|

پارک ملی گلستان چگونه فيلم شد

سعید نبی دبيري . مستندساز

پس از سیل‌های مرداد 80 و 81 استان گلستان که در برخی نقاط حساس تا 10متر نیز ارتفاع داشت و جان بیش از 200نفر از هموطنان عزیز گلستانی‌مان را گرفت و نزدیک به 70نفر را مفقود کرد و بسیاری از روستا‌ها و شهرستان‌های توابع را به زیر آب برد، ناگهان استان گلستان با این مصیبت طبیعی که بخش اعظم آن به دلیل کوتاهی‌های انسانی و تخریب مناطق بالادست به دست انسان اتفاق افتاده بود تبدیل به تیتر اول بسیاری از خبرگزاری‌های داخلی و خارجی شد.
پس من هم به‌عنوان مستند‌سازی که دلبستگی بسیاری به این منطقه و محیط‌زیست کشور داشتم باید کاری می‌کردم. درست در همان زمان‌ها بود که وزارت راه و ترابری به بهانه ترمیم جاده طرح‌های خود را تیز کرد و گوش‌هایش را بست و با بانگ ترمیم جاده محلی پا به میدان نهاد. بعد سال 83 فرا رسید و تفاهمنامه‌ای که وزارت راه‌وترابری با افتخار از آن یاد می‌کرد و با سازمان حفاظت محیط‌زیست با اقتدار به امضا رساند. تفاهمنامه برای اولین‌بار در همان سال بود که به دستم رسید. چند اصل مهم داشت؛ اول اینکه تمام مراحل اجرای عملیات بازسازی و ترمیم جاده‌، باید تحت نظارت مستقیم سازمان حفاظت محیط‌زیست انجام گیرد. دوم اینکه عملیات شامل فقط بازسازی و تعمیر بخش‌هایی از جاده است که در اثر وقوع سیل از دست رفته است‌ و سوم این بود که در بخش‌هایی که جاده کاملا از بین رفته، عرض جاده‌ای که قرار است به جای آن ساخته شود و همچنین در دیگر بخش‌های مورد ترمیم، به هیچ عنوان نباید از 11/6 متر تجاوز کند و از همه مهم‌تر پایان این عملیات بود که باید ظرف دوسال به اتمام می‌رسید. اما این تفاهمنامه به نظر برای فعالان محیط‌زیستی شبهه‌ای داشت و آن وجود این اصل بود که همزمان با اجرای عملیات بازسازی، اعتبار راه شمالی تامین شود تا جاده اصلی تهران- مشهد به بیرون از پارک ملی منتقل شده و جاده کنونی به‌عنوان محور گردشگری مورد استفاده قرار گیرد؛ چراکه بر اساس قوانین پارک‌های ملی در ایران و همچنین دیگر کشورها، عبور هر جاده‌ای از درون پارک ملی ممنوع است. من در این دوران بارها به پارک ملی سفر کردم و عکس‌های زیادی گرفتم. آنچه ملاحظاتم نشان می‌داد و آن را با اصغر عبدلی، محمد درویش و... مطالعه می‌کردیم این بود که اتفاقاتی در پارک ملی در حال وقوع است که برخلاف تمام اصول و معاهدات بین‌المللی است. سیل مرداد سال 84 نیز برای خود در این منطقه سروصدایی به‌پا کرد و سال 85 که مجددا برای فیلمبرداری به آنجا رفتم وزارت راه با بی‌توجهی به ملاحظات زیست‌محیطی، بازسازی جاده را پیش گرفته بود و مشغول تعریض جاده در بستر رودخانه شده بود. اقدام به قطع بی‌شمار درختان پارک، تخریب پوزه‌های سنگی، تخریب، کوبیده‌شدن و تخلیه شن‌وماسه بخش وسیعی از بستر رودخانه برای مسیر جاده کرده بود و با ایجاد دیواره‌های بتونی شمالی- جنوبی به ارتفاع بیش از شش‌متر در امتداد جاده که ارتباط دومنطقه جنگلی شمال و جنوب را قطع و حیات وحش این دومنطقه را با مشکل تردد به زیستگاهشان مواجه می‌کرد اقدام به احداث کارخانه ماسه‌شویی و سنگ‌شکنی در داخل پارک کرده بود.
