|

نگاهی به مجموعه شعر «دلفین‌ها در خواب‌هایم شنا می‌کنند»

دارم منقرض می‌شوم

اکبر اکسیر

شعر امروز در آستانه دهه 90 موقعیت خود را تثبیت کرده و دارد راه خود را ادامه می‌دهد. بعد از 20سال نوعی از شعر به جامعه ادبی عرضه شده که اکثر مولفه‌های خود را وامدار شعر دهه 70 است، پس اگر دهه 70 را دهه کاشت‌ و دهه 80 را ‌دهه داشت شعر امروز حساب کنیم، باید دهه 90 را دهه برداشت بنامیم؛ دهه‌ای که شاعران جوانش را یکی پس از دیگری معرفی می‌کند با شعری کوتاه، ‌ساده‌، عینی‌، جزیی‌نگر‌، شوخ و ترجمه‌پذیر که از زندگی امروز و انسان معاصر می‌گوید. با شعر معیار معاصر یعنی شعر سپید تفاوت دارد. آزاد و رها پیش می‌رود، هرچند جاذبه شعر نیمایی و شعر سپید را نداشته باشد. زبانی استعاری ندارد، به صنایع سنگین و سبک ادبی بی‌توجه است، مثل حرف‌زدن سرریز می‌شود، اما با نثر ساده و آسان فرق‌ها دارد. شعری است فردگرا‌، متفکر‌، اما به دور از رویا و ذهنیات علیل، آنچه را که می‌بیند، می‌نویسد، هرچند در محافل غزل‌کوب‌، شعر نامیده نمی‌شود، مشتی کلمه است بر پلکانی مخطط! در روزگاری که ذوق و ذایقه مخاطب عام شعر فارسی هنوز درگیر وزن نرم و لطیف سوررئالیسم جادویی سهراب سپهری است، باید تهمتن بود و آهن‌کوه مثل «احمدرضا احمدی» و دوام آورد تا شعر امروز شعر مقدر روزگاران شود. آنهایی که اهل پایمردی نباشند، زود خسته و دلزده می‌شوند، این شعر باید 30سال تقویت شود، منتقدان خاص خود را پرورش دهد و شاعرانش را به چالش بکشد و کتاب‌هایش را به چاپ چندم برساند و در سایه نقد فنی و مدیریت اتاق فکر و پرهیز از حاشیه‌ها در ساختار و محتوا آسیب‌شناسی شود. حضور شاعران پسوندی با لهجه‌های متنوع در زبان و بیان مزیت این نوع شعر است، شعری مرکزگریز با عطر و طعم متفاوت غذاهای محلی، شعری که برای ارتقای آن باید به‌ پا خاست تا به هر حیله در دل مخاطب راه یابد، از تکرار در امان باشد و دل از کهتر و مهتر برباید.
اغلب مجموعه شعرهای امروز حرفی برای گفتن دارند، اما چون معرفی و نقد نمی‌شوند، خیلی زود فراموش می‌شوند. در این مجموعه‌ها،‌ فکرهای بلند در لابه‌لای حرف‌های تکراری گم می‌شوند و روند رشد شعر امروز به تعویق می‌افتد. اغلب کتاب‌‌اولی‌ها وب‌نوشت‌های خود را کتاب می‌کنند و دل به لایک‌بازی دوستان مجازی می‌دهند و فریب می‌خورند و دلشوره‌های شخصی خود را به نام شعر اجتماعی قالب می‌کنند، مونولوگ را جای دیالوگ می‌فروشند و آنقدر به ضمیر مزاحم «تو» گیر می‌دهند که خاصیت کلمه از بین می‌رود و مخاطب شنگول،‌ گیج می‌شود. آنهایی که برای شعر مرخصی ساعتی می‌گیرند در کافه‌های علی‌البدل‌، نقش اصلی بازی می‌کنند، به یاد دهه 40 سیگاری می‌گیرانند و فنجانی قهوه سفارش می‌دهند و شعر از پس شعر می‌‌سازند و گاه آنقدر به مغز خودکار فشار می‌آورند که لوزالمعده‌شان می‌ترشد، بدانند شعر امروز محصول خوب‌نگریستن به پیرامون، به جهان واقعی، به محیط‌زیست، به انسان معلق امروز است!
مجموعه شعر «دلفین‌ها در خواب‌هایم شنا می‌کنند» از ساره دستاران در دو بخش «هویج افتاد» و «ناگهان ابر در آینه» از سوی نشر آموت منتشر شده است. شعرهای این دفتر ویژگی‌های شعر امروز را دارد، ساده و کوتاه‌، ملموس و شوخ از تنهایی انسان معاصر می‌گوید. او در پرداخت سوژه‌ها به اقتصاد کلمه توجه دارد. لحظات اثیری خود را به شعر کشیده است و دیگران را نیز در تنهایی خود سهیم کرده و این همان رمز زندگی در کنار هم اما دور از هم آپارتمانی است.
