|

لاک‌پشت به راه افتاد

صبا زواره‌ای

نشسته‌ام در قطاری که از وسط شهر لندن حرکتش آغاز می‌شود و قرار است من را ببرد وسط شهر پاریس. دفتر و دوربین را گذاشته‌ام روی میز کوچک روبه‌رویم و کوله عظیم‌الجثه‌ام را به‌سختی بالای سرم روی طبقه‌ای جا داده‌ام. صبح که کوله را برای اولین‌بار با تمام مخلفاتش بستم و با کمک دوستم گلچهر روی شانه‌هایم گذاشتم، احساس لاک‌پشتی را داشتم که دارد سعی می‌کند روی پاهایش راه برود. هر لحظه منتظر بودم کله‌پا شوم و برعکس روی لاکم بیفتم زمین و دست و پا بزنم. به‌گمانم با این کوله تا به تهران برسم برای مسابقات قوی‌ترین زنان ایران باید آماده شده باشم. قطار که راه می‌افتد بعد از چند دقیقه وارد تونلی می‌شود. بعد بیرون می‌آید و من حومه لندن را می‌بینم. از هر جهتی که تا به حال از لندن خارج شده‌ام، فرقی احساس نکرده‌ام. لندن کوه ندارد که آدم جهتش را بفهمد. اغلب نشانه‌های دیگرش هم به برکت سرمایه‌داری‌ با سرعت سرسام‌آورش، تبدیل به برندهایی شده‌اند که همه‌جا تکرار می‌شوند و همه‌جا را تکراری می‌کنند.
تونل بعدی حدود دو ساعت طول می‌کشد و بعد که بیرون می‌آییم از خانمی که بغل‌دستم نشسته می‌پرسم الان در فرانسه‌ایم؟ می‌گوید آره. به همین مسخرگی. منتظر بودم که دریا را ببینم اول بعد تونلی با شیب برود زیر دریا، یک جاهایی سوراخ باشد و حجم آب اقیانوس را بالای سرم ببینم و ماهی‌های رنگارنگ را. اما به چشم‌برهم‌زدنی در فرانسه هستم. پوشش گیاهی و منظره اطراف هم کمکی نمی‌کند به درک من از این تغییر. تا حومه پاریس، تغییر چشمگیری وجود ندارد؛ همه‌جا سبز است و تخت. ورودم به پاریس از زیر زمین است. از قطار که پیاده می‌شوم ماموری گذرنامه و ویزایم را چک می‌کند، اثر انگشت می‌گیرد و ورودم را به سرزمین شنگن در گذرنامه‌ام ثبت می‌کند. بیرون در سالن انتظار لورن، دوست فرانسوی‌ام که در لندن با هم درس خواندیم منتظرم ایستاده. هر دو هیجان‌زده و خوشحال از پله‌های ایستگاه مترو بیرون می‌رویم و من ناگهان در پاریس هستم. در اولین دقایق، کافه‌ها و رستوران‌ها و میز و صندلی‌هایی که در پیاده‌رو پخش‌وپلا هستند توجهم را جلب می‌کند. اولین توضیحات لورن هم درباره میدان کرفودولودئون (Carffu de lodeon) است که نقطه آغاز اعتراضات دانشجویی در سال 1968 بوده است. در اولین لحظات، پاریس همان جایی است که تصورش را کرده بودم: فضایی که حیات اجتماعی پررنگی دارد و حافظه عرصه عمومی‌اش، پر از خاطرات اعتراضی است. از چند کوچه و خیابان عبور می‌کنیم و به خانه‌اش می‌رسیم. دروازه خیلی بزرگی دارد. وارد حیاط که می‌شویم، قلبم تندتر می‌زند. ساختمانی است پنج‌طبقه با حیاط مرکزی. بدون آنکه هرگز آنجا بوده باشم، هزار خاطره از آن دارم. شخصیت‌های فیلم‌ها و کتاب‌های فرانسوی که با آنها زندگی