«اقتصاد اطلاعات گردشگري» - 2
حامد اکبري. پژوهشگر اقتصاد اطلاعات
به عبارت بهتر، فرايند دادهمحورشدن نقشآفرينان صنعت توريسم به هدف حضور در فضاي مجازي در قالب بستههاي اطلاعرساني بهمثابه مهمترين زيرساخت اين صنعت شکل گرفت.
شبيه اين اتفاق در صنعت بانکداري کشورها، از جمله کشور ما هم اتفاق افتاد که به لحاظ جبر تکنيکي و التزامات کنترلي براي ثبت و ضبط روابط پولي و مالي در شبکه بانکي، دادهمحورکردن فعاليتهاي بانکي هم فضا را براي توسعه فعاليتهاي مجازي الکترونيکي صنعت بانکداري فراهم کرد. به همين دليل فناوريهاي مالي fintechها در کشور ايران، درمقایسهبا ساير حوزهها در کشور، ظرفيت و آمادگي توسعهاي بالايي دارد که شرح آن مجال موسعتري را ميطلبد.
با اين مقدمه، مدعاي اصلي نگارنده، توجه ويژه به مباحث آيندهپژوهانه تغييرات رويکردي، ابزاري و ماهيتي فضاي کسبوکار صنعت توريسم است که فرصت و تهديدهاي پيچيده و قابلاعتنايي براي فعالان و نقشآفرينان و سياستگذاران اين حوزه ايجاد کرده و لزوم پرداختن و آمادگي براي مواجهه با اين تغييرات را حياتي ميکند.
آنچه از مطالعه سير تطور صنعت توريسم در دنيا حاصل ميشود، گذار به رويکرد «فردگرايانه» در موضوع سفر است.
اگر سير بلوغ صنعت توريسم را در يک نگاه اجمالي بررسي کنيم درخواهيم يافت که تبديلشدن سفر بهعنوان يک رفتار فردي که در بستر تصميم شخصي افراد انجام ميشد تا تبديلشدن به کالايي بازاري که قابليت ارائه و خريد و فروش را داشته باشد، مسيري طبيعي و منطقي را طي کرده است.
در واقع تکرار سفر به عنوان يک رفتار فردي، باعث ايجاد ظرفيتي براي توليد و ارائه محصول يا به عبارت بهتر سرويس مسافرت شد؛ بازار سفر شکل گرفت و خدمات وابسته به مسافرتها ساماندهي و قابل مديريت شد؛ يعني اصل سفر رفتاري فردي بود که اطراف آن سرويسهاي مرتبط با آن شکل گرفت، اعم از اسکان، هتلينگ، حملونقل، خدمات تفريحي و رفاهي و غذايي و امنيت و بيمه سفر و... .
نقشآفرينان و فعالان ارائه سرويسهاي شکلگرفته حول محوريت سفر، رفتهرفته با پيوستن به يکديگر و تجميعکردن خدمات سفر بهدنبال ايجاد مزيتهاي نسبي براي حضور و بقا و ادامه در بازارهاي رقابتي سفر بودند.
اين تجميعها ظرفيت مهمي را فراهم کرد که از ابتدا جزئي از زنجيره خدمات نبود و آن «خود سفر» بود.
فعالان حوزه خدمات مرتبط با سفر پا را فراتر گذاشته و به دايره انتخاب اشخاص وارد شدند و با شيب ملايمي پيشنهادهاي مسافرتي در قالب پکيجهاي تورهاي مسافرتي شکل گرفت و عملا زنجيره خدمت گردشگري با حضور يا -به عبارت بهتر- تبديلشدن خود سفر به يکي از محصولات، به صنعتي تبديل شد که زنجيره خدماتي را به هدف فروش خود مسافرت شکل داد. نقشآفرينان و مصرفکنندگان در يک تعامل نانوشته، رفتار مسافرتي را بهعنوان يک بسته قابل خريدوفروش پذيرفته و صنعت گردشگري به مفهومي که اکنون ما در ذهن داريم، پايدار شد.
