|

روزنامه‌نگاران جیمز جویس

نگار خوشنویس

بخش هفتم «اولیس»، ائولیوس، با سروصدای ترامواها و عبورومرور شهری شروع می‌شود. همان‌طور که بخش قبلی- هادس- با تصویر «کلاه» شروع شد و با «کلاه» فرورفته منتون خاتمه پیدا کرد. این بخش از «اولیس» جویس در دفتر روزنامه «فریمن ژورنال» می‌گذرد. ولی اگر قرار باشد بخش را تقسیم کنیم، می‌توان حضور لئوپلد و استفن را مبنا قرار دارد. لئوپلد، تبلیغاتچی و مسوول تهیه آگهی‌های روزنامه است. و درست به همین دلیل کسی تحویلش نمی‌گیرد. آدم‌های متفاوتی که در دفتر روزنامه هستند، کار او را جدی نمی‌گیرند.
به همین دلیل است که برخی جویس‌شناسان مثل گیلبرت، مضمون اصلی این بخش از «اولیس» را «کار بی‌ثمر» ذکر کرده‌اند. در فقره لئوپلد، با حس بی‌اعتنایی مواجهیم. اعضای تحریریه و حروفچین‌ها ظاهرا دغدغه امور بسیاری را دارند. با سخنرانی دن داوسون وارد مقوله سیاست می‌شوند. انگار که به سرنوشت ایرلند و تحولات سیاسی علاقه دارند و به اهمیت آن واقفند. اما بلافاصله موضوع بحث را عوض می‌کنند و به سراغ مسابقات اسب‌دوانی «گلد کاپ» می‌روند. لئوپلد بی‌حواس و صبور از کنار همه‌شان می‌گذرد.
دغدغه او تمدید آگهی تبلیغاتی ملک و مسکن است. امیدوار است بتواند رضایت مسوول روزنامه را جلب کند و کارش را به سر‌انجام برساند. اما حس ثابتی که دیگران به لئوپلد القا می‌کنند، بی‌اعتنایی و نادیده‌انگاری است.
به بیان ساده‌تر، کسی لئوپلد را داخل آدم حساب نمی‌کند. فراموش نکنیم که بخش قبلی هادس درباره مرگ بود. چینش این دو بخش پشت‌ سر هم حاکی از آن است که زیستن در فضایی از خودبیگانه و نامربوط، کم از مرگ ندارد. جویس در ائولیوس، هیبت دهشتناک روزمرگی زندگی ‌مدرن‌ها را به بهترین نحو نشان داده است. از نظر تکنیکی این بخش از اولیس، بریده‌بریده و به صورت ستون‌های روزنامه تنظیم شده است. هر بریده، تیتر دارد. ولی در اغلب موارد این تیترها ربط زیادی با محتوای پاراگراف‌ها ندارند. بین صدای راوی و کسی که تیتر‌ها را در متن تعبیه کرده است هیچ تجانسی نیست. حال سوال پیش می‌آید که این تیترها از کجا پیدایشان شده؟
دیوید هیمن، در کتاب «اولیس: مکانیک معنا» بر این نظر است که صفحه‌بند در این بخش موجودی در حد فاصل شخصیت و کارکرد قرار دارد. گاه به هیات راوی در می‌آید و تیتر‌هایی مربوط با متن ارایه می‌کند و گاه مولف مستتری است که بیرون از سیر روایت و فارغ از زمینه داستان حرف خودش را می‌زند. به زعم دیوید هیمن، صفحه‌بند «ائولیوس» در حدفاصل «او» و «این» در نوسان قرار دارد. هیمن نقش چنین موجودی را پشت صحنه‌های سینما مقایسه می‌کند. جویس درصدد آن بوده تا علاوه بر تعقیب رد لئوپلد و استفن فضا را هم بازسازی کند. صفحه‌بند غیاب متن نیز هست. موجودی است متنی ولی غیرداستانی. گذشته از این تمهید، جویس به اصوات نیز مثل همیشه توجه زیادی مبذول کرده است.
