|

«خانه سینما» از دیروز تا امروز و فردا

حکایت موش و گربه

احمد طالبی‌نژاد

صبح اول وقت روز 27 تیرماه در حالی که از شدت گرما گویی از آسمان آتش می‌بارید، گروهی از دست‌اندرکاران و علاقه‌مندان سینما، در کوچه سمنان خیابان بهارجنوبی در مقابل در بسته خانه سینما جمع شده بودند تا طبق وعده مسوولان قفل و زنجیر این ساختمان که حالا دیگر اکثریت مردم ایران به یمن رسانه‌های داخلی و خارجی از وجودش باخبرند، باز شود و نتیجه ماه‌ها بحث‌وجدل و چانه‌زنی به بار بنشیند و خانه به صاحبان اصلی‌اش برگردد. ساعت‌ها انتظار در آن گرمای طاقت‌فرسا راه به جایی نبرد و وعده‌ای دیگر و پراکنده شدن جمعیت و... می‌خواهم وارد بحثی شوم که ممکن است عده‌ای را خوش نیاید و بگویند حالا وقت این حرف‌ها نیست. بگذار برای بعد‌ها که خانه سینما دوباره دایر شد. ولی از شما چه پنهان مدتی بود قصد داشتم در این‌باره چیزی بنویسم ولی هی این دست آن دست کردم مبادا به وحدت‌شکنی متهم شوم. آنچه می‌خواهم بگویم اتفاقا حالا و در شرایطی که هنوز تکلیف خیلی روشن نشده باید گفته شود. اینکه خانه سینما نه یک‌سال پیش که از همان سال‌های نخست گشایشش بسته شد. یعنی چه؟ عرض می‌کنم. آنها که به لحاظ حرفه‌ای هم‌سن‌وسال بنده هستند، احتمالا اساسنامه اول این نهاد را دیده‌اند. در آن اساسنامه، خانه سینما به‌عنوان یک نهاد صنفی مستقل از دولت دیده شده و دو منبع مالی هم برایش تعریف شده است. نخست حق عضویت اعضا که البته می‌دانیم رقم چشمگیری نمی‌توانست باشد و دوم اختصاص دودرصد از فروش فیلم‌ها و مبلغ قرارداد‌هایی که دست‌اندرکاران با تهیه‌کنندگان منعقد می‌کنند. این مبلغ باید در صندوقی جمع‌آوری و به رتق‌وفتق امور خانه سینما که کارش سروسامان دادن به مشکلات صنفی اهالی سینماست اختصاص می‌یافت. یادم نمی‌آید منابع روشن دیگری هم در نظر گرفته شده باشد. اما از همان سال‌ها مدیران امور سینمایی که احساس کرده بودند این خانه ممکن است در آینده نقش سندیکا یا هر نهاد صنفی دیگری را بازی کند و به‌اصطلاح عوام برای وزارت ارشاد و امور سینمایی شاخ شود، به طرز زیرکانه‌ای از نظر مالی این نهاد را زیر چتر خود گرفتند، هزینه‌های تاسیس و اداره‌اش را تامین کردند، مدیرانی مورد وثوق بر آن گماردند و خلاصه‌اش اینکه خانه سینما از همان ابتدا به یکی از شاخه‌های معاونت سینمایی تبدیل شد. آن صندوق هم اگر دایر شده بود، بایر ماند و کسی نفهمید چه سرنوشتی پیدا کرد. در تمام این بیست‌وچند سالی که از دایر شدن خانه سینما می‌گذرد، هزینه‌هایش توسط نهاد‌های دولتی از وزارت ارشاد گرفته تا یکی، دو وزارتخانه دیگر و نهاد‌های ذی‌ربط و بی‌ربط دیگر تامین شده و از نظر عملکرد هم، بلاتکلیف بوده است. حالا که دعوا بالا گرفته و سینماگران در این دعوا دست بالا را دارند و بر همه ثابت شده که حق با آنان است، اگر همین روز‌ها در‌های این نهاد دوباره گشوده شد، مبرم‌ترین کاری که هیات‌مدیره و مدیرعاملش که طی ماه‌های گذشته رنج فراوانی را متحمل شده و زجر وافری هم برده‌اند - واژه وافر را عمدا به کار بردم تا یادی کرده باشم از خانم وافری منشی خانه سینما که طی این مدت تلاشی همسنگ نام فامیلش را به کار برده و می‌برد - باید انجام دهند این است که، ابتدا اساسنامه را مورد بازنگری قرار داده، نقاط ناسورش را پیدا کنند و تا حد امکان بند ناف این نهاد را از دولت جدا کنند. به‌ویژه که رییس‌جمهور منتخب قول داده که همه صنوف فرهنگی و هنری را از زیر فشار نهاد‌های دولتی خارج کند. در غیر این صورت، در بر همان پاشنه خواهد چرخید و معلوم است وقتی دولت هزینه یک نهاد را بدهد از آن انتظار دارد در خدمت منویاتش باشد. این طبیعی است. من هم اگر جای رییس سازمان سینمایی می‌بودم وقتی می‌دیدم خانه سینما به حرفم گوش نمی‌کند، درش را می‌بستم. تعارف که نداریم. چرا باید انتظار داشته باشیم کس یا کسانی بودجه در اختیار نهادی قرار دهند که می‌خواهد مستقل از سیاست‌هایش عمل کند؟ پس اگر واقعا دلمان می‌خواهد صاحب خانه‌ای مستقل باشیم و بی‌آنکه وارد امور سیاسی شویم به گرفتاری‌های روزافزون اهالی سینما رسیدگی شود و مکانش هم مامنی باشد برای قرارومدار‌ها و به‌اصطلاح پاتوق دست‌اندرکاران سینما، باید همه رشته‌هایی که ما را وابسته به دولت کرده ببریم و روی پای خودمان بایستیم. حالا اگر مسوولان دولتی دلشان خواست کمکی بکنند تا چرخ‌های این نهاد روان‌تر بچرخد، شرط عقل این است که بی‌منت بپذیریم. اما شرط کنیم که انتظاری نداشته باشند. چون قرار نیست ما بازوی شما باشیم. ما باید بازوی خودمان باشیم که بر اثر سوءتدبیر‌ها چرخ زندگی اغلب‌مان لنگ است. سینما پر شده از پسرخاله‌ها و دخترخاله‌ها و خواهرزاده‌ها و برادرزاده‌ها و جایی برای آدم‌های اصیل که خانه‌نشین شده‌اند، نمانده است. خانه سینما باید طرح امنیت شغلی سینماگران را جدی بگیرد و تعارف را کنار بگذارد. باید به تامین‌اجتماعی آنها توجه بیشتری نشان دهد. باید خود را از منازعات سیاسی کنار بکشد و به وظایف اصلی‌اش بپردازد. در آن صورت این خانه بار دیگر رونق خواهد گرفت و به محل آسایش تبدیل خواهد شد، وگرنه بود و نبودش دردی دوا نمی‌کند. وقتش هم همین حالاست. فردا خیلی دیر است. از ما گفتن.
صبح اول وقت روز 27 تیرماه در حالی که از شدت گرما گویی از آسمان آتش می‌بارید، گروهی از دست‌اندرکاران و علاقه‌مندان سینما، در کوچه سمنان خیابان بهارجنوبی در مقابل در بسته خانه سینما جمع شده بودند تا طبق وعده مسوولان قفل و زنجیر این ساختمان که حالا دیگر اکثریت مردم ایران به یمن رسانه‌های داخلی و خارجی از وجودش باخبرند، باز شود و نتیجه ماه‌ها بحث‌وجدل و چانه‌زنی به بار بنشیند و خانه به صاحبان اصلی‌اش برگردد. ساعت‌ها انتظار در آن گرمای طاقت‌فرسا راه به جایی نبرد و وعده‌ای دیگر و پراکنده شدن جمعیت و... می‌خواهم وارد بحثی شوم که ممکن است عده‌ای را خوش نیاید و بگویند حالا وقت این حرف‌ها نیست. بگذار برای بعد‌ها که خانه سینما دوباره دایر شد. ولی از شما چه پنهان مدتی بود قصد داشتم در این‌باره چیزی بنویسم ولی هی این دست آن دست کردم مبادا به وحدت‌شکنی متهم شوم. آنچه می‌خواهم بگویم اتفاقا حالا و در شرایطی که هنوز تکلیف خیلی روشن نشده باید گفته شود. اینکه خانه سینما نه یک‌سال پیش که از همان سال‌های نخست گشایشش بسته شد. یعنی چه؟ عرض می‌کنم. آنها که به لحاظ حرفه‌ای هم‌سن‌وسال بنده هستند، احتمالا اساسنامه اول این نهاد را دیده‌اند. در آن اساسنامه، خانه سینما به‌عنوان یک نهاد صنفی مستقل از دولت دیده شده و دو منبع مالی هم برایش تعریف شده است. نخست حق عضویت اعضا که البته می‌دانیم رقم چشمگیری نمی‌توانست باشد و دوم اختصاص دودرصد از فروش فیلم‌ها و مبلغ قرارداد‌هایی که دست‌اندرکاران با تهیه‌کنندگان منعقد می‌کنند. این مبلغ باید در صندوقی جمع‌آوری و به رتق‌وفتق امور خانه سینما که کارش سروسامان دادن به مشکلات صنفی اهالی سینماست اختصاص