تئوری چهارم گدایی
احمد غلامی
وقتی از روزنامه اخراج شدم دوباره علافیهایم زیاد شد. اگر سرکار بودم عبدو گدا را ماهی یکبار هم نمیدیدم. اما الان تو هفته دو، سه بار او را میبینم. آخرین باری که دیدمش، کتوشلوار سرمهای و پیراهنی طوسی پوشیده وکراوات باریک سرمهای زده و کفشهایش کلارکس بود. گفتم: «آقا عبدو داری میری خواستگاری؟» جا خورد و گفت: «ناقلا از کجا فهمیدی؟» گفتم: «آخه خیلی تیپ زدی.» گفت: «چکار میکنی، بر نمیگردی روزنامه؟» گفتم: «چرا بالاخره باید کاری پیدا کنم.» گفت: «بیا پیش خودم. دو تا سرقفلی چهارراه را بهت میدم. یکی صبح یکی بعدازظهر.» فکر کردم شوخی میکند. اما جدی میگفت. گفتم:«دست بردار جان عبدو. این کار، کار من نیست.» گفت: «اتفاقا تنها کسی که استعداد این کار رو داره تویی.» خندهام گرفت. گفت: «میخندی، شغل گدایی رو دست کم گرفتی،» گفتم: «نه آقا عبدو همین طوری خندهم گرفت.» گفت: «گدایی مثل روزنامهنگاریه، مثل بازیگریه. استعداد میخواد.» گفتم: «مثل روزنامهنگاری؟» گفت: «بله» گفتم: «چطوری؟» گفت: «ببین هر رییسجمهوری میاد سر کار یا هر وزیری، در وضعیت روزنامهنگارا اثر داره، مثه گداها.» داشتم شاخ درمیآوردم. گفتم: «مثه گداها!» بلند
خندید و گفت:«آره، تو اصلا میدونی زمان شاه، گداها چهجوری بودن؟» گفتم: «نه» گفت: «قبل انقلاب هرکس معلول بود نونش توی روغن بود و هرکس نبود باید خودش را به فلجی میزد. هر چقدر قیافت تصادفیتر بود پول بیشتری میگرفتی. مثه روزنامههای آنوقت که همه دنبال حوادث و اتفاقات دلخراش بودن. تو بگیر و ببندهای انقلاب شغل گدایی بههم ریخت. گداها هاج و واج مونده بودن. نمیدونستن چه نقشی را باید بازی کنن که با وضع زمونه جور باشه. مستضعفهای آبرومند هم ارج و قربی پیدا کرده بودن وکسی به گداها پول نمیداد.» بعد ساکت شد و زل زد توی چشمهایم و گفت: «اینرو بدون، بزرگترین دشمن گداها کارل مارکس و مستضعفهای آبرومندند که صورتشون رو با سیلی سرخ نگه میدارند.»گفتم: «مارکس واسه چی؟!» گفت: «کار، کاره! گداها به کار آلرژی دارن.» بعد قیافه حق به جانبی گرفت و گفت: «خیلی از گداها مثه خیلی از روزنامهنگارا و بازیگرا توی انقلاب کنار رفتند. دوره جنگ که سیاهترین دوره گدایه.» گفتم: «چرا؟» گفت: «هرکس گداهارو میدید، میگفت، جوونای مردم دارن تو جبهه کشته میشن تو خجالت نمیکشی داری گدایی میکنی. انگار خودشون سرکار نمیرفتن. هیچوقت تو دوره
