|

شما نمی‌توانید انقلاب را بخرید

«شما نمی‌توانید انقلاب را بخرید. نمی‌توانید انقلاب را ایجاد کنید. شما فقط می‌توانید انقلاب باشید. این یا در روح شما هست، یا هیچ‌کجا نیست».
شوک در کتاب سلب‌مالکیت‌شدگان، نوشته اورسلا لو گویین
«سلب‌مالکیت‌شدگان» رمان علمی- تخیلی اورسلا لو گویین درباره ماجرای یک فیزیک‌دان به نام شوک از یک کولونی جدایی‌طلب به نام آنارس است که بر روی یکی از اقمار اطراف سیاره یوراس تشکیل شده است. این قمر جامعه‌ای است که بر اساس اصول آنارشیسم اشتراکی ا‌زجمله مناسبات عاری از مالکیت خصوصی، برابری کامل جنسیتی و کار و زندگی اشتراکی شکل گرفته است. اما شوک می‌خواهد به یوراس - یک جامعه سرمایه‌داری - سری بزند تا با دانشمندان دیگر گفت‌وگو کند و ایده‌هایش را درباره نوع خاصی از فیزیک نظری بسط دهد، چون احساس می‌کند دنیای روشنفکری در آنارس محافظه‌کار شده است و پذیرای ایده‌های او نیست. شوک در دورانی که در یوارس سپری می‌کند متوجه می‌شود یک ساختار اجتماعی سرکوبگر که مروج رقابت است و موجب بیگانگی افراد می‌شود و عده زیادی را در آن سیاره در فقر نگه می‌دارد، او را از خود بیگانه کرده است. شوک جهانی را می‌یابد که از نظر رفاه مادی غنی است، اما درعین‌حال جامعه‌ای را می‌بیند که سرشار از قسمی نابرابری ریشه‌ای است، نابرابری‌ای که محصول اقتصاد و ایدئولوژی آن است.
شوک جملات نقل‌شده در ابتدای مطلب را در تظاهراتی در یوراس به زبان می‌آورد که نهایتا با زور و خشونت سرکوب می‌شود. این کلمات قرار است جنبشی انقلابی را احیا کند که نه‌تنها بیرون آمده تا به اعمال مستمر یک دولت سرکوبگر، بلکه به ورودش به جنگ اعتراض کند. قصد ندارم داستان را تعریف کنم یا با چنین نقل‌قول‌ کوتاهی در حق کل داستان بی‌انصافی کنم، اما شخصیت شوک وجه مهمی دارد که به اصولی مربوط می‌شود که آنارشیسم اغلب با افتخار بر آنها پافشاری می‌کند. واضح است لو گویین شخصیت شوک و داستانش را طوری شکل داده که او تجسم اصول آنارشیسم باشد، نه‌فقط به‌خاطر اینکه اثبات کند این اصول اهمیت دارند، بلکه قصد داشته نشان دهد حقیقتا زندگی‌کردن آنها در زندگی روزمره فرد ضروری است. شوک با قیام علیه عادت‌ها، آرامش و بروکراسی نوظهوری که در جامعه آنارشیستی خودش پدیدار شده، نشان می‌دهد خلاقیت پیوسته و تعهد به اصول آنارشیسم برای پیشگیری از صلب‌شدن جامعه و تبدیل آن به یک بروکراسی آرام و ملال‌انگیز ضروری است. بااین‌همه، وقتی شوک خود را در یوراس می‌یابد، متوجه می‌شود جامعه آنارشیستی‌ای که او علیه‌اش قیام کرده، حاوی توافق‌های اجتماعی بنیادینی است که به زندگی، شأن و آزادی انسان‌ها احترام می‌گذارد - وجوهی از مناسبات اجتماعی که سازمان‌دهی اجتماعی یوراس فاقد آنهاست، وجوهی که او در آن جامعه ردپایی از آنها نمی‌بیند، وجوهی که آرزوی‌شان را دارد و درباره‌شان به دقت فکر می‌کند.