نکته حائز اهميت علل تغييرات در سير دگرديسي صنعت گردشگري، دادهمحوربودن ذاتي تصميمگيري و دريافت خدمات مسافرتي است. همانطورکه قبلا گفته شد، مبناي دريافت و خريد محصول سفر و دريافت خدمات مشتري است. همچنین مبناي دريافت و خريد محصول سفر و خدمات مرتبط از حيث زمان و مکان، در زمان و مکانی غير از مختصات فرد متقاضي سفر صورت ميگيرد. بنابراین، دادهها و اطلاعات در فرايند تصميم و خريد نقش اصلي را ايفا ميکند و عملا تمامي سير تکاملي صنعت گردشگري و رشد و توسعهاي که اخيرا در اين حوزه پديدار شده است، بر مبناي مفهومي موسوم به «دادهکاوي» شکل گرفته است؛ دادهکاوي بهطورخلاصه عبارت است از کشف الگوي پنهان از دادههاي موجود. فرض کنيد بدانيم کسي تصميم دارد در تاريخ فلان به شهر مشهد سفر کند، يعني اطلاعاتي مرتبط با فرد مورد نظر و مقصد سفر او داشته باشيم، در نتيجه ميتوانیم حدس بزنيم که او نيازمند خدمات حملونقل از مبدأ به شهر مشهد، احتمالا متقاضي اقامتگاهي در شهر مشهد است. احتمالا مشتري بالقوه خدمات رفاهي و غذايي و حملونقل و... داخل شهر مشهد است.
اساسا در روزگاري که خود سفر در حوزه تصميم شخصي افراد طبقهبندي ميشد، خدمات حول محور سفر براساس همين مدل ايجاد و توسعه يافته بود.
در ادامه سير رشد و توسعه صنعت گردشگري باز هم مبناي الگوهاي جديدتر، ابزار دادهکاوي بوده است. تجميع دو يا چند خدمت مرتبط با «سفر» مبتني بر کشف الگوهاي پنهان از دادههاي موجود شکل گرفته است. مثلا نقشآفرينان و فعالان حوزه گردشگري اگر ميدانستند کسي متقاضي بليت هواپيما براي سفر از تهران به مشهد است، ميتوانستند با احتمال بسيار زيادي سرويسهاي ديگري را در طول مسير تا فرودگاه مهرآباد، خدمات داخل فرودگاه مهرآباد و هاشمينژاد مشهد و خدمات ديگري در شهر مشهد مشابه آنچه را تشريح شد، به او ارائه بدهند.
حوزه بحث درباره دادهکاوي صنعت توريسم بسيار متنوع و مفصل است که اين يادداشت فقط وظيفه طرح مسئله را براي خود برگزيده است، ولي اجمالا ميتوان گفت هر مرحله از مراحل سفر که به پيش ميرود، ظرفيت دادهبرداريهاي جديدي را در اختيار نقشآفرينان حوزه سفر قرار ميدهد که ميتوانند با ابزارهاي متنوع دادهکاوانه بستههاي متنوعي از محصولات و صفات را به مسافر مورد نظر ارائه بدهند.
شایان ذکر است که اين تحليلهاي دادهکاوانه با هدف ارائه خدمات مکمل به مصرفکننده خدمات مسافرتي، در بسياري موارد ميتواند به دلايل مختلف ازجمله صرفهجويي در هزينه، انرژي، زمان و کيفيت به نفع مصرفکننده باشد.
امروزه که صنعت توريسم در تسخير پيشنهادات گردشگري در قالب تورها و پکيجهاي گردشگري قرار دارد، درک اين دگرديسي و مختصات کنوني اين صنعت سادهتر است. نتيجهگيريای که ميتوان از اين بحث داشت، نگاهي آيندهنگر به صنعت توريسم بر اساس تاريخ تطور اين صنعت است و با عنايت به ظرفيت دادهکاوانه که به ابزار اصلي توسعه اين صنعت بدل شده، تصوير روشنتري برای آينده اين صنعت میتوان متصور بود. ادامه دارد
به عبارت بهتر، فرايند دادهمحورشدن نقشآفرينان صنعت توريسم به هدف حضور در فضاي مجازي در قالب بستههاي اطلاعرساني بهمثابه مهمترين زيرساخت اين صنعت شکل گرفت.