تمام این بخش با سروصدای دستگاه‌های چاپ توام است. اساسا بین تکلم انسانی و صدای ماشین‌های چاپ تفاوت چندانی حس نمی‌شود. اما یک‌آن، وقتی لئوپلد به حروفچین‌ها و نحوه کارشان خیره می‌شود، تجلی چیز دیگری نظرش را جلب می‌کند. حروفچین‌ها برای چیدن کلمات در متنی به زبان انگلیسی که از چپ به راست نوشته می‌شود، حروف را برعکس از راست به چپ می‌چینند. همین کار ساده و مکانیکی، لئوپلد را به یاد پدرش می‌اندازد که متون عبری را می‌خوانده و آن متن‌ها از راست به چپ نوشته می‌شده‌اند. انگار در زیر پوست این روزمرگی و بیهودگی حکمتی نهفته است یا نه؟ درست بر عکس. قضیه هیچ فرقی نکرده. از اول در بر همین پاشنه می‌چرخیده است.
پای استفن که به دفتر روزنامه باز می‌شود، اوضاع به نحو دیگری پیش می‌رود، هرقدر لئوپلد را ندید گرفتند، به استفن توجه نشان می‌دهند. استفن همچون استعداد آینده و نویسنده‌ای متنفذ جلوه می‌کند. تحویلش می‌گیرند. و وقتی پیشنهاد می‌دهد دسته جمعی به نوشگاه بروند، پیشنهادش مورد موافقت واقع می‌شود، درست بر عکس لئوپلد که هی پاسکاری می‌شود و به جای دیگری حواله‌اش می‌دهند. ولی استفن هم به‌رغم توجهی که از سایران دریافت می‌کند، به وضع لئوپلد دچار است. روزنامه محل بیهودگی‌هاست. نوشتن از لئوپلد و استفن روزنامه‌نگار، آن هم در ستون روزنامه مایه دلگرمی است. دست‌کم اینکه «جویس» به این موقعیت بی‌اعتنایی نکرده است. به هر روی، روزنامه صورتی از مکتوب است که نمی‌توان نادیده‌اش گرفت. هرچه باشد «جویس» نیز مدتی به کار روزنامه‌نگاری اشتغال داشته است. ائولیوس، بخش منحصربه‌فرد روزنامه‌نگاران است. سیاست و ورزش در کنار هم‌اند و حتی از این هم بیشتر با هم آمیخته‌اند. روزنامه‌نگارهای جویس سروصدای دستگاه‌های چاپ را همان‌طور تحمل می‌کنند که شلوغی شهر و عبورومرور ترامواها را. در روایت هومر، اولیس ماجرای ورودش به ائولیا را بازگو می‌کند. ائولیوس رب‌النوع بادهاست. او مسیر حرکت همه بادها را تا ایتاکا موطن اولیس در اختیارش قرار می‌دهد تا با کمک آن زودتر به مقصد برسد. اولیس از کمک او نهایت استفاده را می‌برد. تا نزدیکی‌های ایتاکا در دریا پیش می‌رود. آنقدر که سواد ایتاکا از دوردست رویت‌پذیر می‌شود. ولی یکی از همراهان او فضول‌بازی‌اش گل می‌کند و در کیسه را باز می‌کند. بادها از اختیار اولیس خارج می‌شوند و کشتی دوباره به سر جای اولش باز‌می‌گردد. به عبارتی ائولیوس، برای جویس حاکی از بیهودگی‌هایی است که به درجازدن می‌انجامد. در پایان همین بخش استفن داستانی از دو پیردختر را بازگو می‌کند که از ستون نلسون بالا می‌روند و همین که دوبلین را از بالا می‌بینند آنچنان می‌ترسند که با لباسشان صورت خود را می‌پوشانند تا دیگر شهر را از آن ارتفاع نبینند. بعد آلو می‌خورند و هسته‌هایش را تف می‌کنند. درباره خط و ربط این داستان و نیت جویس از قراردادن آن در خاتمه ائولیوس بحث‌های زیادی مطرح شده است. ولی از کجا که همین چکیده‌ای از تقدیر استفن و لئوپلد نباشد. دفتر روزنامه فریمن ژورنال در انتهای خط تراموای دوبلین و در مجاورت ستون نلسون واقع است.
