سناریوهای محتمل ترکیه در عفرین
افشین غلامی: بیش از دو هفته از یورش بیامان ارتش ترکیه به قسمت شمال سوریه در منطقه «عفرین» میگذرد. هرچند از نظر مؤلفههای نظامی این زمان برای کنترل منطقه کوچکی مانند عفرین، نوعی شکست برای دومین ارتش زمینی ناتو محسوب میشود؛ اما درهرصورت پیروزیهایی برای طرف متخاصم به دست آمده و ترکیه یک قدم بیشتر به اهدافش نزدیک میشود. ابتدا لازم است بحث اصلی را در سه بند توصیف کنیم؛ سپس به سناریوهای اردوغان برسیم:
الف) ترکیه بازیگر توانمندی در منطقه خاورمیانه و غرب آسیاست که هم حلقه اتصال غرب به شرق و هم مسیر عبور انرژی از نیمکره شرقی به نیمکره غربی است؛ پس اگر غرب در برخورد با سیاستهای جنگطلبانه «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، مماشات چندانی به خرج نمیدهد، به سبب جایگاه فوقاستراتژیک ترکیه در جغرافیای سیاسی است. ترکیه خوب میداند استفاده از عنوانی مانند مبارزه با «تروریسم» بیان نخنماشده و مطرودی است؛ اما زمانی که با حربه «موقعیت» سیاستورزی میکند، غرب و شرق قدرتمند را در «آچمز سیاسی» قرار میدهد. روسیه را با موضوع انتقال گاز و مسیر امن انرژی به پای میز مذاکره میکشاند و غرب و اروپا را به بهانه بستن مرزهایش به روی مهاجران مجبور به «تنازل سیاسی» میکند.
ب) راهبرد ترکیه در سوریه، همان راهبرد ابتدای جنگ این کشور در سوریه است. در واقع چیزی از آرزوی ترکها برای به انقیاد درآوردن حاکمیت سوریه و بر سر کار آوردن حاکمیتی نزدیک به خود، کم نشده است؛ بلکه نوع سیاست ترکیه در قبال این هدف استراتژیک تغییر کرده است. روزگاری ترکیه به هر دری زد و انواع و اقسام گروههای تروریستی را مجهز و منسجم کرد و به داخل سوریه فرستاد و حتی پای آمریکا و غرب را به دروازه سوریه کشاند؛ اما در برابر محور مقاومت متحمل شکست شد.
ج) عملیات ترکیه در شمال سوریه تنها صرفا حمله به جریان کُردی اتحاد دموکراتیک کردستان سوریه پید نزدیک به حزب کارگران کردستان پکک نیست و تقلیل این موضوع به این عامل، اشتباهی محاسباتی خواهد بود. همانطور که در ابتدا هم بیان شد، ترکیه با تغییر «سیاست فنا به سیاست بقا» به دنبال نقشآفرینی گسترده در سوریه است. خروجی «مذاکره آستانه» باعث شد که ترکیه با حرکت یگانهای نظامی ارتش خود به ادلب به تحکیم مواضع و ایجاد خطی امنیتی در مرزهای غربی عفرین دست بزند و با ارگانیزهکردن گروههای تروریستی، مؤلفههای «سلطهیابی» را با موفقیت طی کند.
سناریوهای اردوغان در شمال سوریه
1- اتصال سه نقطه جرابلوس، عفرین و ادلب: در واقع یورش ترکیه به عفرین حلقه متصل پازل تغییریافتگی سیاستهای ترکیه در قبال سوریه است. اتصال سه نقطه جرابلوس، عفرین و ادلب همان سیاست «به مرگ بگیر تا به تب راضی شود» است. ترکیه قصد ایجاد دولتی در دل کشور دیگر را دارد و میخواهد با گرفتن عفرین، به دولت دستنشانده خود برسد.
2- سیاست اخراج حرکت کُردی «از غرب فرات تا مدیترانه» «ترکیه در عملیات «شاخه زیتون» میخواهد تهدیدات امنیتی را به عقیده خود از مرزهایش دور کند و این درحالحاضر با شکلنگرفتن یک «استاتوی کُردی» در طول نوار مرزیاش میسر میشود و حلقه متصله آن هم، بریدن عفرین از دو کانتون دیگر است.