حماسه، شغل گدایی رو انتخاب نکن. دوره سازندگی طلاییترین روزهای گدایی بود. یه دفعه رفاه و پول اومد تو خونهها و مردم نونوار شدن. غلامحسین کرباسچی تهرون رو آباد کرد. مردم تا گدا میدیدن انگار جن دیدن. پول میدادن تا زود از شر گداهای سمجی که شهر رو زشت کرده بودن خلاص شن. این دوره گداهای بیسواد خیلی پول بردن.» گفتم:«آقا عبدو اینجور که شما میگین همه گداها فیلسوفند، کسی بیسواد نیست.» گفت: «احسنت، گداها فیلسوف بي سواداند. اگه فیلسوف نبودن دوره خاتمی دوام نمیآوردند. وقتی حرف از جامعه مدنیه کی به گدا پول میده. گدای واقعی، گداییه که این دوره رو پشت سر گذاشته.» گفتم: «اما دوره خاتمی اوج مطبوعاته.» گفت: «آره اما روزنامه و روزنامهنگار واقعی کسیه که از این دوره جون سالم به در برده!» گفتم: «پس احمدینژاد چی؟» گفت: «پارادوکس میدونی یعنی چی؟» گفتم: «بله.» گفت:«برای خیلیها دوره احمدینژاد مثه دوره هاشمی بود ولی برای گداها مثه روزهای انقلاب بود. همه سردرگم و گیج بودن. با این فرق که مردم دیگه اون احساس ترحم و دلسوزیرو به گداها نداشتن. تو دوره احمدینژاد تنها کسانی که واقعا انقلابرو دوباره تجربه کردن گداها
بودن.»گفتم:«آقا عبدو چرا این حرفا رو کتاب نمیکنیم.» گره کراواتش را سفت کرد و گفت:«اتفاقا به فکرش هستم. اگه این دل بگذاره.» بعد دستش را گذاشت روی قلبش. گفتم:«دل؟» گفت: «آره الان باش قرار دارم» گفتم:«اگه زنت بفهمه؟» گفت: «بالاخره باید بفهمه تو که روزنامهنگاری، میخوای بهش خبر بده.» گفتم:«من!» خندید و رفت. عبدو گدا، ناکس و ناقلایی است که دومی ندارد. برای اینکه دستش بیندازم تا دلم خنک شود، گفتم: «اسم کتابو چی گذاشتی؟» برگشت و جدی گفت: «تئوری چهارم گدایی.»
وقتی از روزنامه اخراج شدم دوباره علافیهایم زیاد شد. اگر سرکار بودم عبدو گدا را ماهی یکبار هم نمیدیدم. اما الان تو هفته دو، سه بار او را میبینم. آخرین باری که دیدمش، کتوشلوار سرمهای و پیراهنی طوسی پوشیده وکراوات باریک سرمهای زده و کفشهایش کلارکس بود. گفتم: «آقا عبدو داری میری خواستگاری؟» جا خورد و گفت: «ناقلا از کجا فهمیدی؟» گفتم: «آخه خیلی تیپ زدی.» گفت: «چکار میکنی، بر نمیگردی روزنامه؟» گفتم: «چرا بالاخره باید کاری پیدا کنم.» گفت: «بیا پیش خودم. دو تا سرقفلی چهارراه را بهت میدم. یکی صبح یکی بعدازظهر.» فکر کردم شوخی میکند. اما جدی میگفت. گفتم:«دست بردار جان عبدو. این کار، کار من نیست.» گفت: «اتفاقا تنها کسی که استعداد این کار رو داره تویی.» خندهام گرفت. گفت: «میخندی، شغل گدایی رو دست کم گرفتی،» گفتم: «نه آقا عبدو همین طوری خندهم گرفت.» گفت: «گدایی مثل روزنامهنگاریه، مثل بازیگریه. استعداد میخواد.» گفتم: «مثل روزنامهنگاری؟» گفت: «بله» گفتم: «چطوری؟» گفت: «ببین هر رییسجمهوری میاد سر کار یا هر وزیری، در وضعیت روزنامهنگارا اثر داره، مثه گداها.» داشتم شاخ درمیآوردم. گفتم: «مثه گداها!» بلند
