|

روايت خانداني جاودان

«خاندان جاودان زالس» عنوان رماني است از كريستوفر كلوبله كه به‌تازگي با ترجمه مهشيد ميرمعزي در نشر ثالث به‌ چاپ رسيده است. كريستوفر كلوبله از نويسندگان معاصر آلماني است كه در سال 1982 در مونيخ متولد شده و پدرش به‌عنوان تهيه‌كننده، بازيگر و فيلم‌نامه‌نويس در سينما فعاليت داشته است. كلوبله بعد از آنكه در موسسه ادبيات آلماني لايپزيك تحصيلاتش را به اتمام رساند، شروع به همكاري با نشريات ادبي كرد و همچنين فيلمنامه‌هايي براي سينما و تلويزيون نوشت. اما اولين رمان كلوبله در سال 2008 و با عنوان «در ميان تكروها» منتشر شد. سال بعد، مجموعه داستاني با نام «وقتي در مي‌زنند» را به چاپ رساند و رمان دومش با عنوان «معمولا خيلي سريع» در سال 2012 منتشر شد. كلوبله سال 1393 به ايران سفر كرده بود و بخش‌هايي از اين رمان را به زبان فارسي خوانده بود. كلوبله از نويسندگان شناخته‌شده ادبيات امروز آلمان به‌شمار مي‌رود و آثارش تاكنون جوايز متعددي به دست آورده‌اند و خود او نيز بورسيه‌هاي مختلفي را از آن خود كرده است.
«خاندان جاودان زالس» از آثار مشهور كلوبله است كه در سال 2016 منتشر شد. آن‌طور كه از عنوان كتاب هم برمي‌آيد، كلوبله در اينجا روايتي از زندگي چند نسل از خانواده زالس به دست داده است. اين روايت بازه زماني صدساله‌اي را دربر مي‌گيرد، يعني از سال‌هاي پيش از شروع جنگ‌هاي جهاني تا دهه‌ها بعد از آن و حتي آينده‌اي كه هنوز نيامده است. به‌اين‌ترتيب روايت اين رمان با بخشي از تاريخ و واقعيت پيوند خورده است. كلوبله در يادداشتي درباره اينكه چه ارتباطي ميان واقعيت و رمان به‌طور كلي و اين رمان خاص وجود دارد، مي‌گويد كه به نظرش داستان‌هاي خوب هميشه واقعي‌اند اما او به اين نكته هم اشاره مي‌كند كه داستان‌ها اگرچه با واقعيت ارتباط دارند اما به‌واسطه تخيل نويسنده نوشته مي‌شوند: «در حالي كه تمام داستان‌ها تخيلي‌اند، برخي‌شان بيشتر به واقعيت نزديك مي‌شوند و گروهي هم از آن دور مي‌شوند ولي تمام آنها ساخته تخيل هستند. اصل موضوع صحت داشتن داستان بر اساس اين فرضيه است كه مي‌شود واقعيت را به نمايش گذاشت، كه البته غيرممكن است. متن در نهايت متن است. راه ديگري ندارد و تخيل باقي مي‌ماند، حتي اگر ادعا شود اين‌طور نيست. حتي مقالات روزنامه‌ها، كتاب‌هاي غيرداستاني كه در مورد موضوع خاصي نوشته مي‌شوند، گزارش‌ها و نوشتارها هم تخيلي‌اند. نويسندگان خوانندگان را به جهت خاصي هدايت مي‌كنند.» كلوبله درباره رمان «خاندان جاودان زالس» مي‌گويد كه نوشتن اين رمان برايش تجربه‌اي خاص بوده است چراكه بخش‌هايي از آن «درست به اين دليل كه كاملا زاييده تخيل» بوده‌اند، «آشكارا واقعيت را منعكس مي‌كنند». كلوبله مي‌گويد مادربزرگش در ميانه قرن بيستم، در يك روزنامه آلماني ستوني داشته و در آنجا درباره فرارش از جنگ آلمان طي سال‌هاي آخر جنگ مي‌نوشته. كلوبله