کرده‌ام، هرکدام انگار مدتی ساکن این خانه بوده‌اند و این فضا خاطره همه را با خود دارد. کوله سنگینم را روی زمین رها می‌کنم، وقت را تلف نمی‌کنیم و می‌زنیم بیرون. این محلی که در آن هستیم به‌نوعی محل تولد تفکر اگزیستانسیالیسم است. به میدانی می‌رسیم که پاتوق اصلی سیمون دوبوار و ژان پل‌سارتر و روشنفکران دیگر هم‌عصرشان، کافه‌های لوفلور (le flor) و له‌دومگو (les deux magots) آنجا قرار دارد. حالا این پاتوق‌ها خیلی شیک و آنچنانی شده‌اند و هرکسی نمی‌تواند در آنها وقت بگذراند. از کوچه‌پس‌کوچه‌های پر از گالری و کافه به رود سن می‌رسیم و من که هنوز نقشه شهر را ندیده‌ام برای اولین‌بار سعی می‌کنم پاریس را از بالا تصور کنم که بر کرانه رودخانه پرپیچ‌وخمی شکل‌گرفته ‌است. از روی پل هنرها (le pont des arts) عبور می‌کنیم و باز اطراف را می‌گردیم تا گرسنگی امانمان را می‌گیرد. میان تمام غذاهایی که از گوشه و کنار جهان آمده‌اند، من کرپ را امتحان می‌کنم. غذایی فرانسوی که البته اولین‌بار در بام تهران آن را امتحان کرده ‌بودم. کنار رودخانه می‌نشینیم و از داستان پیچیده فرانسه و الجزایر حرف می‌زنیم و غذایمان را می‌خوریم. یک قایق بزرگ تفریحی پر از مسافران ژاپنی از کنارمان رد می‌شود که در آن راهنما با بلندگو به زبان ژاپنی برای مسافران توضیحاتی می‌دهد. با خودم خیال می‌کنم که لابد ما در یک زمان داریم دو پاریس مختلف را تجربه می‌کنیم. من کرپ به دست، در حال صحبت با دوستی پاریسی درباره وضعیت مهاجران، آنها گروهی همزبان و هموطن، به توضیحات راهنمایی گوش می‌دهند که لابد از دل هر ترک دیوار میراث فرهنگی بیرون می‌کشد! دیگر خستگی امانمان را می‌برد. به خانه می‌رویم و تا به تخت می‌رسم خواب من را می‌برد.
نشسته‌ام در قطاری که از وسط شهر لندن حرکتش آغاز می‌شود و قرار است من را ببرد وسط شهر پاریس. دفتر و دوربین را گذاشته‌ام روی میز کوچک روبه‌رویم و کوله عظیم‌الجثه‌ام را به‌سختی بالای سرم روی طبقه‌ای جا داده‌ام. صبح که کوله را برای اولین‌بار با تمام مخلفاتش بستم و با کمک دوستم گلچهر روی شانه‌هایم گذاشتم، احساس لاک‌پشتی را داشتم که دارد سعی می‌کند روی پاهایش راه برود. هر لحظه منتظر بودم کله‌پا شوم و برعکس روی لاکم بیفتم زمین و دست و پا بزنم. به‌گمانم با این کوله تا به تهران برسم برای مسابقات قوی‌ترین زنان ایران باید آماده شده باشم. قطار که راه می‌افتد بعد از چند دقیقه وارد تونلی می‌شود. بعد بیرون می‌آید و من حومه لندن را می‌بینم. از هر جهتی که تا به حال از لندن خارج شده‌ام، فرقی احساس نکرده‌ام. لندن کوه ندارد که آدم جهتش را بفهمد. اغلب نشانه‌های دیگرش هم به برکت سرمایه‌داری‌ با سرعت سرسام‌آورش، تبدیل به برندهایی شده‌اند که همه‌جا تکرار می‌شوند و همه‌جا را تکراری می‌کنند.