خندید و گفت:«آره، تو اصلا میدونی زمان شاه، گداها چهجوری بودن؟» گفتم: «نه» گفت: «قبل انقلاب هرکس معلول بود نونش توی روغن بود و هرکس نبود باید خودش را به فلجی میزد. هر چقدر قیافت تصادفیتر بود پول بیشتری میگرفتی. مثه روزنامههای آنوقت که همه دنبال حوادث و اتفاقات دلخراش بودن. تو بگیر و ببندهای انقلاب شغل گدایی بههم ریخت. گداها هاج و واج مونده بودن. نمیدونستن چه نقشی را باید بازی کنن که با وضع زمونه جور باشه. مستضعفهای آبرومند هم ارج و قربی پیدا کرده بودن وکسی به گداها پول نمیداد.» بعد ساکت شد و زل زد توی چشمهایم و گفت: «اینرو بدون، بزرگترین دشمن گداها کارل مارکس و مستضعفهای آبرومندند که صورتشون رو با سیلی سرخ نگه میدارند.»گفتم: «مارکس واسه چی؟!» گفت: «کار، کاره! گداها به کار آلرژی دارن.» بعد قیافه حق به جانبی گرفت و گفت: «خیلی از گداها مثه خیلی از روزنامهنگارا و بازیگرا توی انقلاب کنار رفتند. دوره جنگ که سیاهترین دوره گدایه.» گفتم: «چرا؟» گفت: «هرکس گداهارو میدید، میگفت، جوونای مردم دارن تو جبهه کشته میشن تو خجالت نمیکشی داری گدایی میکنی. انگار خودشون سرکار نمیرفتن. هیچوقت تو دوره
حماسه، شغل گدایی رو انتخاب نکن. دوره سازندگی طلاییترین روزهای گدایی بود. یه دفعه رفاه و پول اومد تو خونهها و مردم نونوار شدن. غلامحسین کرباسچی تهرون رو آباد کرد. مردم تا گدا میدیدن انگار جن دیدن. پول میدادن تا زود از شر گداهای سمجی که شهر رو زشت کرده بودن خلاص شن. این دوره گداهای بیسواد خیلی پول بردن.» گفتم:«آقا عبدو اینجور که شما میگین همه گداها فیلسوفند، کسی بیسواد نیست.» گفت: «احسنت، گداها فیلسوف بي سواداند. اگه فیلسوف نبودن دوره خاتمی دوام نمیآوردند. وقتی حرف از جامعه مدنیه کی به گدا پول میده. گدای واقعی، گداییه که این دوره رو پشت سر گذاشته.» گفتم: «اما دوره خاتمی اوج مطبوعاته.» گفت: «آره اما روزنامه و روزنامهنگار واقعی کسیه که از این دوره جون سالم به در برده!» گفتم: «پس احمدینژاد چی؟» گفت: «پارادوکس میدونی یعنی چی؟» گفتم: «بله.» گفت:«برای خیلیها دوره احمدینژاد مثه دوره هاشمی بود ولی برای گداها مثه روزهای انقلاب بود. همه سردرگم و گیج بودن. با این فرق که مردم دیگه اون احساس ترحم و دلسوزیرو به گداها نداشتن. تو دوره احمدینژاد تنها کسانی که واقعا انقلابرو دوباره تجربه کردن گداها
بودن.»گفتم:«آقا عبدو چرا این حرفا رو کتاب نمیکنیم.» گره کراواتش را سفت کرد و گفت:«اتفاقا به فکرش هستم. اگه این دل بگذاره.» بعد دستش را گذاشت روی قلبش. گفتم:«دل؟» گفت: «آره الان باش قرار دارم» گفتم:«اگه زنت بفهمه؟» گفت: «بالاخره باید بفهمه تو که روزنامهنگاری، میخوای بهش خبر بده.» گفتم:«من!» خندید و رفت. عبدو گدا، ناکس و ناقلایی است که دومی ندارد. برای اینکه دستش بیندازم تا دلم خنک شود، گفتم: «اسم کتابو چی گذاشتی؟» برگشت و جدی گفت: «تئوری چهارم گدایی.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.