|

CTE ، مدلی برای تشنجات در مغز و جامعه!

بابک زمانی. رئیس انجمن سکته مغزی

مقصود از این عنوان عبارت است از بروز تدریجی یک بیماری مغزی پیش‌رونده به دلیل ضربات متعدد مغزی. بیش از نیمی از مشت‌زنان همین الان به این بیماری مبتلا هستند، اما آنچه به این بحث اهمیت زیادی می‌بخشد، شیوع آن در میان جوانان فوتبالیست آمریکایی است که برخلاف همه‌جای دنیا، به‌جای پا، سر را نشانه می‌گیرند. مطالعات اخیر نشان داده است که اکثریت این نوجوانان به درجات مختلف به این بیماری مبتلا می‌شوند و این روی فعالیت‌های ذهنی و حتی رفتاری و شخصیتی ایشان تأثیر می‌گذارد. نکته مهم اینکه توقف این ورزش اگرچه ممکن است از شدت پیشرفت بیماری بکاهد، ولی علائم کاملا برگشت‌پذیر نیستند. انجمن مغز و اعصاب آمریکا این روزها هزینه‌های زیادی را صرف تحقیق در مورد عوارض این بیماری و همچنین برگزاری کمپین‌هایی برای منع بوکس و فوتبال آمریکایی می‌کند. ضربه مغزی‌ای که در این روند مزمن تأثیر می‌گذارد، لازم نیست همواره شدید باشد یا به شکل نافذ باعث شکستگی جمجمه شود. عامل اصلی ضربه، تکان ناگهانی سر با سرعت زیاد است که حرکات میکروسکوپی درون نورون‌ها را برای لحظه‌ای متوقف می‌کند و این توقف باعث تشکیل حباب‌های میکروسکوپی با ابعاد متفاوت در داخل سلول‌های عصبی می‌شود. حباب‌ها باعث تحلیل تدریجی و مزمن سلول‌ها می‌شوند. نوع ضربه و جهت ضربه هم تفاوت چندانی ندارد. با تمام ابزارها و کلاه‌های مختلف هنوز نتوانسته‌اند جلوی این افزایش سرعت ناگهانی را که حاصل حرکت سر روی گردن به‌دنبال ضربه است، متوقف کنند و حتی به نظر می‌رسد شکسته‌شدن جمجمه تا حدود زیادی می‌تواند از شدت ضربه بکاهد. اینکه حقیر به‌عنوان متخصص مغز وظیفه دارم با ورزش‌های این‌چنینی مقابله کنم، به‌جای خود، اما این یادداشت هدف دیگری هم دارد. بسیاری از دوستان، تشنجات و تلونات اجتماعی و سیاسی را به بیماری صرع تشبیه می‌کنند. اگرچه شاید مقایسه بیولوژی با به‌اصطلاح سوسیولوژی مقایسه دقیقی نیست، ولی در بیماری صرع در درجه اول باید جنس خاصی از مغز به ارث رسیده باشد؛ بیش از 90 درصد مردم تقریبا در هیچ شرایطی دچار تشنجات مکرر نمی‌شوند؛ مثل تفاوت‌های جوامع که شیوه‌های اعتراض متفاوتی دارند. در مرحله دوم یک صدمه دور یا نزدیک بر پوست یا قشر مغز الزامی است که می‌تواند ضربه‌ای در کودکی باشد. جامعه هم باید زخم یا زخم‌هایی خورده باشد تا یک روز درگیر تشنج شود. با حضور هر دو عامل گفته‌شده هم، بیمار هر روز و هر لحظه تشنج نمی‌کند. آنچه باعث تشنج 30ثانیه‌ای هر هفته یک‌بار می‌شود، عامل سومی است که شناسایی آن بسیار دشوار است تا حدی که بروز تشنج را کاملا غیرقابل پیش‌بینی می‌کند. باز هم مثل تشنجات اجتماعی که می‌بینیم یک جرقه کوچک غیرقابل‌پیش‌بینی گاه باعث چه انفجارهای اجتماعی بزرگی می‌شود! آنچه می‌خواهم اضافه کنم، شباهت مسائل و مشکلات اجتماعی؛ همان زخم‌های نوع دوم با تعریف گفته‌شده است که به‌واسطه همین CTE در تن اجتماع وارد می‌شود. ضربات و زخم‌ها می‌توانند خفیف یا گاه مثل فوتبال آمریکایی حتی لذت‌بخش باشند، اما با هر ضربه کوچک، حبابی در سلول‌های مغز یا جامعه پدید می‌آید که رفته‌رفته شخص یا جامعه را فرسوده و بر رفتار و واکنش‌هایش تأثیر می‌گذارد. ممنوعیت بوکس به‌مراتب آسان‌تر است تا حفظ جامعه از آسیب‌های مداومی که انبار می‌شوند تا یک روز سر باز کنند؛ آسیب‌های مداومی که ممکن است حاصل تک‌تک رفتارهای غیرعقل‌گرایانه، اما عادت‌شده همه ما مردم و مسئولان باشند!