تونل بعدی حدود دو ساعت طول می‌کشد و بعد که بیرون می‌آییم از خانمی که بغل‌دستم نشسته می‌پرسم الان در فرانسه‌ایم؟ می‌گوید آره. به همین مسخرگی. منتظر بودم که دریا را ببینم اول بعد تونلی با شیب برود زیر دریا، یک جاهایی سوراخ باشد و حجم آب اقیانوس را بالای سرم ببینم و ماهی‌های رنگارنگ را. اما به چشم‌برهم‌زدنی در فرانسه هستم. پوشش گیاهی و منظره اطراف هم کمکی نمی‌کند به درک من از این تغییر. تا حومه پاریس، تغییر چشمگیری وجود ندارد؛ همه‌جا سبز است و تخت. ورودم به پاریس از زیر زمین است. از قطار که پیاده می‌شوم ماموری گذرنامه و ویزایم را چک می‌کند، اثر انگشت می‌گیرد و ورودم را به سرزمین شنگن در گذرنامه‌ام ثبت می‌کند. بیرون در سالن انتظار لورن، دوست فرانسوی‌ام که در لندن با هم درس خواندیم منتظرم ایستاده. هر دو هیجان‌زده و خوشحال از پله‌های ایستگاه مترو بیرون می‌رویم و من ناگهان در پاریس هستم. در اولین دقایق، کافه‌ها و رستوران‌ها و میز و صندلی‌هایی که در پیاده‌رو پخش‌وپلا هستند توجهم را جلب می‌کند. اولین توضیحات لورن هم درباره میدان کرفودولودئون (Carffu de lodeon) است که نقطه آغاز اعتراضات دانشجویی در سال 1968 بوده است. در اولین لحظات، پاریس همان جایی است که تصورش را کرده بودم: فضایی که حیات اجتماعی پررنگی دارد و حافظه عرصه عمومی‌اش، پر از خاطرات اعتراضی است. از چند کوچه و خیابان عبور می‌کنیم و به خانه‌اش می‌رسیم. دروازه خیلی بزرگی دارد. وارد حیاط که می‌شویم، قلبم تندتر می‌زند. ساختمانی است پنج‌طبقه با حیاط مرکزی. بدون آنکه هرگز آنجا بوده باشم، هزار خاطره از آن دارم. شخصیت‌های فیلم‌ها و کتاب‌های فرانسوی که با آنها زندگی کرده‌ام، هرکدام انگار مدتی ساکن این خانه بوده‌اند و این فضا خاطره همه را با خود دارد. کوله سنگینم را روی زمین رها می‌کنم، وقت را تلف نمی‌کنیم و می‌زنیم بیرون. این محلی که در آن هستیم به‌نوعی محل تولد تفکر اگزیستانسیالیسم است. به میدانی می‌رسیم که پاتوق اصلی سیمون دوبوار و ژان پل‌سارتر و روشنفکران دیگر هم‌عصرشان، کافه‌های لوفلور (le flor) و له‌دومگو (les deux magots) آنجا قرار دارد. حالا این پاتوق‌ها خیلی شیک و آنچنانی شده‌اند و هرکسی نمی‌تواند در آنها وقت بگذراند. از کوچه‌پس‌کوچه‌های پر از گالری و کافه به رود سن می‌رسیم و من که هنوز نقشه شهر را ندیده‌ام برای اولین‌بار سعی می‌کنم پاریس را از بالا تصور کنم که بر کرانه رودخانه پرپیچ‌وخمی شکل‌گرفته ‌است. از روی پل هنرها (le pont des arts) عبور می‌کنیم و باز اطراف را می‌گردیم تا گرسنگی امانمان را می‌گیرد. میان تمام غذاهایی که از گوشه و کنار جهان آمده‌اند، من کرپ را امتحان می‌کنم. غذایی فرانسوی که البته اولین‌بار در بام تهران آن را امتحان کرده ‌بودم. کنار رودخانه می‌نشینیم و از داستان پیچیده فرانسه و الجزایر حرف می‌زنیم و غذایمان را می‌خوریم. یک قایق بزرگ تفریحی پر از مسافران ژاپنی از کنارمان رد می‌شود که در آن راهنما با بلندگو به زبان ژاپنی برای مسافران توضیحاتی می‌دهد. با خودم خیال می‌کنم که لابد ما در یک زمان داریم دو پاریس مختلف را تجربه می‌کنیم. من کرپ به دست، در حال صحبت با دوستی پاریسی درباره وضعیت مهاجران، آنها گروهی همزبان و هموطن، به توضیحات راهنمایی گوش می‌دهند که لابد از دل هر ترک دیوار میراث فرهنگی بیرون می‌کشد! دیگر خستگی امانمان را می‌برد. به خانه می‌رویم و تا به تخت می‌رسم خواب من را می‌برد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.