازارهای جهانی با وجود اهداف بلندپروازانه عربستان و عراق در سرمایه‌گذاری در صنعت نفت، در حال تضعیف است. جلوگیری از همکاری شرکت‌های نفتی با ایران و عدم سرمایه‌گذاری آنها در طرح‌های صنعت کشور ناشی از تحریم، در کنار عوامل دیگری چون عمر بالای چاه‌ها و فرسودگی تجهیزات، باعث کاهش تدریجی تولید نفت ایران شده‌اند و با توجه به انعطاف‌پذیری سیاسی کشورهای فوق، امکان تامین منافع ما از طریق سازمان اوپک دچار مشکل خواهد شد.
• در حال حاضر تراز گاز مصرفی کشور به علت عدم تزریق گاز در میادین مطابق برنامه منفی شده بنابراین برای جلوگیری از ایجاد تبعات ناشی از کمبود گاز مصرفی به‌خصوص در بخش خانگی و نیروگاهی به ناچار میزان تزریق گاز در میادین نفتی از اهداف خود فاصله گرفته است که در این میان باید به مشکلات تاسیسات تزریق گاز موجود اشاره کرد که بعضا به دلیل مشکلات ناشی از تهیه قطعات، با ظرفیت کمتر یا به صورت ناپیوسته مشغول به‌کار است که این وضعیت عملا باعث کاهش ضریب بازیافت میادین نفتی خواهد شد.
• فروش محصولات پتروشیمی با مشکلاتی روبه‌رو شده است که در صورت ارایه این وضع باید نگران از دست‌دادن بازار باشیم؛ باید توجه داشت که رقبای ما به‌سرعت در حال سرمایه‌گذاری و رقابت جدی با ایران هستند.
• کاهش صادرات نفت باعث کاهش درآمد ارزی و مالی دولت می‌شود و می‌تواند تبعاتی به همراه داشته باشد.
مجموع مشکلات فوق به معنای این نیست که باید دست روی دست گذاشت. اقدامات زیر می‌تواند گره‌گشای بعضی از مشکلات باشد:
1- تحریم مساله سیاسی است و راه‌حل اقتصادی ندارد و باید بدانیم که دورزدن تحریم‌ها به معنای افزایش هزینه‌هااست بنابراین باید از طریق دیپلماسی عمومی و مراودات بین‌المللی و تعامل منطقی دو سویه موضوع تحریم در دستور کار دولت جدید، با همکاری سایر قوا قرار گیرد تا به‌نحو مقتضی راهکار اجرایی برای آن اندیشیده شود.
2- گفته می‌شود 250میلیارددلار پروژه در نفت در دست اقدام و اجراست؛ با فرض اینکه خوشبینانه هر سال 25میلیارددلار هزینه شود 10 سال طول می‌کشد تا این پروژه‌ها تمام شود بنابراین لازم است به‌فوریت پروژه‌های فعلی مورد ارزیابی و تحلیل قرار گیرند و اولویت‌بندی شوند و نسبت به تعلیق یا اتمام یا کنارگذاشتن پروژه‌های با اولویت کمتر اقدام فوری صورت گیرد.
3- پروژه‌های اولویت‌دار از نظر حمایت‌های مالی، نیروی انسانی و تجهیزات، مورد توجه مدیریت قرار گرفته تا در کوتاه‌ترین زمان ممکن به بهره‌برداری برسد.
4- تجدیدنظر کلی در وضعیت فعلی گازرسانی به شهرها و روستاها: متاسفانه در سال‌های اخیر (دو دهه اخیر) توسعه بی‌رویه و غیراقتصادی در این بخش صورت گرفته است که منجر به افزایش غیرمعقول بخش خانگی و تجاری نسبت به بخش صنعت شده بنابراین می‌بینیم که در شرایط کمبود اولین اقدام، بستن یا کم‌کردن گاز بخش‌های صنعتی است.
5- با تجدیدنظر در بازارهای فروش نفت خام و رصدکردن بازارهای جدید، همراه با مذاکره با خریداران فعلی و در نظر گرفتن شرایط بازار برای نگه داشتن آنها، شاید بتوان از توان پیمانکاران صنعت برای فروش نفت خام استفاده کرد.
6- شرایط فعلی بهترین فرصت برای سازندگان داخلی است: به‌نظرم می‌توان با تجدیدنظر در آیین‌نامه معاملات و ضمانت خرید میان‌مدت محصولات، توسط شرکت‌های نفتی بسیاری از کمبودهای داخلی که به دلیل تحریم امکان واردات آن نیست را ساخت و به بازار عرضه کرد این موضوع نیازمند باور جدی و عزم راسخ مدیران صنعت نفت است.
7- نظارت‌های متعدد و مکرر و همراه با دخالت دستگاه‌های نظارتی باعث عدم تصمیم‌گیری و کاهش قدرت ریسک‌پذیری مدیران شده است هیچ‌کس نمی‌گوید نظارتی صورت نگیرد، واقع امر این است که امروز بسیاری از این نظارت‌ها جنبه مچ‌گیری دارد و باید متوقف شود.
8- دوران تحریم نیازمند قوانین و مقررات تحریم است آنچه امروز در دستگاه‌های دولتی و نظارتی حاکم است مقررات دوران آرامش و سکون است که باید مورد تجدیدنظر قرار گیرد.
9- خلاصه باید تحریم مدیریتی را کنار گذاشت و به کسانی که می‌توانند و امتحان خود را در دوران سخت داده‌اند فرصت خدمت داده شود که بتوانیم بر انبوه مشکلات فایق آییم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.