|

زندانی تالاب

«گفت‌وگو در تالاب» نمایش‌نامه‌ای است از مارگریت یورسنار که به ترجمه مهتاب صبوری در نشر کلاغ منتشر شده است. یورسنار در یادداشت خود بر این نمایش‌نامه که در ترجمه فارسی کتاب نیز آمده، درباره داستان آن و آنچه در این نمایش‌نامه منبع الهام او بوده می‌نویسد: «این نمایش‌نامه با الهام از واقعه‌‌ای نوشته شده که در سده‌های میانه در ایتالیا رخ داد و داستان زن اشراف‌زاده‌یی سیه‌نائی است به نام پیا تولومه که همسر حسودش او را به قصر مخوف و هراس‌آور مارم تبعید می‌کند و تا زمان مرگ همان‌جا می‌ماند.» یورسنار در این یادداشت از ورای سالیانی که از نوشته‌شدن این نمایش‌نامه می‌گذشته به این اثر دوران جوانی خود نگاه کرده و گویی از دید ناظری بیرونی جنبه‌های مختلف این اثر را کاویده است. او در بخشی از این یادداشت می‌نویسد: «همان‌گونه که بیشتر وقت‌ها در آثار نویسند‌گان جوان باید در نظر داشت، در این نمایش‌نامه‌ی کوتاه که آگاهانه بیش‌ازحد در خود پیچیده است، لازم است گرایش به زیر‌و‌بم کردن جنبه‌های گوناگون یک وضعیت فرضی را بدون هیچ کم‌وکاست در نظر داشت - مثلا تضادهای پرشور ارباب لوران را و لغزش‌های پی‌درپیِ پیا میان زندگی واقعی و رویا را. بدین‌صورت به مضمون روان‌شناختی به همانگونه پرداخته می‌شود که به مضمونی موسیقائی.» یورسنار همچنین درباره جنبه روان‌شناختی این نمایش‌نامه می‌نویسد: «از دیدگاه روان‌شناختی، گفت‌وگو در تالاب، مثل سیکستین، کتاب کوتاه دیگری که در همان چارچوب در همان سال‌هایی نوشته شد که می‌خواستم در چند صفحه میکل‌آنژ سال‌خورده را توصیف کنم، پیش از هر چیز تصویر یک پیرمرد است یا دست‌کم تصویر مردی است که پیر شده است، فکر می‌کنم او اولین همه‌ی آن‌هایی است که می‌خواستم به نقش بیاورم...».
صحنه نمایش‌نامه «گفت‌وگو در تالاب» ایوان یک قصر ویران قدیمی است در نزدیکی سیه‌نا در منطقه‌‌ای تالاب‌خیز. ارباب لوران و برادر کاندید نخستین شخصیت‌هایی هستند که وارد صحنه می‌شوند. ارباب لوران همسرش، پیا را زندانی کرده و اکنون که نمایش‌نامه آغاز شده است پیا دوازده سال است که زندانی است. ارباب لوران حالا به مکانی که پیا در آن زندانی است آمده. او نمی‌داند با گذشت این دوازده سال چه بر سر پیا آمده است. اما به نظر می‌رسد خود ارباب لوران نیز پس از زندانی کردن پیا در این قصر هولناک، به کابوس و هراس و عذاب گرفتار است و فضایی هم که شخصیت‌های نمایش را دربر گرفته است گویی به کابوس و هذیان و وهم آمیخته است، چنان‌که جایی از نمایش‌نامه ارباب لوران سخنان پیا را به تب و هذیان نسبت می‌دهد: «تب است پیا، تب است... فراموش می‌کنم که در این مکان بخار‌آلوده همراه با تعفن آب‌های مرده در هوا پراکنده است... . من متهم هستم... پروردگارا مرا ببخشا! او را در این خانه‌ی کابوس‌زده زندانی کردم... در این سرزمینی که حتی خاک‌اش نفرین شده است... این جنون است پیا، جنون. روح شما آلوده از این تالاب است.» و برادر کاندید در پاسخ ارباب لوران می‌گوید: «شما درست می‌گویید سرور من، چیزی جز هذیان نیست.» بااین‌همه آیا پیا شبحی بیش نیست؟ خود ارباب لوران و دیگر اشخاص نمایش چطور؟ آن‌ها نیز آیا به قلمرو اشباح تعلق ندارند؟ یورسنار، خود در مقدمه‌ای که پیش از این به آن اشاره شد با اشاره به احتمال شبح‌بودن پیا، درباره جان و جوهر نمایش‌نامه خود می‌نویسد: «مخاطب زن ارباب لوران چه صرفا سایه‌ای باشد چه سایه‌ای پوشیده از گوشت و درون کالبد، این ملاقات چه در ذهن یک شوهر حسود بگذرد چه در حیاط خانه‌یی متروک، در نهایت اهمیتی نسبی دارد، و برادر کاندید تقریبا همان اندازه از این حقیقت آگاه است که یک راهب زردردا. بااین‌وجود، در این نمایش‌نامه‌ی کوتاه سعی من بر این نبوده که همانند نمایش‌نامه‌های نو، ناپایداری چیزهای انسانی را بیش‌تر نشان دهم تا نبود یقین آن‌ها را. از این دیدگاه، خودآزمائی حاضر در نمایش‌نامه‌ی منظوم جریانی را می‌گشاید که هنوز در دیگر کتاب‌های من به شکل مکرر وجود دارد. حال چه تردید و شک درباره‌ی کیستی انسانی باشد، چه تغییر نام، چه در باب یک فریب‌کار یا اگر هاله‌ای از عقاید چهره‌ی واقعی فردی، احساسات او و موضع او را در برابر ما پنهان کند، پیوسته سعی من بر آن بوده که نشان دهم همه‌چیز غیر از آن حقیقت مبتذلی است که ما فکر می‌کنیم و هیچ‌کس نیز آن را به حساب نمی‌آورد اما همین که در وجود ما رخنه کرد ما عوض می‌شویم.»

«گفت‌وگو در تالاب» نمایش‌نامه‌ای است از مارگریت یورسنار که به ترجمه مهتاب صبوری در نشر کلاغ منتشر شده است. یورسنار در یادداشت خود بر این نمایش‌نامه که در ترجمه فارسی کتاب نیز آمده، درباره داستان آن و آنچه در این نمایش‌نامه منبع الهام او بوده می‌نویسد: «این نمایش‌نامه با الهام از واقعه‌‌ای نوشته شده که در سده‌های میانه در ایتالیا رخ داد و داستان زن اشراف‌زاده‌یی سیه‌نائی است به نام پیا تولومه که همسر حسودش او را به قصر مخوف و هراس‌آور مارم تبعید می‌کند و تا زمان مرگ همان‌جا می‌ماند.» یورسنار در این یادداشت از ورای سالیانی که از نوشته‌شدن این نمایش‌نامه می‌گذشته به این اثر دوران جوانی خود نگاه کرده و گویی از دید ناظری بیرونی جنبه‌های مختلف این اثر را کاویده است. او در بخشی از این یادداشت می‌نویسد: «همان‌گونه که بیشتر وقت‌ها در آثار نویسند‌گان جوان باید در نظر داشت، در این نمایش‌نامه‌ی کوتاه که آگاهانه بیش‌ازحد در خود پیچیده است، لازم است گرایش به زیر‌و‌بم کردن جنبه‌های گوناگون یک وضعیت فرضی را بدون هیچ کم‌وکاست در نظر داشت - مثلا تضادهای پرشور ارباب لوران را و لغزش‌های پی‌درپیِ پیا میان زندگی واقعی و رویا را. بدین‌صورت به مضمون روان‌شناختی به همانگونه پرداخته می‌شود که به مضمونی موسیقائی.» یورسنار همچنین درباره جنبه روان‌شناختی این نمایش‌نامه می‌نویسد: «از دیدگاه روان‌شناختی، گفت‌وگو در تالاب، مثل سیکستین، کتاب کوتاه دیگری که در همان چارچوب در همان سال‌هایی نوشته شد که می‌خواستم در چند صفحه میکل‌آنژ سال‌خورده را توصیف کنم، پیش از هر چیز تصویر یک پیرمرد است یا دست‌کم تصویر مردی است که پیر شده است، فکر می‌کنم او اولین همه‌ی آن‌هایی است که می‌خواستم به نقش بیاورم...».