دستاران یکی از نام‌های مطرح شعر امروز خواهد بود اگر فریب دوستان و مشاوران تعارفی خود را نخورد و به احسنت و آفرین‌ همکاران خبرساز خود دل خوش نکند. او با توجه به موقعیت شغلی خود که ارتباط با شاعران و هنرمندان اهل قلم است، باید به شعرهای برتر این مجموعه بهای بیشتری دهد و شعرهای تکراری و آسان با محوریت «تو» را کنار بگذارد و از کوتاهی شعر به بلند‌ای اندیشه برسد. هرچند در شعرهای این مجموعه مرجع اغلب ضمیرها مادربزرگ و خانواده شاعر است: «دارم منقرض می‌شوم/ مثل نسل گوزن‌های زرد/ از سیبری تا فریدون‌کنار می‌آید/ برای نجات خودش/ آخرین بازمانده درناهای مهاجر/ من آخرین بازمانده خودم هستم/ باید از خودم کوچ کنم. شعرهای کوتاه دستاران اغلب فارغ از جنسیت شاعر، شعر محض را معرفی می‌کند و این موفقیت بزرگی برای شعر امروز است. هر جا زبان شعر طبیعی می‌شود، طبیعت شعر جان تازه‌ای می‌گیرد و اشیا تشخص خاصی پیدا می‌کنند: در اثاث‌کشی همیشه چیزی می‌شکند/ گاهی پرسروصدا/ می‌شود تکه خرده‌هایش را جمع کرد/ گاه بی‌سروصدا/ بی‌هیچ تکه خرده‌ای. ساره دستاران در شعرهای کوتاه بی‌آنکه ادعایی داشته باشد، به کشف تازه‌ای می‌رسد. از سیگار روشن هم/ غافل شوی/ جز خاکستر نمی‌ماند فرصت زیر یک سقف‌ماندن/ از دست رفت/ یا چتر باز نشد/ یا باران بند آمد چه رازی است در این سیگار برگ/ که هر چه می‌کشی/ تمام نمی‌شود/ چه گوارا باران می‌بارد/ مانده‌ام/ به تو فکر کنم/ یا به ترک‌های سقف؟»
شعر امروز در آستانه دهه 90 موقعیت خود را تثبیت کرده و دارد راه خود را ادامه می‌دهد. بعد از 20سال نوعی از شعر به جامعه ادبی عرضه شده که اکثر مولفه‌های خود را وامدار شعر دهه 70 است، پس اگر دهه 70 را دهه کاشت‌ و دهه 80 را ‌دهه داشت شعر امروز حساب کنیم، باید دهه 90 را دهه برداشت بنامیم؛ دهه‌ای که شاعران جوانش را یکی پس از دیگری معرفی می‌کند با شعری کوتاه، ‌ساده‌، عینی‌، جزیی‌نگر‌، شوخ و ترجمه‌پذیر که از زندگی امروز و انسان معاصر می‌گوید. با شعر معیار معاصر یعنی شعر سپید تفاوت دارد. آزاد و رها پیش می‌رود، هرچند جاذبه شعر نیمایی و شعر سپید را نداشته باشد. زبانی استعاری ندارد، به صنایع سنگین و سبک ادبی بی‌توجه است، مثل حرف‌زدن سرریز می‌شود، اما با نثر ساده و آسان فرق‌ها دارد. شعری است فردگرا‌، متفکر‌، اما به دور از رویا و ذهنیات علیل، آنچه را که می‌بیند، می‌نویسد، هرچند در محافل غزل‌کوب‌، شعر نامیده نمی‌شود، مشتی کلمه است بر پلکانی مخطط! در روزگاری که ذوق و ذایقه مخاطب عام شعر فارسی هنوز درگیر وزن نرم و لطیف سوررئالیسم جادویی سهراب سپهری است، باید تهمتن بود و آهن‌کوه مثل «احمدرضا احمدی» و دوام آورد تا شعر امروز شعر مقدر روزگاران شود. آنهایی که اهل پایمردی نباشند، زود خسته و دلزده می‌شوند، این شعر باید 30سال تقویت شود، منتقدان خاص خود را پرورش دهد و شاعرانش را به چالش بکشد و کتاب‌هایش را به چاپ چندم برساند و در سایه نقد فنی و مدیریت اتاق فکر و پرهیز از حاشیه‌ها در ساختار و محتوا آسیب‌شناسی شود. حضور شاعران پسوندی با لهجه‌های متنوع در زبان و بیان مزیت این نوع شعر است، شعری مرکزگریز با عطر و طعم متفاوت غذاهای محلی، شعری که برای ارتقای آن باید به‌ پا خاست تا به هر حیله در دل مخاطب راه یابد، از تکرار در امان باشد و دل از کهتر و مهتر برباید.