شبيه اين اتفاق در صنعت بانکداري کشورها، از جمله کشور ما هم اتفاق افتاد که به لحاظ جبر تکنيکي و التزامات کنترلي براي ثبت و ضبط روابط پولي و مالي در شبکه بانکي، دادهمحورکردن فعاليتهاي بانکي هم فضا را براي توسعه فعاليتهاي مجازي الکترونيکي صنعت بانکداري فراهم کرد. به همين دليل فناوريهاي مالي fintechها در کشور ايران، درمقایسهبا ساير حوزهها در کشور، ظرفيت و آمادگي توسعهاي بالايي دارد که شرح آن مجال موسعتري را ميطلبد.
با اين مقدمه، مدعاي اصلي نگارنده، توجه ويژه به مباحث آيندهپژوهانه تغييرات رويکردي، ابزاري و ماهيتي فضاي کسبوکار صنعت توريسم است که فرصت و تهديدهاي پيچيده و قابلاعتنايي براي فعالان و نقشآفرينان و سياستگذاران اين حوزه ايجاد کرده و لزوم پرداختن و آمادگي براي مواجهه با اين تغييرات را حياتي ميکند.
آنچه از مطالعه سير تطور صنعت توريسم در دنيا حاصل ميشود، گذار به رويکرد «فردگرايانه» در موضوع سفر است.
اگر سير بلوغ صنعت توريسم را در يک نگاه اجمالي بررسي کنيم درخواهيم يافت که تبديلشدن سفر بهعنوان يک رفتار فردي که در بستر تصميم شخصي افراد انجام ميشد تا تبديلشدن به کالايي بازاري که قابليت ارائه و خريد و فروش را داشته باشد، مسيري طبيعي و منطقي را طي کرده است.
در واقع تکرار سفر به عنوان يک رفتار فردي، باعث ايجاد ظرفيتي براي توليد و ارائه محصول يا به عبارت بهتر سرويس مسافرت شد؛ بازار سفر شکل گرفت و خدمات وابسته به مسافرتها ساماندهي و قابل مديريت شد؛ يعني اصل سفر رفتاري فردي بود که اطراف آن سرويسهاي مرتبط با آن شکل گرفت، اعم از اسکان، هتلينگ، حملونقل، خدمات تفريحي و رفاهي و غذايي و امنيت و بيمه سفر و... .
نقشآفرينان و فعالان ارائه سرويسهاي شکلگرفته حول محوريت سفر، رفتهرفته با پيوستن به يکديگر و تجميعکردن خدمات سفر بهدنبال ايجاد مزيتهاي نسبي براي حضور و بقا و ادامه در بازارهاي رقابتي سفر بودند.
اين تجميعها ظرفيت مهمي را فراهم کرد که از ابتدا جزئي از زنجيره خدمات نبود و آن «خود سفر» بود.
فعالان حوزه خدمات مرتبط با سفر پا را فراتر گذاشته و به دايره انتخاب اشخاص وارد شدند و با شيب ملايمي پيشنهادهاي مسافرتي در قالب پکيجهاي تورهاي مسافرتي شکل گرفت و عملا زنجيره خدمت گردشگري با حضور يا -به عبارت بهتر- تبديلشدن خود سفر به يکي از محصولات، به صنعتي تبديل شد که زنجيره خدماتي را به هدف فروش خود مسافرت شکل داد. نقشآفرينان و مصرفکنندگان در يک تعامل نانوشته، رفتار مسافرتي را بهعنوان يک بسته قابل خريدوفروش پذيرفته و صنعت گردشگري به مفهومي که اکنون ما در ذهن داريم، پايدار شد.