بخش هفتم «اولیس»، ائولیوس، با سروصدای ترامواها و عبورومرور شهری شروع می‌شود. همان‌طور که بخش قبلی- هادس- با تصویر «کلاه» شروع شد و با «کلاه» فرورفته منتون خاتمه پیدا کرد. این بخش از «اولیس» جویس در دفتر روزنامه «فریمن ژورنال» می‌گذرد. ولی اگر قرار باشد بخش را تقسیم کنیم، می‌توان حضور لئوپلد و استفن را مبنا قرار دارد. لئوپلد، تبلیغاتچی و مسوول تهیه آگهی‌های روزنامه است. و درست به همین دلیل کسی تحویلش نمی‌گیرد. آدم‌های متفاوتی که در دفتر روزنامه هستند، کار او را جدی نمی‌گیرند.
به همین دلیل است که برخی جویس‌شناسان مثل گیلبرت، مضمون اصلی این بخش از «اولیس» را «کار بی‌ثمر» ذکر کرده‌اند. در فقره لئوپلد، با حس بی‌اعتنایی مواجهیم. اعضای تحریریه و حروفچین‌ها ظاهرا دغدغه امور بسیاری را دارند. با سخنرانی دن داوسون وارد مقوله سیاست می‌شوند. انگار که به سرنوشت ایرلند و تحولات سیاسی علاقه دارند و به اهمیت آن واقفند. اما بلافاصله موضوع بحث را عوض می‌کنند و به سراغ مسابقات اسب‌دوانی «گلد کاپ» می‌روند. لئوپلد بی‌حواس و صبور از کنار همه‌شان می‌گذرد.
دغدغه او تمدید آگهی تبلیغاتی ملک و مسکن است. امیدوار است بتواند رضایت مسوول روزنامه را جلب کند و کارش را به سر‌انجام برساند. اما حس ثابتی که دیگران به لئوپلد القا می‌کنند، بی‌اعتنایی و نادیده‌انگاری است.
به بیان ساده‌تر، کسی لئوپلد را داخل آدم حساب نمی‌کند. فراموش نکنیم که بخش قبلی هادس درباره مرگ بود. چینش این دو بخش پشت‌ سر هم حاکی از آن است که زیستن در فضایی از خودبیگانه و نامربوط، کم از مرگ ندارد. جویس در ائولیوس، هیبت دهشتناک روزمرگی زندگی ‌مدرن‌ها را به بهترین نحو نشان داده است. از نظر تکنیکی این بخش از اولیس، بریده‌بریده و به صورت ستون‌های روزنامه تنظیم شده است. هر بریده، تیتر دارد. ولی در اغلب موارد این تیترها ربط زیادی با محتوای پاراگراف‌ها ندارند. بین صدای راوی و کسی که تیتر‌ها را در متن تعبیه کرده است هیچ تجانسی نیست. حال سوال پیش می‌آید که این تیترها از کجا پیدایشان شده؟
دیوید هیمن، در کتاب «اولیس: مکانیک معنا» بر این نظر است که صفحه‌بند در این بخش موجودی در حد فاصل شخصیت و کارکرد قرار دارد. گاه به هیات راوی در می‌آید و تیتر‌هایی مربوط با متن ارایه می‌کند و گاه مولف مستتری است که بیرون از سیر روایت و فارغ از زمینه داستان حرف خودش را می‌زند. به زعم دیوید هیمن، صفحه‌بند «ائولیوس» در حدفاصل «او» و «این» در نوسان قرار دارد. هیمن نقش چنین موجودی را پشت صحنه‌های سینما مقایسه می‌کند. جویس درصدد آن بوده تا علاوه بر تعقیب رد لئوپلد و استفن فضا را هم بازسازی کند. صفحه‌بند غیاب متن نیز هست. موجودی است متنی ولی غیرداستانی. گذشته از این تمهید، جویس به اصوات نیز مثل همیشه توجه زیادی مبذول کرده است.