«سلب‌مالکیت‌شدگان» [...] شکلی از داستان علمی-تخیلی است که به ما چیزی یاد می‌دهد و در این مورد، شوک به من آموخت سوسیال‌آنارشیست‌بودن چه معنایی باید داشته باشد البته اگر قرار است معنایی داشته باشد. آنارشیست‌بودن توسل به مجموعه قواعدی نیست که قرار است روزی در آینده دور، بعد از انقلاب، نهادینه شوند - هر زمان که اتفاق بیفتد. آنارشیست‌بودن یعنی فرد - در تمام زندگی روزمره‌اش - با التزام به اصولی که حیاتی است و می‌خواهد در دنیا به عمل درآورد زندگی کند. آنارشیست‌بودن یعنی درباره سلطه، درباره حکمرانی، درباره نظم و درباره چگونگی سازمان‌‌یافتن جامعه منتقدانه اندیشیدن. آنارشیست‌بودن یعنی کورکورانه‌نپذیرفتن سلسله‌مراتب، حتی اگر عنوان آنارشیسم را یدک بکشد.
به شوک، شخصیت رمان لو گویین، اشاره کردم چون جنبه‌ای اصلی از منش سوسیال‌آنارشیسم را آشکار می‌کند: یعنی زندگی بر طبق اصول، امروز، اکنون و در زمان حال اهمیت دارد. ما نمی‌توانیم بر سر آنچه معتقدیم درست است معامله کنیم و آن را فدای دنیای بهتری کنیم که در آینده‌ای دور قرار دارد و شاید هیچ‌گاه محقق نشود. یا به بیانی دیگر، وسایل انقلاب پیوند وثیق و لاینفکی با اهداف آن دارند. اگر بخواهم این ایده بنیادین آنارشیسم را با زبانی ملموس بیان کنم، باید بگویم این مسئله یعنی ما نمی‌توانیم امید داشته باشیم که جامعه‌ای عادلانه، برابری‌طلبانه و منصفانه از دل دولت‌گرایی اقتدارگرایانه بیرون بیاید. بنابراین آگاهی سوسیال‌آنارشیستی نسبت به وسایل و اهداف، افسانه‌های روشنگری و غایت‌شناسی را انکار می‌کند و از طلایه‌داری دولت در اندیشه چپ اقتدارگرا اجتناب می‌کند و با این باور که ما می‌توانیم با هر شکلی از سلطه آشکار چه در کوتاه‌مدت و چه در طولانی‌مدت به برابری برسیم مخالف است. ضمنا آگاهی ناشی از سوسیال‌آنارشیسم بدین‌معناست که نباید برای رسیدن به جایگاه سیاسی مطلوب و پذیرفته‌شدن توسط یک جنبش مترقی یا دموکرات‌ها یا هرکس دیگر، در اصول آب ‌بست یا متزلزل شد. درعوض سوسیال‌آنارشیسم مستلزم وحدت آرمان و عمل، هم به‌عنوان امری عملی و هم معرفت‌شناختی است. بوکچین با نگاهی بر گستره چپ می‌نویسد: «از نظر من میان شیوه‌ای که سوسیال‌دموکرات‌ها، لیبرال‌ها و سایر مردم خوش‌نیت درگیر مبارزه هرروزه هستند و راه و روش سوسیال‌آنارشیست‌ها و سایر چپ‌های انقلاب تفاوت عمده‌ای وجود دارد. سوسیال‌آنارشیست‌ها آرمان‌هایشان را از عمل‌شان جدا نمی‌کنند. آن بُعدی را وارد این مبارزات می‌کنند که درواقع اصلاح‌طلب‌ها فاقد آن هستند: [...] آنها عمیقا دغدغه این را دارند که به مردم ریشه‌های مصیبت‌شان را نشان دهند و اینکه چطور با تلاش برای ایجاد تغییرات بنیادی، آگاهانه برای محو کامل این مصیبت‌ها فعالیت کنند. اشاعه فهم این مسئله که در گذشته به آن آگاهی طبقاتی می‌گفتند یا اشاعه آگاهی اجتماعی به معنای وسیع‌تر کلمه، یکی از کارکردهای اصلی یک سازمان یا جنبش انقلابی است [...]».