3- ایجاد منطقه ترکی در تمام مرزهای کانتون عفرین. در عملیات شاخه زیتون آنچه بیشتر محرز است، استفاده ترکیه از شبهنظامیان تندرو است تا کریدور کُردی را به وسیله «عناصر ترکی» مهار کند و کُردها را در رسیدن به دریا هرچه بیشتر ناامید کند.
4- تغییر بافت قومیتی در محلهای مناقشهبرانگیز و جایگزینی ترکها و عربها به جای شهروندان کُرد در مرزهای «فرات تا مدیترانه» برای هرچه بیشتر شکستدادن پروژه کُردی در شمال سوریه.
5- ترکیه در سیاست به شدت عملگراست و هر آنچه را منافعش حکم کند، تبدیل به دکترین میکند؛ اما چرا نمیتواند سازش با جریان کردی اتحاد دموکراتیک، کُردستان سوریه را بپذیرد؟ پاسخ این است که مدل فکری و اندیشهای جریان حاکم در کُردستان سوریه متشکل از همان دغدغههای امنیتی است که ترکیه از آن بیم دارد؛ یعنی چون کُردهای سوریه، رهبری اوجالان و تفکرات پکک را پذیرفتهاند، ترکیه نگرانیهای امنیتیاش را ناچار است در جای دیگر تأمین کند. پس ضربهزدن به اتحاد دموکراتیک و منقطعکردن سرزمین و در نهایت نابودکردن منتالیته پکک در راهبردهایش را که همان ایجاد «سیستم کنفدرالیسم دموکراتیک» است، هدف اصلیاش میداند.
6- هدف ترکیه از تصرف عفرین همانطور که شرحش گذشت، تنها «مسئله کُردی» در شمال سوریه نیست؛ بلکه در اصل بهانهای برای رسیدن به راهبرد کلانتر در عرصه سوریه و منطقه و اثرگذاری بلندمدت در تأمین نظم آتی خاورمیانه است؛ بههمینخاطر کُردستان سوریه را باید «دروازه توسعهطلبیهای ترکیه در سپهر آینده منطقه» دانست.
افشین غلامی: بیش از دو هفته از یورش بیامان ارتش ترکیه به قسمت شمال سوریه در منطقه «عفرین» میگذرد. هرچند از نظر مؤلفههای نظامی این زمان برای کنترل منطقه کوچکی مانند عفرین، نوعی شکست برای دومین ارتش زمینی ناتو محسوب میشود؛ اما درهرصورت پیروزیهایی برای طرف متخاصم به دست آمده و ترکیه یک قدم بیشتر به اهدافش نزدیک میشود. ابتدا لازم است بحث اصلی را در سه بند توصیف کنیم؛ سپس به سناریوهای اردوغان برسیم:
الف) ترکیه بازیگر توانمندی در منطقه خاورمیانه و غرب آسیاست که هم حلقه اتصال غرب به شرق و هم مسیر عبور انرژی از نیمکره شرقی به نیمکره غربی است؛ پس اگر غرب در برخورد با سیاستهای جنگطلبانه «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، مماشات چندانی به خرج نمیدهد، به سبب جایگاه فوقاستراتژیک ترکیه در جغرافیای سیاسی است. ترکیه خوب میداند استفاده از عنوانی مانند مبارزه با «تروریسم» بیان نخنماشده و مطرودی است؛ اما زمانی که با حربه «موقعیت» سیاستورزی میکند، غرب و شرق قدرتمند را در «آچمز سیاسی» قرار میدهد. روسیه را با موضوع انتقال گاز و مسیر امن انرژی به پای میز مذاکره میکشاند و غرب و اروپا را به بهانه بستن مرزهایش به روی مهاجران مجبور به «تنازل سیاسی» میکند.
ب) راهبرد ترکیه در سوریه، همان راهبرد ابتدای جنگ این کشور در سوریه است. در واقع چیزی از آرزوی ترکها برای به انقیاد درآوردن حاکمیت سوریه و بر سر کار آوردن حاکمیتی نزدیک به خود، کم نشده است؛ بلکه نوع سیاست ترکیه در قبال این هدف استراتژیک تغییر کرده است. روزگاری ترکیه به هر دری زد و انواع و اقسام گروههای تروریستی را مجهز و منسجم کرد و به داخل سوریه فرستاد و حتی پای آمریکا و غرب را به دروازه سوریه کشاند؛ اما در برابر محور مقاومت متحمل شکست شد.
