|

درباره نمایش «زمان‌لرزه» اثر مهدی صباغی

وقتی زمان بر صحنه می‌لرزد

حسین کیانی . نویسنده و کارگردان تئاتر

نمایش «زمان‌لرزه» دو بُعد دارد. یکی بعد تاریخی و فرازمانی، دیگری بعد زبانی و فرادستوری. در بعد تاریخی که اعتبار از دوران جنگ عراق با ایران می‌گیرد، تاریکی نقش عمده دارد. گاه‌وبیگاه نور از صحنه می‌پرد تا بمبی از جنگنده‌های عراقی فرو نیفتد. اما این تاریکی‌های گاه‌به‌گاه دلالت بر جای دیگری دارد. این روابط آدم‌هاست که تاریک است، درونشان است که خاموش شده. عشقی اگر بوده مدفون شده و اگر هست امکان بروز ندارد. رابطه زناشویی هم اگر هست، گسستنی به نظر می‌آید و مضحک. فانوس‌به‌دست داستان نیز، پیرمردی است بی‌پیوند با همه چیز. پادویی است زحمتکش، درخت بی‌برگ‌و‌باری است. منتظر تندبادی است برای فرو افتادن. همه چیز در مسیر زوال است و زنانگی نمایش، در زنجیر عشقی خفته در خاک است که برادر زنده‌اش حفاظت از ناموس برادر را وظیفه خود می‌داند تا مرز ناممکن. آدم‌ها در گریز از تنهایی‌هایشان نمی‌توانند به یکدیگر پناه ببرند. تاریکی میانشان فاصله انداخته. راه نجات، خروج از این خانه بی‌فانوس است. محکوم عشق برادرِ مُرده، عشقکی می‌جوید پیکان‌سوار و بی‌چیز. زن و شوهر مضحک هم به فکر گرفتن سهم، البته به خواست زن، که عروس خانه است. برادر بزرگ که به نظر سال‌هاست مرده، اما همچنان نفس می‌کشد، از مرز ناممکن عبور نمی‌کند. رضایت به ازدواج زن برادر مرده خود می‌دهد، برادر مضحک و عروس او را با سهم، بیرون می‌فرستد و خود را تنها می‌سازد. تنها و رها در خانه‌ای تاریک. شاید از خود می‌خواهد انتقام بگیرد. انتقام از عشقی ممنوع که به زن برادرمرده خود دارد و نیز انتقام از مالی که از راه احتکار نصیبش شده.
اما بُعد دوم نمایش که زبانی است، فرادستوری عمل می‌کند. زبان از مرز دستورهای محتمل و قاعده‌مندانه عبور می‌کند و مبدل می‌شود به شعر صحنه، شعری که گاهی با وجود تصنعی‌بودنش، شخصیت‌ها را در گفتنش دچار لکنت نمی‌کند. روانی زبان شعرناک نمایش، حتی بعد تاریخی را هم سیالیت می‌بخشد. این جنگ علیه ایران هر جنگی می‌تواند باشد و این آدم‌ها هر کجای تاریخ این سرزمین. مهم تاریکی است که باید روشن شود. مهم منبع نوری است که باید به آن اندیشیده شود.
در نمایش «زمان‌لرزه» نور، کم است، اما هست. فانوس پیرمرد پیشکار نمی‌شکند. شاید ناصرخان نمایش همان برادر بزرگ، که خود را از نادرستی‌ها می‌تکاند، بعد از چند چله‌نشینی، روحی صفا دهد و برخیزد. زمان برای همه آدم‌ها، گاهی می‌لرزد، اما این لرزیدن ابدی نیست. زمان، ثبات‌دهنده به همه‌چیز است. بالاخره پیرمرد با فانوس روشن سر می‌رسد.
نمایش «زمان‌لرزه» دو بُعد دارد. یکی بعد تاریخی و فرازمانی، دیگری بعد زبانی و فرادستوری. در بعد تاریخی که اعتبار از دوران جنگ عراق با ایران می‌گیرد، تاریکی نقش عمده دارد. گاه‌وبیگاه نور از صحنه می‌پرد تا بمبی از جنگنده‌های عراقی فرو نیفتد. اما این تاریکی‌های گاه‌به‌گاه دلالت بر جای دیگری دارد. این روابط آدم‌هاست که تاریک است، درونشان است که خاموش شده. عشقی اگر بوده مدفون شده و اگر هست امکان بروز ندارد. رابطه زناشویی هم اگر هست، گسستنی به نظر می‌آید و مضحک. فانوس‌به‌دست داستان نیز، پیرمردی است بی‌پیوند با همه چیز. پادویی است زحمتکش، درخت بی‌برگ‌و‌باری است. منتظر تندبادی است برای فرو افتادن. همه چیز در مسیر زوال است و زنانگی نمایش، در زنجیر عشقی خفته در خاک است که برادر زنده‌اش حفاظت از ناموس برادر را وظیفه خود می‌داند تا مرز ناممکن. آدم‌ها در گریز از تنهایی‌هایشان نمی‌توانند به یکدیگر پناه ببرند. تاریکی میانشان فاصله انداخته. راه نجات، خروج از این خانه بی‌فانوس است. محکوم عشق برادرِ مُرده، عشقکی می‌جوید پیکان‌سوار و بی‌چیز. زن و شوهر مضحک هم به فکر گرفتن سهم، البته به خواست زن، که عروس خانه است. برادر بزرگ که به نظر سال‌هاست مرده، اما همچنان نفس می‌کشد، از مرز ناممکن عبور نمی‌کند. رضایت به ازدواج زن برادر مرده خود می‌دهد، برادر مضحک و عروس او را با سهم، بیرون می‌فرستد و خود را تنها می‌سازد. تنها و رها در خانه‌ای تاریک. شاید از خود می‌خواهد انتقام بگیرد. انتقام از عشقی ممنوع که به زن برادرمرده خود دارد و نیز انتقام از مالی که از راه احتکار نصیبش شده.
اما بُعد دوم نمایش که زبانی است، فرادستوری عمل می‌کند. زبان از مرز دستورهای محتمل و قاعده‌مندانه عبور می‌کند و مبدل می‌شود به شعر صحنه، شعری که گاهی با وجود تصنعی‌بودنش، شخصیت‌ها را در گفتنش دچار لکنت نمی‌کند. روانی زبان شعرناک نمایش، حتی بعد تاریخی را هم سیالیت می‌بخشد. این جنگ علیه ایران هر جنگی می‌تواند باشد و این آدم‌ها هر کجای تاریخ این سرزمین. مهم تاریکی است که باید روشن شود. مهم منبع نوری است که باید به آن اندیشیده شود.
در نمایش «زمان‌لرزه» نور، کم است، اما هست. فانوس پیرمرد پیشکار نمی‌شکند. شاید ناصرخان نمایش همان برادر بزرگ، که خود را از نادرستی‌ها می‌تکاند، بعد از چند چله‌نشینی، روحی صفا دهد و برخیزد. زمان برای همه آدم‌ها، گاهی می‌لرزد، اما این لرزیدن ابدی نیست. زمان، ثبات‌دهنده به همه‌چیز است. بالاخره پیرمرد با فانوس روشن سر می‌رسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.