یکی از نتایج ضروری این قسم استدلال نظری این است که جامعه باید در بنیادی‌ترین سطوح‌اش تغییر کند، البته اگر می‌خواهیم مشکلاتی را که امروز با آنها مواجهیم تغییر دهیم. [...] علاوه بر همه اینها سوسیال‌آنارشیسم تصدیق می‌کند روندهای انباشت سرمایه، قابلیت‌های انسان را محدود می‌کند، اکوسیستم را دگرگون می‌کند و مناسبات ما را با یکدیگر و دنیای طبیعت تغییر می‌دهد. سوسیال‌آنارشیسم، به‌عنوان رویکردی رادیکال به سلطه و مسائل سازمان‌دهی جامعه، ابزارهای نظری و علمی را برای مبارزه با ستم علیه انسان و حیوانات فراهم می‌کند. [...] به‌علاوه آنارشیسم، همان‌طور که شخصیت شوک در رمان لو گویین به‌خوبی نشان می‌دهد، حتی ابزارهایی برای تحلیل نقادانه خودش در اختیار می‌گذارد و این انتقاد از خود اهمیتی اساسی دارد، البته اگر آنارشیسم می‌خواهد به اصول خود وفادار بماند. [...] سوسیال‌آنارشیسم نه‌تنها می‌تواند ستون یک جنبش کلی و فراگیر برای رسیدن به عدالت اجتماعی باشد، بلکه برخی از ابزارهای نظری و علمی‌اش به تقویت جنبش عدالت‌خواهانه برای غیرانسان‌ها کمک می‌کند.
* اقتصاد سیاسی حقوق حیوانات، باب تورس، ترجمه: گلناز ملک، نشر مرکز، صص 177-168

«شما نمی‌توانید انقلاب را بخرید. نمی‌توانید انقلاب را ایجاد کنید. شما فقط می‌توانید انقلاب باشید. این یا در روح شما هست، یا هیچ‌کجا نیست».
شوک در کتاب سلب‌مالکیت‌شدگان، نوشته اورسلا لو گویین
«سلب‌مالکیت‌شدگان» رمان علمی- تخیلی اورسلا لو گویین درباره ماجرای یک فیزیک‌دان به نام شوک از یک کولونی جدایی‌طلب به نام آنارس است که بر روی یکی از اقمار اطراف سیاره یوراس تشکیل شده است. این قمر جامعه‌ای است که بر اساس اصول آنارشیسم اشتراکی ا‌زجمله مناسبات عاری از مالکیت خصوصی، برابری کامل جنسیتی و کار و زندگی اشتراکی شکل گرفته است. اما شوک می‌خواهد به یوراس - یک جامعه سرمایه‌داری - سری بزند تا با دانشمندان دیگر گفت‌وگو کند و ایده‌هایش را درباره نوع خاصی از فیزیک نظری بسط دهد، چون احساس می‌کند دنیای روشنفکری در آنارس محافظه‌کار شده است و پذیرای ایده‌های او نیست. شوک در دورانی که در یوارس سپری می‌کند متوجه می‌شود یک ساختار اجتماعی سرکوبگر که مروج رقابت است و موجب بیگانگی افراد می‌شود و عده زیادی را در آن سیاره در فقر نگه می‌دارد، او را از خود بیگانه کرده است. شوک جهانی را می‌یابد که از نظر رفاه مادی غنی است، اما درعین‌حال جامعه‌ای را می‌بیند که سرشار از قسمی نابرابری ریشه‌ای است، نابرابری‌ای که محصول اقتصاد و ایدئولوژی آن است.