می‌یافت. یادم نمی‌آید منابع روشن دیگری هم در نظر گرفته شده باشد. اما از همان سال‌ها مدیران امور سینمایی که احساس کرده بودند این خانه ممکن است در آینده نقش سندیکا یا هر نهاد صنفی دیگری را بازی کند و به‌اصطلاح عوام برای وزارت ارشاد و امور سینمایی شاخ شود، به طرز زیرکانه‌ای از نظر مالی این نهاد را زیر چتر خود گرفتند، هزینه‌های تاسیس و اداره‌اش را تامین کردند، مدیرانی مورد وثوق بر آن گماردند و خلاصه‌اش اینکه خانه سینما از همان ابتدا به یکی از شاخه‌های معاونت سینمایی تبدیل شد. آن صندوق هم اگر دایر شده بود، بایر ماند و کسی نفهمید چه سرنوشتی پیدا کرد. در تمام این بیست‌وچند سالی که از دایر شدن خانه سینما می‌گذرد، هزینه‌هایش توسط نهاد‌های دولتی از وزارت ارشاد گرفته تا یکی، دو وزارتخانه دیگر و نهاد‌های ذی‌ربط و بی‌ربط دیگر تامین شده و از نظر عملکرد هم، بلاتکلیف بوده است. حالا که دعوا بالا گرفته و سینماگران در این دعوا دست بالا را دارند و بر همه ثابت شده که حق با آنان است، اگر همین روز‌ها در‌های این نهاد دوباره گشوده شد، مبرم‌ترین کاری که هیات‌مدیره و مدیرعاملش که طی ماه‌های گذشته رنج فراوانی را متحمل شده و زجر وافری هم برده‌اند - واژه وافر را عمدا به کار بردم تا یادی کرده باشم از خانم وافری منشی خانه سینما که طی این مدت تلاشی همسنگ نام فامیلش را به کار برده و می‌برد - باید انجام دهند این است که، ابتدا اساسنامه را مورد بازنگری قرار داده، نقاط ناسورش را پیدا کنند و تا حد امکان بند ناف این نهاد را از دولت جدا کنند. به‌ویژه که رییس‌جمهور منتخب قول داده که همه صنوف فرهنگی و هنری را از زیر فشار نهاد‌های دولتی خارج کند. در غیر این صورت، در بر همان پاشنه خواهد چرخید و معلوم است وقتی دولت هزینه یک نهاد را بدهد از آن انتظار دارد در خدمت منویاتش باشد. این طبیعی است. من هم اگر جای رییس سازمان سینمایی می‌بودم وقتی می‌دیدم خانه سینما به حرفم گوش نمی‌کند، درش را می‌بستم. تعارف که نداریم. چرا باید انتظار داشته باشیم کس یا کسانی بودجه در اختیار نهادی قرار دهند که می‌خواهد مستقل از سیاست‌هایش عمل کند؟ پس اگر واقعا دلمان می‌خواهد صاحب خانه‌ای مستقل باشیم و بی‌آنکه وارد امور سیاسی شویم به گرفتاری‌های روزافزون اهالی سینما رسیدگی شود و مکانش هم مامنی باشد برای قرارومدار‌ها و به‌اصطلاح پاتوق دست‌اندرکاران سینما، باید همه رشته‌هایی که ما را وابسته به دولت کرده ببریم و روی پای خودمان بایستیم. حالا اگر مسوولان دولتی دلشان خواست کمکی بکنند تا چرخ‌های این نهاد روان‌تر بچرخد، شرط عقل این است که بی‌منت بپذیریم. اما شرط کنیم که انتظاری نداشته باشند. چون قرار نیست ما بازوی شما باشیم. ما باید بازوی خودمان باشیم که بر اثر سوءتدبیر‌ها چرخ زندگی اغلب‌مان لنگ است. سینما پر شده از پسرخاله‌ها و دخترخاله‌ها و خواهرزاده‌ها و برادرزاده‌ها و جایی برای آدم‌های اصیل که خانه‌نشین شده‌اند، نمانده است. خانه سینما باید طرح امنیت شغلی سینماگران را جدی بگیرد و تعارف را کنار بگذارد. باید به تامین‌اجتماعی آنها توجه بیشتری نشان دهد. باید خود را از منازعات سیاسی کنار بکشد و به وظایف اصلی‌اش بپردازد. در آن صورت این خانه بار دیگر رونق خواهد گرفت و به محل آسایش تبدیل خواهد شد، وگرنه بود و نبودش دردی دوا نمی‌کند. وقتش هم همین حالاست. فردا خیلی دیر است. از ما گفتن.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.