نکته حائز اهميت علل تغييرات در سير دگرديسي صنعت گردشگري، دادهمحوربودن ذاتي تصميمگيري و دريافت خدمات مسافرتي است. همانطورکه قبلا گفته شد، مبناي دريافت و خريد محصول سفر و دريافت خدمات مشتري است. همچنین مبناي دريافت و خريد محصول سفر و خدمات مرتبط از حيث زمان و مکان، در زمان و مکانی غير از مختصات فرد متقاضي سفر صورت ميگيرد. بنابراین، دادهها و اطلاعات در فرايند تصميم و خريد نقش اصلي را ايفا ميکند و عملا تمامي سير تکاملي صنعت گردشگري و رشد و توسعهاي که اخيرا در اين حوزه پديدار شده است، بر مبناي مفهومي موسوم به «دادهکاوي» شکل گرفته است؛ دادهکاوي بهطورخلاصه عبارت است از کشف الگوي پنهان از دادههاي موجود. فرض کنيد بدانيم کسي تصميم دارد در تاريخ فلان به شهر مشهد سفر کند، يعني اطلاعاتي مرتبط با فرد مورد نظر و مقصد سفر او داشته باشيم، در نتيجه ميتوانیم حدس بزنيم که او نيازمند خدمات حملونقل از مبدأ به شهر مشهد، احتمالا متقاضي اقامتگاهي در شهر مشهد است. احتمالا مشتري بالقوه خدمات رفاهي و غذايي و حملونقل و... داخل شهر مشهد است.
اساسا در روزگاري که خود سفر در حوزه تصميم شخصي افراد طبقهبندي ميشد، خدمات حول محور سفر براساس همين مدل ايجاد و توسعه يافته بود.
در ادامه سير رشد و توسعه صنعت گردشگري باز هم مبناي الگوهاي جديدتر، ابزار دادهکاوي بوده است. تجميع دو يا چند خدمت مرتبط با «سفر» مبتني بر کشف الگوهاي پنهان از دادههاي موجود شکل گرفته است. مثلا نقشآفرينان و فعالان حوزه گردشگري اگر ميدانستند کسي متقاضي بليت هواپيما براي سفر از تهران به مشهد است، ميتوانستند با احتمال بسيار زيادي سرويسهاي ديگري را در طول مسير تا فرودگاه مهرآباد، خدمات داخل فرودگاه مهرآباد و هاشمينژاد مشهد و خدمات ديگري در شهر مشهد مشابه آنچه را تشريح شد، به او ارائه بدهند.
حوزه بحث درباره دادهکاوي صنعت توريسم بسيار متنوع و مفصل است که اين يادداشت فقط وظيفه طرح مسئله را براي خود برگزيده است، ولي اجمالا ميتوان گفت هر مرحله از مراحل سفر که به پيش ميرود، ظرفيت دادهبرداريهاي جديدي را در اختيار نقشآفرينان حوزه سفر قرار ميدهد که ميتوانند با ابزارهاي متنوع دادهکاوانه بستههاي متنوعي از محصولات و صفات را به مسافر مورد نظر ارائه بدهند.
شایان ذکر است که اين تحليلهاي دادهکاوانه با هدف ارائه خدمات مکمل به مصرفکننده خدمات مسافرتي، در بسياري موارد ميتواند به دلايل مختلف ازجمله صرفهجويي در هزينه، انرژي، زمان و کيفيت به نفع مصرفکننده باشد.
امروزه که صنعت توريسم در تسخير پيشنهادات گردشگري در قالب تورها و پکيجهاي گردشگري قرار دارد، درک اين دگرديسي و مختصات کنوني اين صنعت سادهتر است. نتيجهگيريای که ميتوان از اين بحث داشت، نگاهي آيندهنگر به صنعت توريسم بر اساس تاريخ تطور اين صنعت است و با عنايت به ظرفيت دادهکاوانه که به ابزار اصلي توسعه اين صنعت بدل شده، تصوير روشنتري برای آينده اين صنعت میتوان متصور بود. ادامه دارد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.