صحنه نمایش‌نامه «گفت‌وگو در تالاب» ایوان یک قصر ویران قدیمی است در نزدیکی سیه‌نا در منطقه‌‌ای تالاب‌خیز. ارباب لوران و برادر کاندید نخستین شخصیت‌هایی هستند که وارد صحنه می‌شوند. ارباب لوران همسرش، پیا را زندانی کرده و اکنون که نمایش‌نامه آغاز شده است پیا دوازده سال است که زندانی است. ارباب لوران حالا به مکانی که پیا در آن زندانی است آمده. او نمی‌داند با گذشت این دوازده سال چه بر سر پیا آمده است. اما به نظر می‌رسد خود ارباب لوران نیز پس از زندانی کردن پیا در این قصر هولناک، به کابوس و هراس و عذاب گرفتار است و فضایی هم که شخصیت‌های نمایش را دربر گرفته است گویی به کابوس و هذیان و وهم آمیخته است، چنان‌که جایی از نمایش‌نامه ارباب لوران سخنان پیا را به تب و هذیان نسبت می‌دهد: «تب است پیا، تب است... فراموش می‌کنم که در این مکان بخار‌آلوده همراه با تعفن آب‌های مرده در هوا پراکنده است... . من متهم هستم... پروردگارا مرا ببخشا! او را در این خانه‌ی کابوس‌زده زندانی کردم... در این سرزمینی که حتی خاک‌اش نفرین شده است... این جنون است پیا، جنون. روح شما آلوده از این تالاب است.» و برادر کاندید در پاسخ ارباب لوران می‌گوید: «شما درست می‌گویید سرور من، چیزی جز هذیان نیست.» بااین‌همه آیا پیا شبحی بیش نیست؟ خود ارباب لوران و دیگر اشخاص نمایش چطور؟ آن‌ها نیز آیا به قلمرو اشباح تعلق ندارند؟ یورسنار، خود در مقدمه‌ای که پیش از این به آن اشاره شد با اشاره به احتمال شبح‌بودن پیا، درباره جان و جوهر نمایش‌نامه خود می‌نویسد: «مخاطب زن ارباب لوران چه صرفا سایه‌ای باشد چه سایه‌ای پوشیده از گوشت و درون کالبد، این ملاقات چه در ذهن یک شوهر حسود بگذرد چه در حیاط خانه‌یی متروک، در نهایت اهمیتی نسبی دارد، و برادر کاندید تقریبا همان اندازه از این حقیقت آگاه است که یک راهب زردردا. بااین‌وجود، در این نمایش‌نامه‌ی کوتاه سعی من بر این نبوده که همانند نمایش‌نامه‌های نو، ناپایداری چیزهای انسانی را بیش‌تر نشان دهم تا نبود یقین آن‌ها را. از این دیدگاه، خودآزمائی حاضر در نمایش‌نامه‌ی منظوم جریانی را می‌گشاید که هنوز در دیگر کتاب‌های من به شکل مکرر وجود دارد. حال چه تردید و شک درباره‌ی کیستی انسانی باشد، چه تغییر نام، چه در باب یک فریب‌کار یا اگر هاله‌ای از عقاید چهره‌ی واقعی فردی، احساسات او و موضع او را در برابر ما پنهان کند، پیوسته سعی من بر آن بوده که نشان دهم همه‌چیز غیر از آن حقیقت مبتذلی است که ما فکر می‌کنیم و هیچ‌کس نیز آن را به حساب نمی‌آورد اما همین که در وجود ما رخنه کرد ما عوض می‌شویم.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.