وقتي كه اين ستون‌ها را مي‌خواند، چنان مجذوبش مي‌شود كه تصميم مي‌گيرد از آنها در يكي از رمان‌هايش استفاده كند و نتيجه اين اتفاق مي‌شود همين رمان «خاندان جاودان زالس». كلوبله درباره اينكه چگونه از نوشته‌هاي مادربزرگش براي نوشتن رمان استفاده كرده و چه دخل‌وتصرف‌هايي در آنها به وجود آورده مي‌گويد: «وقتي امروز، در قرن بيست‌ويكم و بيش از هفتاد سال پس از جنگ، اين متن خوانده مي‌شود، انكار اتفاقات آن دوران زيباتر جلوه مي‌كنند. به همين علت داستان مادربزرگم را تغيير دادم. تمام چيزهاي بد دوران جنگ را به داستان بازگرداندم و اجازه دادم شخصيت اصلي يعني لولا (كه در اصل مادربزرگم است) حوادث وحشتناكي را تجربه كند. نتيجه‌اش بخش دوم خاندان جاودان زالس شد. عجيب بود كه وقتي نوشتن اين بخش به پايان رسيد، ناگهان به نظرم واقعي‌تر از نوشته‌هاي مادربزرگم شده بود.» اما اين فقط مادربزرگ نويسنده نيست كه در رمان حضور دارد، بلكه بخش‌هاي ديگري از رمان نيز با ماجراهاي خانواده او مرتبط‌اند. بااين‌حال، لولا كه دختر جسور خانواده است، محور ماجراهاي رمان است؛‌ با دوران كودكي‌اش كه سرشار از توهم بوده تا مبارزه‌اش براي حفظ خانواده در سال‌هاي جنگ و پس‌گرفتن املاك خانوادگي‌شان از دولت و در نهايت روبروشدن با مرگ. در بخشي از اين رمان مي‌خوانيم: «مي‌دود. اگر كسي چيزي براي پنهان كردن نداشته باشد، مي‌ماند. بدون فكر كردن در اين مورد، ‌او را تعقيب مي‌كني. به خيابان فرعي مي‌پيچد و گام‌هايش آهسته‌تر مي‌شود. چيزي از جيب شلوارش درمي‌آورد كه در نور آفتاب مي‌درخشد. ماشيني را دور مي‌زند و در آن را باز مي‌كند. حالا ديگر مي‌دوي. آيا فكر مي‌كند مي‌تواند همه‌جا شما را تعقيب كند؟ در كمين شما بنشيند؟ آيا اين فكر را مي‌كند؟ نمي‌تواند با تو اين كار را بكند! ديگر نمي‌خواهي بترسي.»

«خاندان جاودان زالس» عنوان رماني است از كريستوفر كلوبله كه به‌تازگي با ترجمه مهشيد ميرمعزي در نشر ثالث به‌ چاپ رسيده است. كريستوفر كلوبله از نويسندگان معاصر آلماني است كه در سال 1982 در مونيخ متولد شده و پدرش به‌عنوان تهيه‌كننده، بازيگر و فيلم‌نامه‌نويس در سينما فعاليت داشته است. كلوبله بعد از آنكه در موسسه ادبيات آلماني لايپزيك تحصيلاتش را به اتمام رساند، شروع به همكاري با نشريات ادبي كرد و همچنين فيلمنامه‌هايي براي سينما و تلويزيون نوشت. اما اولين رمان كلوبله در سال 2008 و با عنوان «در ميان تكروها» منتشر شد. سال بعد، مجموعه داستاني با نام «وقتي در مي‌زنند» را به چاپ رساند و رمان دومش با عنوان «معمولا خيلي سريع» در سال 2012 منتشر شد. كلوبله سال 1393 به ايران سفر كرده بود و بخش‌هايي از اين رمان را به زبان فارسي خوانده بود. كلوبله از نويسندگان شناخته‌شده ادبيات امروز آلمان به‌شمار مي‌رود و آثارش تاكنون جوايز متعددي به دست آورده‌اند و خود او نيز بورسيه‌هاي مختلفي را از آن خود كرده است.