اغلب مجموعه شعرهای امروز حرفی برای گفتن دارند، اما چون معرفی و نقد نمی‌شوند، خیلی زود فراموش می‌شوند. در این مجموعه‌ها،‌ فکرهای بلند در لابه‌لای حرف‌های تکراری گم می‌شوند و روند رشد شعر امروز به تعویق می‌افتد. اغلب کتاب‌‌اولی‌ها وب‌نوشت‌های خود را کتاب می‌کنند و دل به لایک‌بازی دوستان مجازی می‌دهند و فریب می‌خورند و دلشوره‌های شخصی خود را به نام شعر اجتماعی قالب می‌کنند، مونولوگ را جای دیالوگ می‌فروشند و آنقدر به ضمیر مزاحم «تو» گیر می‌دهند که خاصیت کلمه از بین می‌رود و مخاطب شنگول،‌ گیج می‌شود. آنهایی که برای شعر مرخصی ساعتی می‌گیرند در کافه‌های علی‌البدل‌، نقش اصلی بازی می‌کنند، به یاد دهه 40 سیگاری می‌گیرانند و فنجانی قهوه سفارش می‌دهند و شعر از پس شعر می‌‌سازند و گاه آنقدر به مغز خودکار فشار می‌آورند که لوزالمعده‌شان می‌ترشد، بدانند شعر امروز محصول خوب‌نگریستن به پیرامون، به جهان واقعی، به محیط‌زیست، به انسان معلق امروز است!
مجموعه شعر «دلفین‌ها در خواب‌هایم شنا می‌کنند» از ساره دستاران در دو بخش «هویج افتاد» و «ناگهان ابر در آینه» از سوی نشر آموت منتشر شده است. شعرهای این دفتر ویژگی‌های شعر امروز را دارد، ساده و کوتاه‌، ملموس و شوخ از تنهایی انسان معاصر می‌گوید. او در پرداخت سوژه‌ها به اقتصاد کلمه توجه دارد. لحظات اثیری خود را به شعر کشیده است و دیگران را نیز در تنهایی خود سهیم کرده و این همان رمز زندگی در کنار هم اما دور از هم آپارتمانی است.
دستاران یکی از نام‌های مطرح شعر امروز خواهد بود اگر فریب دوستان و مشاوران تعارفی خود را نخورد و به احسنت و آفرین‌ همکاران خبرساز خود دل خوش نکند. او با توجه به موقعیت شغلی خود که ارتباط با شاعران و هنرمندان اهل قلم است، باید به شعرهای برتر این مجموعه بهای بیشتری دهد و شعرهای تکراری و آسان با محوریت «تو» را کنار بگذارد و از کوتاهی شعر به بلند‌ای اندیشه برسد. هرچند در شعرهای این مجموعه مرجع اغلب ضمیرها مادربزرگ و خانواده شاعر است: «دارم منقرض می‌شوم/ مثل نسل گوزن‌های زرد/ از سیبری تا فریدون‌کنار می‌آید/ برای نجات خودش/ آخرین بازمانده درناهای مهاجر/ من آخرین بازمانده خودم هستم/ باید از خودم کوچ کنم. شعرهای کوتاه دستاران اغلب فارغ از جنسیت شاعر، شعر محض را معرفی می‌کند و این موفقیت بزرگی برای شعر امروز است. هر جا زبان شعر طبیعی می‌شود، طبیعت شعر جان تازه‌ای می‌گیرد و اشیا تشخص خاصی پیدا می‌کنند: در اثاث‌کشی همیشه چیزی می‌شکند/ گاهی پرسروصدا/ می‌شود تکه خرده‌هایش را جمع کرد/ گاه بی‌سروصدا/ بی‌هیچ تکه خرده‌ای. ساره دستاران در شعرهای کوتاه بی‌آنکه ادعایی داشته باشد، به کشف تازه‌ای می‌رسد. از سیگار روشن هم/ غافل شوی/ جز خاکستر نمی‌ماند فرصت زیر یک سقف‌ماندن/ از دست رفت/ یا چتر باز نشد/ یا باران بند آمد چه رازی است در این سیگار برگ/ که هر چه می‌کشی/ تمام نمی‌شود/ چه گوارا باران می‌بارد/ مانده‌ام/ به تو فکر کنم/ یا به ترک‌های سقف؟»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.