البته زمان انجام عملیات نیز به درازا کشیده و به جای دو سال، اکنون که سال 87 بود و من نیز برای تصویر‌برداری با تیم تولید یک‌بار دیگر به آنجا رفتم همچنان در حال انجام بود. از همه مهم‌تر اینکه هیچ قدمی برای خروج جاده از درون پارک ملی برداشته نشده بود و هرچند دولت هشتم و نهم این انتقال را تصویب کرده بودند، اما نه بودجه‌اش تامین شد و نه اقدامی جدی برای آن صورت گرفت‌ که باید باقدرت بگویم که خیانت بزرگ بر تاریخ محیط زیست کشور صورت گرفت، به‌طوری‌که عرض جاده ترمیم‌شده و در برخی نقاط از 50 متر هم فراتر رفت؛ در واقع جاده محلی پارک ملی به یک آزادراه آسیایی تبدیل شد. در این دوران دایما این مهم که فاطمه واعظ جوادی رییس وقت سازمان محیط‌زیست چطور دلش آمده در سال 85 دستور قطع درختان معارض با جاده و تخریب پوزه‌های سنگی معارض را صادر کند برایم مساله‌ای بزرگ بود و به خودم می‌گفتم این محیط‌بانان قهرمان در مقابل حفظ جان طبیعت و حیات‌وحش این منطقه 91هزارهکتاری از جان خود روزها و شب‌ها گذر می‌کنند اما دولت با ماشین‌های صنعتی اینگونه... به‌هرحال ایشان رفت و فرد دیگری آمد و این حرف‌های مدیران وقت محیط‌زیست از یادمان نرفت که شهریاری مدیرکل وقت محیط‌زیست استان گلستان در تاریخ 85/7/23 گفت: توافق انجام‌شده بین سازمان محیط‌زیست و وزارت راه و ترابری مانند عهدنامه ترکمانچای بود و دلاور نجفی معاون طبیعی و تنوع زیستی وقت سازمان حفاظت محیط‌زیست گفت این راه هیچ‌گونه ارزیابی زیست‌محیطی ندارد و محمود شکیبا معاون وقت محیط طبیعی اداره محیط‌زیست استان گلستان نیز از آمار کشته‌شدن پستانداران پارک ملی گلستان گفت که بسیار بالاست و تنها در سال 84 بیش از 130گونه حیوان قربانی این جاده شده‌اند. باری، ساخت فیلم به صورت جدی هشت‌سال طول کشید چراکه سال‌های 89، 90 و 91 را در بهار، تابستان، پاییز و زمستان در پارک ملی زندگی کردیم، از دشت میرزابایلو گرفته، تا تپه‌های استپی و ماهوری، کوه‌های آلمه و جنگل‌های انبوه منطقه بیلی‌کوه و سلوگرد و خوجه نارنج تا صخره‌های آدام چاقران و جنگل‌های تنک و انبوه جنوبی را در این فصول بارها و بارها طی کرده و ساعت‌های زیادی در گرما و سرما به انتظار دریافت تصاویر بی‌نظیری از پلنگ و خرس و مرال و آهو، قوچ و میش، کل و بز و سایر خزندگان و جوندگان پارک با همسرم مریم خدیوی، رضا تیموری، اصغر عبدلی، قاسم سعدی‌زاده و علی رستاقی به کمین نشستیم تا در کنار جاده‌ای که در سال 92 تبدیل به بزرگراهی آسیایی به عرض بیش از 50متر شد.
پس از سیل‌های مرداد 80 و 81 استان گلستان که در برخی نقاط حساس تا 10متر نیز ارتفاع داشت و جان بیش از 200نفر از هموطنان عزیز گلستانی‌مان را گرفت و نزدیک به 70نفر را مفقود کرد و بسیاری از روستا‌ها و شهرستان‌های توابع را به زیر آب برد، ناگهان استان گلستان با این مصیبت طبیعی که بخش اعظم آن به دلیل کوتاهی‌های انسانی و تخریب مناطق بالادست به دست انسان اتفاق افتاده بود تبدیل به تیتر اول بسیاری از خبرگزاری‌های داخلی و خارجی شد.
پس من هم به‌عنوان مستند‌سازی که دلبستگی بسیاری به این منطقه و محیط‌زیست کشور داشتم باید کاری می‌کردم. درست در همان زمان‌ها بود که وزارت راه و ترابری به بهانه ترمیم جاده طرح‌های خود را تیز کرد و گوش‌هایش را بست و با بانگ ترمیم جاده محلی پا به میدان نهاد. بعد سال 83 فرا رسید و تفاهمنامه‌ای که وزارت راه‌وترابری با افتخار از آن یاد می‌کرد و با سازمان حفاظت محیط‌زیست با اقتدار به امضا رساند. تفاهمنامه برای اولین‌بار در همان سال بود که به دستم رسید. چند اصل مهم داشت؛ اول اینکه تمام مراحل اجرای عملیات بازسازی و ترمیم جاده‌، باید تحت نظارت مستقیم سازمان حفاظت محیط‌زیست انجام گیرد. دوم اینکه عملیات شامل فقط بازسازی و تعمیر بخش‌هایی از جاده است که در اثر وقوع سیل از دست رفته است‌ و سوم این بود که در بخش‌هایی که جاده کاملا از بین رفته، عرض جاده‌ای که قرار است به جای آن ساخته شود و همچنین در دیگر بخش‌های مورد ترمیم، به هیچ عنوان نباید از 11/6 متر تجاوز کند و از همه مهم‌تر پایان این عملیات بود که