|

سناريوهاي پيش‌روي اخوان

عمادالدين حسين . سردبير روزنامه الشروق چاپ مصر

در شرايط کنوني مصر، اخوان‌المسلمين چه برگ‌هاي برنده‌اي دارد. دقيقا در اين شرايط تاريخي دشوار آنها چه گزينه‌هايي را پيش‌روي خود دارند. تا اينجاي کار اخوان همه آنچه را داشته از دست داده است. رييس‌جمهوري داشتند که با انتخابات آمده بود و با زور ارتش و توده‌هاي مردم برکنار شد. مساله مشروعيت قانوني نيز که بعد از ترسيم يک نقشه‌راه جديد و حمايت‌هاي بين‌المللي و عربي تقريبا منتفي شده است. مهم اين است که ملت از نظام جديد حمايت کند. تجمعات ميليوني و سازماندهي‌شده هم که ارزش‌شان به مقاصد اخوان و ارتش و مهم‌تر از اينها به واکنش ملت بستگي دارد. حاميان داخلي و خارجي نيز از آنها دست کشيدند. با اين وصف اخواني‌ها چه راه‌حل‌هايي را فراروي خود دارند؟ به نظر مي‌رسد اولين سناريو پيش‌روي اخوان ادامه اعتصابات مسالمت‌آميز در ميادين شهرها باشد به اين اميد که بتوانند همدردي بيشتري را از مردم جلب کنند. اما عيب اين سناريو آن است که اعتصاب‌کنندگان روزي به سر کار و خانه‌هايشان برمي‌گردند. از آن گذشته محله‌هايي هم که در آن اعتصاب شده تحمل بي‌نهايت ندارند. دومين سناريو بازگشت اعتصاب‌کنندگان به خانه‌هايشان و شروع برنامه‌ريزي براي سازماندهي و تظاهرات مسالمت‌آميز دوره‌اي در ميادين و اماکن مختلف است. سومين سناريو اينکه اخوان دست به راهپيمايي‌هاي اعتراضي همراه با خشونت و برخورد بزند در اين صورت موجب بروز فجايع گسترده‌تري خواهد شد و ممکن است ناگهان معادلات را تغيير دهد. سناريو چهارم اينکه اخوان مسالمت‌آميزبودن تظاهرات و اعتراضات خود را حفظ کند اما ديگران دست به اقدامات خشونت‌آميز و گسترده‌اي زده و اخوان نيز به صورت علني از آنها تبري بجويد. آن وقت خواهند گفت: «هشدار نداده بوديم که خيابان‌ها دچار خلأ امنيتي خواهد شد!؟» سناريو پنجم اينکه تظاهرات اعتراضي همچنان ادامه داشته باشد و در عين حال اخوان بپذيرد کمي تا قسمتي در روند سياسي نيز شرکت کند. ويژگي اين راه‌حل آن است که پيگرد کادرهاي اخوان ديگر متوقف شود و در همان حال به اين تشکيلات فرصت داده شود تا نفسي تازه کرده و تجربه گذشته‌اش را مورد ارزيابي قرار دهد. مهم‌تر اينکه خود را براي انتخابات پارلماني آينده آماده کند. طبعا چنين سناريویي نيازمند ايجاد يک فرمول براي عادي‌سازي و تعیين وضعيت محمد مرسي و نجات رهبر اخوان از بازداشت و تقريبا بازگشت به همان شرايطي است که اين گروه در دوران مبارک داشت. سناريو ششم آنکه اخوان به اعتصابشان به‌طور کامل ادامه دهند و در عين حال وارد روند سياسي هم شوند. گرچه اين احتمال بسيار ضعيف است زيرا بسياري از طرفداران اين گروه را دچار مساله خواهد کرد و خواهند پرسيد: چرا اين اتفاق افتاد؟ سناريو هفتم اينکه اخوان مخلوطي از همه اين سناريوها را استفاده کند. به اين معنا که هم به اعتراضات خود ادامه دهند، مثلا به صورت هفتگي و هم فعاليت‌هاي ضدنظام جديد داشته باشند و در همان حال روابط خود را با آن نيز حفظ کنند حال چه به صورت مستقيم يا غيرمستقيم حتي با اين احتمال که برخي از وزارتخانه‌ها نيز در اختيار اخوان گذاشته شود. اين سناريو که اصطلاحا به آن «کوکتل» مي‌گويند موجب مي‌شود تا اخوان به گروه‌هاي تندرو داخل خودشان بگويند: ما داريم به مخالفت خودمان ادامه مي‌دهيم. در عين حال مي‌توانند به ميانه‌روها هم بگويند: ما راه را به روي گفت‌وگوها نبسته‌ايم. اما مشکل در اين است که همه‌چيز در دست‌هاي اخوان نيست تا بدانند چه سناريويي را انتخاب کنند، زيرا بسياري از انتخاب‌ها به نحوه برخورد نظام جديد با آنها برمي‌گردد. آيا بازداشت‌ها ادامه پيدا خواهد کرد؟ آيا اين گروه به لحاظ قانوني منحل خواهد شد؟ آيا اخوان حاضر مي‌شود به اين زودي‌ها آزادي حرکت در خيابان را از دست دهد؟ و... صدها سوال ديگر که بيشتر آنها به خيابان‌ها برمي‌گردد... همين خيابان‌هايي که در 18 روز مبارک را سرنگون و در سه روز مرسي را از کار برکنار کرد.