مقصود از این عنوان عبارت است از بروز تدریجی یک بیماری مغزی پیش‌رونده به دلیل ضربات متعدد مغزی. بیش از نیمی از مشت‌زنان همین الان به این بیماری مبتلا هستند، اما آنچه به این بحث اهمیت زیادی می‌بخشد، شیوع آن در میان جوانان فوتبالیست آمریکایی است که برخلاف همه‌جای دنیا، به‌جای پا، سر را نشانه می‌گیرند. مطالعات اخیر نشان داده است که اکثریت این نوجوانان به درجات مختلف به این بیماری مبتلا می‌شوند و این روی فعالیت‌های ذهنی و حتی رفتاری و شخصیتی ایشان تأثیر می‌گذارد. نکته مهم اینکه توقف این ورزش اگرچه ممکن است از شدت پیشرفت بیماری بکاهد، ولی علائم کاملا برگشت‌پذیر نیستند. انجمن مغز و اعصاب آمریکا این روزها هزینه‌های زیادی را صرف تحقیق در مورد عوارض این بیماری و همچنین برگزاری کمپین‌هایی برای منع بوکس و فوتبال آمریکایی می‌کند. ضربه مغزی‌ای که در این روند مزمن تأثیر می‌گذارد، لازم نیست همواره شدید باشد یا به شکل نافذ باعث شکستگی جمجمه شود. عامل اصلی ضربه، تکان ناگهانی سر با سرعت زیاد است که حرکات میکروسکوپی درون نورون‌ها را برای لحظه‌ای متوقف می‌کند و این توقف باعث تشکیل حباب‌های میکروسکوپی با ابعاد متفاوت در داخل سلول‌های عصبی می‌شود. حباب‌ها باعث تحلیل تدریجی و مزمن سلول‌ها می‌شوند. نوع ضربه و جهت ضربه هم تفاوت چندانی ندارد. با تمام ابزارها و کلاه‌های مختلف هنوز نتوانسته‌اند جلوی این افزایش سرعت ناگهانی را که حاصل حرکت سر روی گردن به‌دنبال ضربه است، متوقف کنند و حتی به نظر می‌رسد شکسته‌شدن جمجمه تا حدود زیادی می‌تواند از شدت ضربه بکاهد. اینکه حقیر به‌عنوان متخصص مغز وظیفه دارم با ورزش‌های این‌چنینی مقابله کنم، به‌جای خود، اما این یادداشت هدف دیگری هم دارد. بسیاری از دوستان، تشنجات و تلونات اجتماعی و سیاسی را به بیماری صرع تشبیه می‌کنند. اگرچه شاید مقایسه بیولوژی با به‌اصطلاح سوسیولوژی مقایسه دقیقی نیست، ولی در بیماری صرع در درجه اول باید جنس خاصی از مغز به ارث رسیده باشد؛ بیش از 90 درصد مردم تقریبا در هیچ شرایطی دچار تشنجات مکرر نمی‌شوند؛ مثل تفاوت‌های جوامع که شیوه‌های اعتراض متفاوتی دارند. در مرحله دوم یک صدمه دور یا نزدیک بر پوست یا قشر مغز الزامی است که می‌تواند ضربه‌ای در کودکی باشد. جامعه هم باید زخم یا زخم‌هایی خورده باشد تا یک روز درگیر تشنج شود. با حضور هر دو عامل گفته‌شده هم، بیمار هر روز و هر لحظه تشنج نمی‌کند. آنچه باعث تشنج 30ثانیه‌ای هر هفته یک‌بار می‌شود، عامل سومی است که شناسایی آن بسیار دشوار است تا حدی که بروز تشنج را کاملا غیرقابل پیش‌بینی می‌کند. باز هم مثل تشنجات اجتماعی که می‌بینیم یک جرقه کوچک غیرقابل‌پیش‌بینی گاه باعث چه انفجارهای اجتماعی بزرگی می‌شود! آنچه می‌خواهم اضافه کنم، شباهت مسائل و مشکلات اجتماعی؛ همان زخم‌های نوع دوم با تعریف گفته‌شده است که به‌واسطه همین CTE در تن اجتماع وارد می‌شود. ضربات و زخم‌ها می‌توانند خفیف یا گاه مثل فوتبال آمریکایی حتی لذت‌بخش باشند، اما با هر ضربه کوچک، حبابی در سلول‌های مغز یا جامعه پدید می‌آید که رفته‌رفته شخص یا جامعه را فرسوده و بر رفتار و واکنش‌هایش تأثیر می‌گذارد. ممنوعیت بوکس به‌مراتب آسان‌تر است تا حفظ جامعه از آسیب‌های مداومی که انبار می‌شوند تا یک روز سر باز کنند؛ آسیب‌های مداومی که ممکن است حاصل تک‌تک رفتارهای غیرعقل‌گرایانه، اما عادت‌شده همه ما مردم و مسئولان باشند!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.