تمام این بخش با سروصدای دستگاه‌های چاپ توام است. اساسا بین تکلم انسانی و صدای ماشین‌های چاپ تفاوت چندانی حس نمی‌شود. اما یک‌آن، وقتی لئوپلد به حروفچین‌ها و نحوه کارشان خیره می‌شود، تجلی چیز دیگری نظرش را جلب می‌کند. حروفچین‌ها برای چیدن کلمات در متنی به زبان انگلیسی که از چپ به راست نوشته می‌شود، حروف را برعکس از راست به چپ می‌چینند. همین کار ساده و مکانیکی، لئوپلد را به یاد پدرش می‌اندازد که متون عبری را می‌خوانده و آن متن‌ها از راست به چپ نوشته می‌شده‌اند. انگار در زیر پوست این روزمرگی و بیهودگی حکمتی نهفته است یا نه؟ درست بر عکس. قضیه هیچ فرقی نکرده. از اول در بر همین پاشنه می‌چرخیده است.
پای استفن که به دفتر روزنامه باز می‌شود، اوضاع به نحو دیگری پیش می‌رود، هرقدر لئوپلد را ندید گرفتند، به استفن توجه نشان می‌دهند. استفن همچون استعداد آینده و نویسنده‌ای متنفذ جلوه می‌کند. تحویلش می‌گیرند. و وقتی پیشنهاد می‌دهد دسته جمعی به نوشگاه بروند، پیشنهادش مورد موافقت واقع می‌شود، درست بر عکس لئوپلد که هی پاسکاری می‌شود و به جای دیگری حواله‌اش می‌دهند. ولی استفن هم به‌رغم توجهی که از سایران دریافت می‌کند، به وضع لئوپلد دچار است. روزنامه محل بیهودگی‌هاست. نوشتن از لئوپلد و استفن روزنامه‌نگار، آن هم در ستون روزنامه مایه دلگرمی است. دست‌کم اینکه «جویس» به این موقعیت بی‌اعتنایی نکرده است. به هر روی، روزنامه صورتی از مکتوب است که نمی‌توان نادیده‌اش گرفت. هرچه باشد «جویس» نیز مدتی به کار روزنامه‌نگاری اشتغال داشته است. ائولیوس، بخش منحصربه‌فرد روزنامه‌نگاران است. سیاست و ورزش در کنار هم‌اند و حتی از این هم بیشتر با هم آمیخته‌اند. روزنامه‌نگارهای جویس سروصدای دستگاه‌های چاپ را همان‌طور تحمل می‌کنند که شلوغی شهر و عبورومرور ترامواها را. در روایت هومر، اولیس ماجرای ورودش به ائولیا را بازگو می‌کند. ائولیوس رب‌النوع بادهاست. او مسیر حرکت همه بادها را تا ایتاکا موطن اولیس در اختیارش قرار می‌دهد تا با کمک آن زودتر به مقصد برسد. اولیس از کمک او نهایت استفاده را می‌برد. تا نزدیکی‌های ایتاکا در دریا پیش می‌رود. آنقدر که سواد ایتاکا از دوردست رویت‌پذیر می‌شود. ولی یکی از همراهان او فضول‌بازی‌اش گل می‌کند و در کیسه را باز می‌کند. بادها از اختیار اولیس خارج می‌شوند و کشتی دوباره به سر جای اولش باز‌می‌گردد. به عبارتی ائولیوس، برای جویس حاکی از بیهودگی‌هایی است که به درجازدن می‌انجامد. در پایان همین بخش استفن داستانی از دو پیردختر را بازگو می‌کند که از ستون نلسون بالا می‌روند و همین که دوبلین را از بالا می‌بینند آنچنان می‌ترسند که با لباسشان صورت خود را می‌پوشانند تا دیگر شهر را از آن ارتفاع نبینند. بعد آلو می‌خورند و هسته‌هایش را تف می‌کنند. درباره خط و ربط این داستان و نیت جویس از قراردادن آن در خاتمه ائولیوس بحث‌های زیادی مطرح شده است. ولی از کجا که همین چکیده‌ای از تقدیر استفن و لئوپلد نباشد. دفتر روزنامه فریمن ژورنال در انتهای خط تراموای دوبلین و در مجاورت ستون نلسون واقع است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.