«خاندان جاودان زالس» از آثار مشهور كلوبله است كه در سال 2016 منتشر شد. آن‌طور كه از عنوان كتاب هم برمي‌آيد، كلوبله در اينجا روايتي از زندگي چند نسل از خانواده زالس به دست داده است. اين روايت بازه زماني صدساله‌اي را دربر مي‌گيرد، يعني از سال‌هاي پيش از شروع جنگ‌هاي جهاني تا دهه‌ها بعد از آن و حتي آينده‌اي كه هنوز نيامده است. به‌اين‌ترتيب روايت اين رمان با بخشي از تاريخ و واقعيت پيوند خورده است. كلوبله در يادداشتي درباره اينكه چه ارتباطي ميان واقعيت و رمان به‌طور كلي و اين رمان خاص وجود دارد، مي‌گويد كه به نظرش داستان‌هاي خوب هميشه واقعي‌اند اما او به اين نكته هم اشاره مي‌كند كه داستان‌ها اگرچه با واقعيت ارتباط دارند اما به‌واسطه تخيل نويسنده نوشته مي‌شوند: «در حالي كه تمام داستان‌ها تخيلي‌اند، برخي‌شان بيشتر به واقعيت نزديك مي‌شوند و گروهي هم از آن دور مي‌شوند ولي تمام آنها ساخته تخيل هستند. اصل موضوع صحت داشتن داستان بر اساس اين فرضيه است كه مي‌شود واقعيت را به نمايش گذاشت، كه البته غيرممكن است. متن در نهايت متن است. راه ديگري ندارد و تخيل باقي مي‌ماند، حتي اگر ادعا شود اين‌طور نيست. حتي مقالات روزنامه‌ها، كتاب‌هاي غيرداستاني كه در مورد موضوع خاصي نوشته مي‌شوند، گزارش‌ها و نوشتارها هم تخيلي‌اند. نويسندگان خوانندگان را به جهت خاصي هدايت مي‌كنند.» كلوبله درباره رمان «خاندان جاودان زالس» مي‌گويد كه نوشتن اين رمان برايش تجربه‌اي خاص بوده است چراكه بخش‌هايي از آن «درست به اين دليل كه كاملا زاييده تخيل» بوده‌اند، «آشكارا واقعيت را منعكس مي‌كنند». كلوبله مي‌گويد مادربزرگش در ميانه قرن بيستم، در يك روزنامه آلماني ستوني داشته و در آنجا درباره فرارش از جنگ آلمان طي سال‌هاي آخر جنگ مي‌نوشته. كلوبله وقتي كه اين ستون‌ها را مي‌خواند، چنان مجذوبش مي‌شود كه تصميم مي‌گيرد از آنها در يكي از رمان‌هايش استفاده كند و نتيجه اين اتفاق مي‌شود همين رمان «خاندان جاودان زالس». كلوبله درباره اينكه چگونه از نوشته‌هاي مادربزرگش براي نوشتن رمان استفاده كرده و چه دخل‌وتصرف‌هايي در آنها به وجود آورده مي‌گويد: «وقتي امروز، در قرن بيست‌ويكم و بيش از هفتاد سال پس از جنگ، اين متن خوانده مي‌شود، انكار اتفاقات آن دوران زيباتر جلوه مي‌كنند. به همين علت داستان مادربزرگم را تغيير دادم. تمام چيزهاي بد دوران جنگ را به داستان بازگرداندم و اجازه دادم شخصيت اصلي يعني لولا (كه در اصل مادربزرگم است) حوادث وحشتناكي را تجربه كند. نتيجه‌اش بخش دوم خاندان جاودان زالس شد. عجيب بود كه وقتي نوشتن اين بخش به پايان رسيد، ناگهان به نظرم واقعي‌تر از نوشته‌هاي مادربزرگم شده بود.» اما اين فقط مادربزرگ نويسنده نيست كه در رمان حضور دارد، بلكه بخش‌هاي ديگري از رمان نيز با ماجراهاي خانواده او مرتبط‌اند. بااين‌حال، لولا كه دختر جسور خانواده است، محور ماجراهاي رمان است؛‌ با دوران كودكي‌اش كه سرشار از توهم بوده تا مبارزه‌اش براي حفظ خانواده در سال‌هاي جنگ و پس‌گرفتن املاك خانوادگي‌شان از دولت و در نهايت روبروشدن با مرگ. در بخشي از اين رمان مي‌خوانيم: «مي‌دود. اگر كسي چيزي براي پنهان كردن نداشته باشد، مي‌ماند. بدون فكر كردن در اين مورد، ‌او را تعقيب مي‌كني. به خيابان فرعي مي‌پيچد و گام‌هايش آهسته‌تر مي‌شود. چيزي از جيب شلوارش درمي‌آورد كه در نور آفتاب مي‌درخشد. ماشيني را دور مي‌زند و در آن را باز مي‌كند. حالا ديگر مي‌دوي. آيا فكر مي‌كند مي‌تواند همه‌جا شما را تعقيب كند؟ در كمين شما بنشيند؟ آيا اين فكر را مي‌كند؟ نمي‌تواند با تو اين كار را بكند! ديگر نمي‌خواهي بترسي.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.