در شرايط کنوني مصر، اخوان‌المسلمين چه برگ‌هاي برنده‌اي دارد. دقيقا در اين شرايط تاريخي دشوار آنها چه گزينه‌هايي را پيش‌روي خود دارند. تا اينجاي کار اخوان همه آنچه را داشته از دست داده است. رييس‌جمهوري داشتند که با انتخابات آمده بود و با زور ارتش و توده‌هاي مردم برکنار شد. مساله مشروعيت قانوني نيز که بعد از ترسيم يک نقشه‌راه جديد و حمايت‌هاي بين‌المللي و عربي تقريبا منتفي شده است. مهم اين است که ملت از نظام جديد حمايت کند. تجمعات ميليوني و سازماندهي‌شده هم که ارزش‌شان به مقاصد اخوان و ارتش و مهم‌تر از اينها به واکنش ملت بستگي دارد. حاميان داخلي و خارجي نيز از آنها دست کشيدند. با اين وصف اخواني‌ها چه راه‌حل‌هايي را فراروي خود دارند؟ به نظر مي‌رسد اولين سناريو پيش‌روي اخوان ادامه اعتصابات مسالمت‌آميز در ميادين شهرها باشد به اين اميد که بتوانند همدردي بيشتري را از مردم جلب کنند. اما عيب اين سناريو آن است که اعتصاب‌کنندگان روزي به سر کار و خانه‌هايشان برمي‌گردند. از آن گذشته محله‌هايي هم که در آن اعتصاب شده تحمل بي‌نهايت ندارند. دومين سناريو بازگشت اعتصاب‌کنندگان به خانه‌هايشان و شروع برنامه‌ريزي براي سازماندهي و تظاهرات مسالمت‌آميز دوره‌اي در ميادين و اماکن مختلف است. سومين سناريو اينکه اخوان دست به راهپيمايي‌هاي اعتراضي همراه با خشونت و برخورد بزند در اين صورت موجب بروز فجايع گسترده‌تري خواهد شد و ممکن است ناگهان معادلات را تغيير دهد. سناريو چهارم اينکه اخوان مسالمت‌آميزبودن تظاهرات و اعتراضات خود را حفظ کند اما ديگران دست به اقدامات خشونت‌آميز و گسترده‌اي زده و اخوان نيز به صورت علني از آنها تبري بجويد. آن وقت خواهند گفت: «هشدار نداده بوديم که خيابان‌ها دچار خلأ امنيتي خواهد شد!؟» سناريو پنجم اينکه تظاهرات اعتراضي همچنان ادامه داشته باشد و در عين حال اخوان بپذيرد کمي تا قسمتي در روند سياسي نيز شرکت کند. ويژگي اين راه‌حل آن است که پيگرد کادرهاي اخوان ديگر متوقف شود و در همان حال به اين تشکيلات فرصت داده شود تا نفسي تازه کرده و تجربه گذشته‌اش را مورد ارزيابي قرار دهد. مهم‌تر اينکه خود را براي انتخابات پارلماني آينده آماده کند. طبعا چنين سناريویي نيازمند ايجاد يک فرمول براي عادي‌سازي و تعیين وضعيت محمد مرسي و نجات رهبر اخوان از بازداشت و تقريبا بازگشت به همان شرايطي است که اين گروه در دوران مبارک داشت. سناريو ششم آنکه اخوان به اعتصابشان به‌طور کامل ادامه دهند و در عين حال وارد روند سياسي هم شوند. گرچه اين احتمال بسيار ضعيف است زيرا بسياري از طرفداران اين گروه را دچار مساله خواهد کرد و خواهند پرسيد: چرا اين اتفاق افتاد؟ سناريو هفتم اينکه اخوان مخلوطي از همه اين سناريوها را استفاده کند. به اين معنا که هم به اعتراضات خود ادامه دهند، مثلا به صورت هفتگي و هم فعاليت‌هاي ضدنظام جديد داشته باشند و در همان حال روابط خود را با آن نيز حفظ کنند حال چه به صورت مستقيم يا غيرمستقيم حتي با اين احتمال که برخي از وزارتخانه‌ها نيز در اختيار اخوان گذاشته شود. اين سناريو که اصطلاحا به آن «کوکتل» مي‌گويند موجب مي‌شود تا اخوان به گروه‌هاي تندرو داخل خودشان بگويند: ما داريم به مخالفت خودمان ادامه مي‌دهيم. در عين حال مي‌توانند به ميانه‌روها هم بگويند: ما راه را به روي گفت‌وگوها نبسته‌ايم. اما مشکل در اين است که همه‌چيز در دست‌هاي اخوان نيست تا بدانند چه سناريويي را انتخاب کنند، زيرا بسياري از انتخاب‌ها به نحوه برخورد نظام جديد با آنها برمي‌گردد. آيا بازداشت‌ها ادامه پيدا خواهد کرد؟ آيا اين گروه به لحاظ قانوني منحل خواهد شد؟ آيا اخوان حاضر مي‌شود به اين زودي‌ها آزادي حرکت در خيابان را از دست دهد؟ و... صدها سوال ديگر که بيشتر آنها به خيابان‌ها برمي‌گردد... همين خيابان‌هايي که در 18 روز مبارک را سرنگون و در سه روز مرسي را از کار برکنار کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.