شوک جملات نقل‌شده در ابتدای مطلب را در تظاهراتی در یوراس به زبان می‌آورد که نهایتا با زور و خشونت سرکوب می‌شود. این کلمات قرار است جنبشی انقلابی را احیا کند که نه‌تنها بیرون آمده تا به اعمال مستمر یک دولت سرکوبگر، بلکه به ورودش به جنگ اعتراض کند. قصد ندارم داستان را تعریف کنم یا با چنین نقل‌قول‌ کوتاهی در حق کل داستان بی‌انصافی کنم، اما شخصیت شوک وجه مهمی دارد که به اصولی مربوط می‌شود که آنارشیسم اغلب با افتخار بر آنها پافشاری می‌کند. واضح است لو گویین شخصیت شوک و داستانش را طوری شکل داده که او تجسم اصول آنارشیسم باشد، نه‌فقط به‌خاطر اینکه اثبات کند این اصول اهمیت دارند، بلکه قصد داشته نشان دهد حقیقتا زندگی‌کردن آنها در زندگی روزمره فرد ضروری است. شوک با قیام علیه عادت‌ها، آرامش و بروکراسی نوظهوری که در جامعه آنارشیستی خودش پدیدار شده، نشان می‌دهد خلاقیت پیوسته و تعهد به اصول آنارشیسم برای پیشگیری از صلب‌شدن جامعه و تبدیل آن به یک بروکراسی آرام و ملال‌انگیز ضروری است. بااین‌همه، وقتی شوک خود را در یوراس می‌یابد، متوجه می‌شود جامعه آنارشیستی‌ای که او علیه‌اش قیام کرده، حاوی توافق‌های اجتماعی بنیادینی است که به زندگی، شأن و آزادی انسان‌ها احترام می‌گذارد - وجوهی از مناسبات اجتماعی که سازمان‌دهی اجتماعی یوراس فاقد آنهاست، وجوهی که او در آن جامعه ردپایی از آنها نمی‌بیند، وجوهی که آرزوی‌شان را دارد و درباره‌شان به دقت فکر می‌کند.
«سلب‌مالکیت‌شدگان» [...] شکلی از داستان علمی-تخیلی است که به ما چیزی یاد می‌دهد و در این مورد، شوک به من آموخت سوسیال‌آنارشیست‌بودن چه معنایی باید داشته باشد البته اگر قرار است معنایی داشته باشد. آنارشیست‌بودن توسل به مجموعه قواعدی نیست که قرار است روزی در آینده دور، بعد از انقلاب، نهادینه شوند - هر زمان که اتفاق بیفتد. آنارشیست‌بودن یعنی فرد - در تمام زندگی روزمره‌اش - با التزام به اصولی که حیاتی است و می‌خواهد در دنیا به عمل درآورد زندگی کند. آنارشیست‌بودن یعنی درباره سلطه، درباره حکمرانی، درباره نظم و درباره چگونگی سازمان‌‌یافتن جامعه منتقدانه اندیشیدن. آنارشیست‌بودن یعنی کورکورانه‌نپذیرفتن سلسله‌مراتب، حتی اگر عنوان آنارشیسم را یدک بکشد.