ج) عملیات ترکیه در شمال سوریه تنها صرفا حمله به جریان کُردی اتحاد دموکراتیک کردستان سوریه پید نزدیک به حزب کارگران کردستان پکک نیست و تقلیل این موضوع به این عامل، اشتباهی محاسباتی خواهد بود. همانطور که در ابتدا هم بیان شد، ترکیه با تغییر «سیاست فنا به سیاست بقا» به دنبال نقشآفرینی گسترده در سوریه است. خروجی «مذاکره آستانه» باعث شد که ترکیه با حرکت یگانهای نظامی ارتش خود به ادلب به تحکیم مواضع و ایجاد خطی امنیتی در مرزهای غربی عفرین دست بزند و با ارگانیزهکردن گروههای تروریستی، مؤلفههای «سلطهیابی» را با موفقیت طی کند.
سناریوهای اردوغان در شمال سوریه
1- اتصال سه نقطه جرابلوس، عفرین و ادلب: در واقع یورش ترکیه به عفرین حلقه متصل پازل تغییریافتگی سیاستهای ترکیه در قبال سوریه است. اتصال سه نقطه جرابلوس، عفرین و ادلب همان سیاست «به مرگ بگیر تا به تب راضی شود» است. ترکیه قصد ایجاد دولتی در دل کشور دیگر را دارد و میخواهد با گرفتن عفرین، به دولت دستنشانده خود برسد.
2- سیاست اخراج حرکت کُردی «از غرب فرات تا مدیترانه» «ترکیه در عملیات «شاخه زیتون» میخواهد تهدیدات امنیتی را به عقیده خود از مرزهایش دور کند و این درحالحاضر با شکلنگرفتن یک «استاتوی کُردی» در طول نوار مرزیاش میسر میشود و حلقه متصله آن هم، بریدن عفرین از دو کانتون دیگر است.
3- ایجاد منطقه ترکی در تمام مرزهای کانتون عفرین. در عملیات شاخه زیتون آنچه بیشتر محرز است، استفاده ترکیه از شبهنظامیان تندرو است تا کریدور کُردی را به وسیله «عناصر ترکی» مهار کند و کُردها را در رسیدن به دریا هرچه بیشتر ناامید کند.
4- تغییر بافت قومیتی در محلهای مناقشهبرانگیز و جایگزینی ترکها و عربها به جای شهروندان کُرد در مرزهای «فرات تا مدیترانه» برای هرچه بیشتر شکستدادن پروژه کُردی در شمال سوریه.
5- ترکیه در سیاست به شدت عملگراست و هر آنچه را منافعش حکم کند، تبدیل به دکترین میکند؛ اما چرا نمیتواند سازش با جریان کردی اتحاد دموکراتیک، کُردستان سوریه را بپذیرد؟ پاسخ این است که مدل فکری و اندیشهای جریان حاکم در کُردستان سوریه متشکل از همان دغدغههای امنیتی است که ترکیه از آن بیم دارد؛ یعنی چون کُردهای سوریه، رهبری اوجالان و تفکرات پکک را پذیرفتهاند، ترکیه نگرانیهای امنیتیاش را ناچار است در جای دیگر تأمین کند. پس ضربهزدن به اتحاد دموکراتیک و منقطعکردن سرزمین و در نهایت نابودکردن منتالیته پکک در راهبردهایش را که همان ایجاد «سیستم کنفدرالیسم دموکراتیک» است، هدف اصلیاش میداند.
6- هدف ترکیه از تصرف عفرین همانطور که شرحش گذشت، تنها «مسئله کُردی» در شمال سوریه نیست؛ بلکه در اصل بهانهای برای رسیدن به راهبرد کلانتر در عرصه سوریه و منطقه و اثرگذاری بلندمدت در تأمین نظم آتی خاورمیانه است؛ بههمینخاطر کُردستان سوریه را باید «دروازه توسعهطلبیهای ترکیه در سپهر آینده منطقه» دانست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.