باید ظرف دوسال به اتمام می‌رسید. اما این تفاهمنامه به نظر برای فعالان محیط‌زیستی شبهه‌ای داشت و آن وجود این اصل بود که همزمان با اجرای عملیات بازسازی، اعتبار راه شمالی تامین شود تا جاده اصلی تهران- مشهد به بیرون از پارک ملی منتقل شده و جاده کنونی به‌عنوان محور گردشگری مورد استفاده قرار گیرد؛ چراکه بر اساس قوانین پارک‌های ملی در ایران و همچنین دیگر کشورها، عبور هر جاده‌ای از درون پارک ملی ممنوع است. من در این دوران بارها به پارک ملی سفر کردم و عکس‌های زیادی گرفتم. آنچه ملاحظاتم نشان می‌داد و آن را با اصغر عبدلی، محمد درویش و... مطالعه می‌کردیم این بود که اتفاقاتی در پارک ملی در حال وقوع است که برخلاف تمام اصول و معاهدات بین‌المللی است. سیل مرداد سال 84 نیز برای خود در این منطقه سروصدایی به‌پا کرد و سال 85 که مجددا برای فیلمبرداری به آنجا رفتم وزارت راه با بی‌توجهی به ملاحظات زیست‌محیطی، بازسازی جاده را پیش گرفته بود و مشغول تعریض جاده در بستر رودخانه شده بود. اقدام به قطع بی‌شمار درختان پارک، تخریب پوزه‌های سنگی، تخریب، کوبیده‌شدن و تخلیه شن‌وماسه بخش وسیعی از بستر رودخانه برای مسیر جاده کرده بود و با ایجاد دیواره‌های بتونی شمالی- جنوبی به ارتفاع بیش از شش‌متر در امتداد جاده که ارتباط دومنطقه جنگلی شمال و جنوب را قطع و حیات وحش این دومنطقه را با مشکل تردد به زیستگاهشان مواجه می‌کرد اقدام به احداث کارخانه ماسه‌شویی و سنگ‌شکنی در داخل پارک کرده بود.
البته زمان انجام عملیات نیز به درازا کشیده و به جای دو سال، اکنون که سال 87 بود و من نیز برای تصویر‌برداری با تیم تولید یک‌بار دیگر به آنجا رفتم همچنان در حال انجام بود. از همه مهم‌تر اینکه هیچ قدمی برای خروج جاده از درون پارک ملی برداشته نشده بود و هرچند دولت هشتم و نهم این انتقال را تصویب کرده بودند، اما نه بودجه‌اش تامین شد و نه اقدامی جدی برای آن صورت گرفت‌ که باید باقدرت بگویم که خیانت بزرگ بر تاریخ محیط زیست کشور صورت گرفت، به‌طوری‌که عرض جاده ترمیم‌شده و در برخی نقاط از 50 متر هم فراتر رفت؛ در واقع جاده محلی پارک ملی به یک آزادراه آسیایی تبدیل شد. در این دوران دایما این مهم که فاطمه واعظ جوادی رییس وقت سازمان محیط‌زیست چطور دلش آمده در سال 85 دستور قطع درختان معارض با جاده و تخریب پوزه‌های سنگی معارض را صادر کند برایم مساله‌ای بزرگ بود و به خودم می‌گفتم این محیط‌بانان قهرمان در مقابل حفظ جان طبیعت و حیات‌وحش این منطقه 91هزارهکتاری از جان خود روزها و شب‌ها گذر می‌کنند اما دولت با ماشین‌های صنعتی اینگونه... به‌هرحال ایشان رفت و فرد دیگری آمد و این حرف‌های مدیران وقت محیط‌زیست از یادمان نرفت که شهریاری مدیرکل وقت محیط‌زیست استان گلستان در تاریخ 85/7/23 گفت: توافق انجام‌شده بین سازمان محیط‌زیست و وزارت راه و ترابری مانند عهدنامه ترکمانچای بود و دلاور نجفی معاون طبیعی و تنوع زیستی وقت سازمان حفاظت محیط‌زیست گفت این راه هیچ‌گونه ارزیابی زیست‌محیطی ندارد و محمود شکیبا معاون وقت محیط طبیعی اداره محیط‌زیست استان گلستان نیز از آمار کشته‌شدن پستانداران پارک ملی گلستان گفت که بسیار بالاست و تنها در سال 84 بیش از 130گونه حیوان قربانی این جاده شده‌اند. باری، ساخت فیلم به صورت جدی هشت‌سال طول کشید چراکه سال‌های 89، 90 و 91 را در بهار، تابستان، پاییز و زمستان در پارک ملی زندگی کردیم، از دشت میرزابایلو گرفته، تا تپه‌های استپی و ماهوری، کوه‌های آلمه و جنگل‌های انبوه منطقه بیلی‌کوه و سلوگرد و خوجه نارنج تا صخره‌های آدام چاقران و جنگل‌های تنک و انبوه جنوبی را در این فصول بارها و بارها طی کرده و ساعت‌های زیادی در گرما و سرما به انتظار دریافت تصاویر بی‌نظیری از پلنگ و خرس و مرال و آهو، قوچ و میش، کل و بز و سایر خزندگان و جوندگان پارک با همسرم مریم خدیوی، رضا تیموری، اصغر عبدلی، قاسم سعدی‌زاده و علی رستاقی به کمین نشستیم تا در کنار جاده‌ای که در سال 92 تبدیل به بزرگراهی آسیایی به عرض بیش از 50متر شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.