به شوک، شخصیت رمان لو گویین، اشاره کردم چون جنبه‌ای اصلی از منش سوسیال‌آنارشیسم را آشکار می‌کند: یعنی زندگی بر طبق اصول، امروز، اکنون و در زمان حال اهمیت دارد. ما نمی‌توانیم بر سر آنچه معتقدیم درست است معامله کنیم و آن را فدای دنیای بهتری کنیم که در آینده‌ای دور قرار دارد و شاید هیچ‌گاه محقق نشود. یا به بیانی دیگر، وسایل انقلاب پیوند وثیق و لاینفکی با اهداف آن دارند. اگر بخواهم این ایده بنیادین آنارشیسم را با زبانی ملموس بیان کنم، باید بگویم این مسئله یعنی ما نمی‌توانیم امید داشته باشیم که جامعه‌ای عادلانه، برابری‌طلبانه و منصفانه از دل دولت‌گرایی اقتدارگرایانه بیرون بیاید. بنابراین آگاهی سوسیال‌آنارشیستی نسبت به وسایل و اهداف، افسانه‌های روشنگری و غایت‌شناسی را انکار می‌کند و از طلایه‌داری دولت در اندیشه چپ اقتدارگرا اجتناب می‌کند و با این باور که ما می‌توانیم با هر شکلی از سلطه آشکار چه در کوتاه‌مدت و چه در طولانی‌مدت به برابری برسیم مخالف است. ضمنا آگاهی ناشی از سوسیال‌آنارشیسم بدین‌معناست که نباید برای رسیدن به جایگاه سیاسی مطلوب و پذیرفته‌شدن توسط یک جنبش مترقی یا دموکرات‌ها یا هرکس دیگر، در اصول آب ‌بست یا متزلزل شد. درعوض سوسیال‌آنارشیسم مستلزم وحدت آرمان و عمل، هم به‌عنوان امری عملی و هم معرفت‌شناختی است. بوکچین با نگاهی بر گستره چپ می‌نویسد: «از نظر من میان شیوه‌ای که سوسیال‌دموکرات‌ها، لیبرال‌ها و سایر مردم خوش‌نیت درگیر مبارزه هرروزه هستند و راه و روش سوسیال‌آنارشیست‌ها و سایر چپ‌های انقلاب تفاوت عمده‌ای وجود دارد. سوسیال‌آنارشیست‌ها آرمان‌هایشان را از عمل‌شان جدا نمی‌کنند. آن بُعدی را وارد این مبارزات می‌کنند که درواقع اصلاح‌طلب‌ها فاقد آن هستند: [...] آنها عمیقا دغدغه این را دارند که به مردم ریشه‌های مصیبت‌شان را نشان دهند و اینکه چطور با تلاش برای ایجاد تغییرات بنیادی، آگاهانه برای محو کامل این مصیبت‌ها فعالیت کنند. اشاعه فهم این مسئله که در گذشته به آن آگاهی طبقاتی می‌گفتند یا اشاعه آگاهی اجتماعی به معنای وسیع‌تر کلمه، یکی از کارکردهای اصلی یک سازمان یا جنبش انقلابی است [...]».
یکی از نتایج ضروری این قسم استدلال نظری این است که جامعه باید در بنیادی‌ترین سطوح‌اش تغییر کند، البته اگر می‌خواهیم مشکلاتی را که امروز با آنها مواجهیم تغییر دهیم. [...] علاوه بر همه اینها سوسیال‌آنارشیسم تصدیق می‌کند روندهای انباشت سرمایه، قابلیت‌های انسان را محدود می‌کند، اکوسیستم را دگرگون می‌کند و مناسبات ما را با یکدیگر و دنیای طبیعت تغییر می‌دهد. سوسیال‌آنارشیسم، به‌عنوان رویکردی رادیکال به سلطه و مسائل سازمان‌دهی جامعه، ابزارهای نظری و علمی را برای مبارزه با ستم علیه انسان و حیوانات فراهم می‌کند. [...] به‌علاوه آنارشیسم، همان‌طور که شخصیت شوک در رمان لو گویین به‌خوبی نشان می‌دهد، حتی ابزارهایی برای تحلیل نقادانه خودش در اختیار می‌گذارد و این انتقاد از خود اهمیتی اساسی دارد، البته اگر آنارشیسم می‌خواهد به اصول خود وفادار بماند. [...] سوسیال‌آنارشیسم نه‌تنها می‌تواند ستون یک جنبش کلی و فراگیر برای رسیدن به عدالت اجتماعی باشد، بلکه برخی از ابزارهای نظری و علمی‌اش به تقویت جنبش عدالت‌خواهانه برای غیرانسان‌ها کمک می‌کند.
* اقتصاد سیاسی حقوق حیوانات، باب تورس، ترجمه: گلناز ملک، نشر مرکز، صص 177-168

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.